Φωτογραφικό Λεύκωμα «Αθήνα: η πόλη, τα γεγονότα 1859–1990» – Μια εικονογραφημένη ιστορία της πρωτεύουσας

 

Το Φωτογραφικό Αρχείο του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου παρουσιάζει τη Β΄ αναθεωρημένη έκδοση του λευκώματος «Αθήνα: η πόλη, τα γεγονότα 1859–1990», μια δίγλωσση (ελληνικά–αγγλικά) έκδοση που συγκεντρώνει σπάνιο φωτογραφικό υλικό από τα μέσα του 19ου αιώνα έως το τέλος του 20ού. Το λεύκωμα αποτελεί μια από τις πιο ολοκληρωμένες εικονογραφημένες καταγραφές της ιστορικής διαδρομής της Αθήνας, φωτίζοντας την εξέλιξη της πόλης, των ανθρώπων και των γεγονότων που τη σημάδεψαν.

Το περιεχόμενο του λευκώματος

Η έκδοση περιλαμβάνει επιλογή φωτογραφιών από το Φωτογραφικό Αρχείο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος – Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (ΙΕΕΕ–ΕΙΜ). Οι εικόνες καλύπτουν χρονικά την περίοδο από τα τέλη της δεκαετίας του 1850 — όταν η Αθήνα διαμορφώνει την ταυτότητά της ως πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους — έως τα τέλη του 20ού αιώνα.

Σύμφωνα με τις επίσημες πληροφορίες της έκδοσης :

– Η Β΄ αναθεωρημένη έκδοση περιλαμβάνει 372 σελίδες, με νέα τεκμήρια και εμπλουτισμένο υλικό.

– Η έκδοση είναι δίγλωσση (ελληνικά–αγγλικά).

– Η επιμέλεια και τεκμηρίωση έχουν γίνει από τις Ιφιγένεια Βογιατζή, Ανδρονίκη Μαρκασιώτη και Μπέτυ Χωριανοπούλου.

– Η καλλιτεχνική επιμέλεια ανήκει στον Παναγιώτη Καγιαλή.

– Οι φωτογραφίες παρουσιάζουν περιοχές, κτήρια, δρόμους και στιγμιότυπα της πόλης, από την Πλατεία Συντάγματος και το Ζάππειο έως το Μοναστηράκι, την Πλάκα, το Θησείο και τις πανοραμικές όψεις της Αθήνας.

Το λεύκωμα αναδεικνύει όχι μόνο την αρχιτεκτονική και πολεοδομική εξέλιξη της πόλης, αλλά και την ανθρώπινη διάσταση: πρόσωπα, στιγμές, γεγονότα, δημόσιες τελετές, κοινωνικές μεταβολές. Πολλές από τις φωτογραφίες προέρχονται από επαγγελματίες φωτογράφους της εποχής, ενώ άλλες είναι έργα ερασιτεχνών που κατέγραψαν την καθημερινότητα της πόλης.

Η σημασία της έκδοσης

Το λεύκωμα λειτουργεί ως ένα οπτικό χρονικό της Αθήνας, προσφέροντας πολύτιμο υλικό για ερευνητές, ιστορικούς, αρχιτέκτονες, φοιτητές και λάτρεις της φωτογραφίας. Η έκδοση συμβάλλει στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης και στη μελέτη της αστικής εξέλιξης της πρωτεύουσας, μέσα από τεκμήρια που αποτυπώνουν την αλλαγή του αστικού τοπίου και τις κοινωνικές μεταμορφώσεις.

«Αθωνικά Αποτυπώματα»: Το λεύκωμα και η μυσταγωγική βραδιά στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο

Σε μια τελετουργική ατμόσφαιρα όπου η τέχνη συναντούσε τη βαθιά πνευματικότητα του Άθωνα, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο παρουσίασε την Παρασκευή 13 Φεβρουαρίου 2026 το λεύκωμα του Θεόφιλου (Φίλη) Κένταρχου «Αθωνικά Αποτυπώματα. Μια εικαστική έκφραση». Η έκδοση συγκεντρώνει υδατογραφίες και κείμενα που αποτυπώνουν την προσωπική εμπειρία του καλλιτέχνη στο Άγιον Όρος, όχι ως απλή απεικόνιση τοπίων και μορφών, αλλά ως βίωμα ενός τόπου που λειτουργεί ως ζωντανό μνημείο πίστης και ιστορίας.

Η παρουσίαση του λευκώματος και οι χαιρετισμοί

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος. Η αναπληρώτρια διευθύντρια του Μουσείου, δρ Καλλιόπη Φαίδρα Καλαφάτη, υποδέχθηκε το κοινό, τονίζοντας τη σημασία του διαλόγου ανάμεσα στη βυζαντινή κληρονομιά και τη σύγχρονη εικαστική ματιά του Κερκυραίου ζωγράφου.
Ο πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Παπαθανασίου σημείωσε ότι η έκδοση αποτελεί πράξη τιμής προς τον καλλιτέχνη και προς τον μοναδικό πνευματικό χώρο του Αγίου Όρους, υπογραμμίζοντας πως οι υδατογραφίες δεν επιχειρούν να ερμηνεύσουν τον τόπο, αλλά να τον αφουγκραστούν.

Η καλλιτεχνική προσέγγιση του Θεόφιλου Κένταρχου
Στο λεύκωμα, η υδατογραφία λειτουργεί ως μέσο υπαινιγμού και όχι επιβολής. Το φως, οι σκιές, η ομίχλη και η θαλάσσια αντανάκλαση αποδίδονται με ευαισθησία, μεταφέροντας την ατμόσφαιρα του Άθωνα και το βίωμα της παρουσίας.
Η ομότιμη καθηγήτρια Ιωάννα Στουφή-Πουλημένου ανέδειξε τη σύνδεση του έργου με τη θρησκευτική ζωγραφική και την πνευματικότητα του αθωνικού τοπίου, ενώ ο καθηγητής Δημήτρης Παυλόπουλος αναφέρθηκε στη μακρά πορεία του καλλιτέχνη και στη σχέση του με την επτανησιακή παράδοση, επισημαίνοντας ότι οι υδατογραφίες του αποτυπώνουν τον εσωτερικό κόσμο μοναχών και προσκυνητών.
Μια βραδιά μνήμης, τέχνης και συγκίνησης
Ιδιαίτερη στιγμή αποτέλεσε η παρουσία της κόρης του καλλιτέχνη, Ειρήνης Κένταρχου, η οποία μετέφερε λόγια και σκέψεις του πατέρα της, σε μια βραδιά που συνέπεσε με τον εορτασμό των 92 χρόνων ζωής του δημιουργού.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με μουσικό πρόγραμμα από τη Γιούλη Βεντούρα στο τσέμπαλο και τον τενόρο Στέλιο Ιωάννου, προσφέροντας μια μυσταγωγική σύνδεση της ζωγραφικής με τη μουσική. Τον συντονισμό είχε η δημοσιογράφος Νικόλ Καζαντζίδου.

Η πορεία του Θεόφιλου Κένταρχου
Ο Θεόφιλος Κένταρχος γεννήθηκε το 1934 στην Άνω Κορακιάνα Κέρκυρας. Σπούδασε στην Καλλιτεχνική Σχολή Κέρκυρας, στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία και συνέχισε τις εικαστικές του σπουδές στην Αθήνα, στο Παρίσι και στην Ιταλία.
Δίδαξε επί 27 χρόνια στη δημόσια εκπαίδευση και έχει τιμηθεί από την UNESCO και το Υπουργείο Πολιτισμού για την προσφορά του. Θεωρείται εκφραστής του επτανησιακού χρώματος και του ελληνικού φωτός, ενώ οι επανειλημμένες επισκέψεις του στο Άγιον Όρος τον οδήγησαν σε μια βαθιά καλλιτεχνική και πνευματική σχέση με τη βυζαντινή τέχνη. Από το 2014 διευθύνει την ιστορική Καλλιτεχνική Σχολή Κέρκυρας.

Η Ελλάδα της ελπίδας μέσα από τον φακό του Robert McCabe

Μνήμες μιας πατρίδας που ξαναγεννιέται μέσα από ερείπια και βλέμματα γεμάτα πίστη. Η φωτογραφική ματιά του φιλέλληνα Robert McCabe καταγράφει την Ελλάδα των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων, με τρυφερότητα και σιωπηλή αξιοπρέπεια.

Έκθεση-αφιέρωμα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πάτρας

Το Ίδρυμα Ιωάννου & Ευτέρπης Τοπάλη, σε συνεργασία με το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αχαΐας, παρουσιάζει την έκθεση φωτογραφίας: «Η ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ – Τα χρόνια της ελπίδας»,του Robert McCabe.

Η έκθεση  θα φιλοξενηθεί από τις 4 Ιουλίου έως τον Οκτώβριο 2025 στην αίθουσα περιοδικών εκθέσεων του Αρχαιολογικού Μουσείου της Πάτρας.

Στην τελετή εγκαινίων, που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη 4 Ιουλίου στις 18:30, θα γίνει και η παρουσίαση του ομότιτλου λευκώματος των εκδόσεων Πατάκη, με κείμενα των McCabe, Παναγιώτη Ροϊλού και Κατερίνας Λυμπεροπούλου.

 Χαιρετισμοί και συμμετοχές σημαντικών θεσμικών προσώπων

Την εκδήλωση θα τιμήσουν με χαιρετισμό:

- η δρ Αναστασία Κουμούση, Διευθύντρια Εφορείας Αρχαιοτήτων Αχαΐας

- ο δρ Βαγγέλης Πολίτης-Στεργίου, Πρόεδρος του Ιδρύματος Τοπάλη

- η Ιφιγένεια Βογιατζή, Επιμελήτρια Μονίμων Εκθέσεων του ΕΙΜ

- ο καθ. Χρήστος Μπούρας, Πρύτανης Πανεπιστημίου Πατρών

Στο πάνελ των ομιλητών συμμετέχουν:

- ο καθ. Παναγιώτης Ροϊλός (Χάρβαρντ – Έδρα «Γ. Σεφέρης»)

- η Κατερίνα Λυμπεροπούλου, δημοσιογράφος

- ο Κώστας Ιωαννίδης, Αν. καθηγητής ΑΣΚΤ

- και ο ίδιος ο Robert McCabe, φωτογράφος της έκθεσης

Τον συντονισμό θα έχει η Ζέττα Ζάχου, σύμβουλος επικοινωνίας.

 Από τη Σεούλ στην Πάτρα: μια έκθεση σε διαρκές ταξίδι

Η έκθεση έχει ήδη παρουσιαστεί:

- στο Ευρωπαϊκό & Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών

- στη Σεούλ της Νότιας Κορέας

- και στο Ριζάρειο Κέντρο στο Μονοδένδρι Ζαγορίου

Στην πατραϊκή της στάση, θα εμπλουτιστεί με:

- φωτογραφίες που εκτίθενται για πρώτη φορά

- και μια σύγχρονη εγκατάσταση του Γιάννη Παπαδόπουλου, εμπνευσμένη από το έργο McCabe

Την επιμέλεια συνυπογράφουν οι:

- Δήμητρα Χριστοδουλοπούλου, Ιστορικός Τέχνης

- Γιάννης Μόσχος, Αρχαιολόγος του Μουσείου Πάτρας

ΕΑΜ: Παρουσίαση του λευκώματος «Η Εκστρατεία της Μικράς Ασίας»

 

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή, την Παρασκευή 20 Μαΐου και ώρα 19:00, θα πραγματοποιηθεί στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο η παρουσίαση του λευκώματος «Η Εκστρατεία της Μικράς Ασίας». Το λεύκωμα βρίσκεται στη β’, επαυξημένη έκδοση του ομώνυμου φωτογραφικού λευκώματος που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 2004.

Στο λεύκωμα έχουν ενταχθεί 276 φωτογραφίες από το πλουσιότατο για την περίοδο  από το Φωτογραφικό Αρχείο της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος (ΙΕΕΕ), που χρονολογούνται από τον Δεκέμβριο του 1920 έως το καλοκαίρι του 1922, μαζί με υλικό από το Αρχείο Ιστορικών Εγγράφων της ΙΕΕΕ, άρθρα από τον Τύπο και αποσπάσματα από ιστορικά και λογοτεχνικά κείμενα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η β΄  έκδοση αποτελεί φόρο τιμής στον επί σειράν ετών Γενικό Γραμματέα της ΙΕΕΕ, αείμνηστο Ιωάννη Κ. Μαζαράκη-Αινιάνα, στον οποίο οφείλεται η πρώτη έκδοση. Ήταν εκείνος που συνέλαβε και επέβλεψε το εγχείρημα σε όλα του τα στάδια.

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν ο Τάσος Γιαννίτσης, Ομότιμος Καθηγητής Οικονομικών Επιστημών ΕΚΠΑ και ο Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας ΑΠΘ. Χαιρετισμό θα απευθύνουν η Πρόεδρος της ΙΕΕΕ Φανή Μαλλούχου-Tufano και ο Γενικός Γραμματέας Θεμιστοκλής Π. Κοντογούρης.

Θα ακολουθήσει η προβολή του ιστορικού ντοκιμαντέρ «Η Ανατολή έδυσε» (σενάριο-σκηνοθεσία: Αλέξανδρος Παπαηλιού, μουσική: Γιάννης Βοργίας, αφήγηση: Γιώργος Κέντρος, ιστορική επιμέλεια: Ειρήνη Σαρίογλου). Το ντοκιμαντέρ, σε παραγωγή του Ιδρύματος Ιστορικών Μελετών (ΙΔΙΣΜΕ), θα παρουσιάσει η Γενική Γραμματέας του Ιδρύματος και Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Φεστιβάλ «Πέρα από τα Σύνορα», Ειρήνη Σαρίογλου.

Την εκδήλωση θα συντονίσει η επιμελήτρια του Φωτογραφικού Αρχείου Ανδρονίκη Μαρκασιώτη.

Συμμετοχή ελεύθερη.  Απαραίτητη η χρήση μάσκας.

 

Στοιχεία έκδοσης: «Η Εκστρατεία της Μικράς Ασίας»

Επιμέλεια: Ανδρονίκη Μαρκασιώτη. Επιλογή κειμένων τεκμηρίωσης: Ανδρονίκη Μαρκασιώτη, Ρεγγίνα Κατσιμάρδου. Επεξεργασία φωτογραφιών-σχεδιασμός-σελιδοποίηση: Μάρκος Κουτσουλάφτης. Σχεδιασμός εξωφύλλου: Νατάσα Καστρίτη. Αθήνα, 2022, σ. 367.

Διαστάσεις: 27 x 27 εκ.

 

Διατίθεται από το Πωλητήριο του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου και από το ηλεκτρονικό του κατάστημα: https://nhmuseum-shop.gr/

Παρουσίαση του λευκώματος "Ένα παιδί μετράει τα πλάνα"

Ασπρόμαυρες εικόνες με έναν μπόμπιρα να ερμηνεύει και να κερδίζει τις ψυχές των θεατών. 
Αυτό το παιδί το θυμάμαι να μου κρατάει συντροφιά τις Κυριακές, όταν η ΕΡΤ προέβαλε παλιές ελληνικές ταινίες. Ο “Λουστράκος” συγκινούσε και συγκινεί ακόμη και σήμερα όπως διαπίστωσα από το θερμό χειροκρότημα των παριστάμενων στην παρουσίασης του λευκώματος “Ένα παιδί μετράει τα πλάνα” του Βασίλη Καΐλα από τις εκδόσεις Αγγελάκη.

Αποσπάσματα από ταινίες και φωτογραφίες από κινηματογραφικές επιτυχίες όπως η Μανταλένα και τα Παλιόπαιδια, συνεπαίρνουν τους παριστάμενους στην παρουσίαση του βιβλίου στην αίθουσα Λόγου της Στοάς του Βιβλίου. Πως θα γινόταν άλλωστε αυτός ο άλλοτε μικρός ήρωας να μην έχει χιλιάδες θαυμαστές κάθε ηλικίας;

Στα τέσσερά του άρχισε να μετράει τα πλάνα, χωρίς ακόμα να ξέρει αριθμητική...

 Το ταξίδι του κράτησε 30 χρόνια και στάθηκε στο πλευρό μεγάλων θεατρικών και κινηματογραφικών προσωπικοτήτων όπως η Έλλη Λαμπέτη, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Κώστας Καζάκος, ο Νίκος Ξανθόπουλος, η Ξένια Καλογεροπούλου, ο Θανάσης Βέγγος, η Γεωργία Βασιλειάδου κ.α.

                                       Ο ήρωας που πέρασε στο DNA μας

“Ένας ταπεινός εραστής της Τέχνης” όπως τον χαρακτήρισε ο εκδότης  της Μάνος Αγγελάκης, καθώς ο Βασίλης Καΐλας  έστεκε την ώρα της παρουσίασης σε μια γωνιά σαν μικρό παιδί που κοκκινίζει όταν ακούει καλά λόγια γι' αυτό. Ένα παιδί προικισμένο, που έμελε να μείνει αρχέτυπο στο συλλογικό ασυνείδητο μέσα από τις ερμηνείες του σε τόσες δραματικές ταινίες, όπως σημείωσε ο Αντώνης Πρέκας, τονίζοντας ότι ακόμη και σήμερα κάποιος κάνει τον δυστυχισμένο του λέμε “μην κάνεις σαν τον Βασιλάκη Καϊλα”! Στο πρόσωπό του η Ελλάδα βρήκε την ελπίδα αλλαγής της μοίρας όπως κατάφερε ο ήρωας στον “Λουστράκο”, σύμφωνα με τον δημοσιογράφο.Μεταφέροντας ένα χαρακτηριστικό γεγονός που αναφέρεται στο λεύκωμα, ο κ.Πρέκας περιέγραψε ότι  ο Κακογιάννης χρειάστηκε να προσποιηθεί ότι χτυπάει τον πατέρα του Γιάννη για να κλάψει ο Βασιλάκης και να ολοκληρωθεί το γύρισμα.
 Ίσως πολλοί δεν γνωρίζουμε ότι μεταξύ των 117 ταινιών που συμμετείχε ο Βασιλάκης, πήρε μέρος και σε ξένες παραγωγές, ενώ έκανε μεταγλωττίσεις όπως στα σήριαλ  "Οικογένεια Waltons" και στο "Μικρό σπίτι στο Λιβάδι".

                     

Σε μια γλαφυρή περιγραφή ο δημοσιογράφος Γιώργος Χελιώτης μας παρέσυρε στην εποχή που ο Βασιλάκης, πιτσιρίκι “ στην ΜΑΝΤΑΛΕΝΑ (1960)... με την ατάκα «Άλλος με την βάρκα μας» που έγινε σχεδόν τρόπος ζωής μου, για πολλά χρόνια… Ένα ολόκληρο χωριό είναι χωρισμένο σε δύο παρατάξεις… Όμως στο χωριό υπάρχουν άνθρωποι που δεν αντέχουν την αδικία, που δεν δέχονται την φυλετική διάκριση … Και πρώτος απ’ όλους , ένας παππάς που πολλοί από εμάς θα θέλαμε να έχουμε στο χωριό η στην ενορία μας… Κι όμως, ανάμεσα στα μεγάλα ονόματα των ηθοποιών της ταινίας, ο μικρός (είναι δεν είναι 7 χρονών) Παντελάρας, ο ατίθασος, τσαμπουκάς και υπερήφανος μικρός αδελφός της Μανταλένας θα κλέψει καρδιές, καθώς όλα τα αγόρια σε εκείνη την ηλικία θα θέλαμε να προστατεύσουμε την μεγάλη μας αδελφή Αλίκη-Μανταλένα, Θα χορέψει μπάλο και πως το τρίβουν το πιπέρι μπροστά στον ετοιμοθάνατο πατέρα, θα θέλει πόλεμο «για να σκοτώσει τον πετεινό του Λάμπη», θα πει το ΠΑΤΕΡ ΗΜΩΝ για να προσπεράσει η βάρκα τους, τους «άλλους», θα κάνει την «θυσία» να μείνει μόνο με το βρακί του ανάμεσα σε όλους όταν η Μανταλένα θα του ζητήσει το κοντοβράκι του για παντιέρα, θα πάει ψωμί στην φυλακισμένη του αδελφή αλλά και μισό τσουβάλι άχυρα στον γαϊδαρο, ενώ δεν θα διστάσει να «διαπραγματευτεί» την προσφορά του Γιακουμή με το αμίμητο «Γιαγιά να πάρουμε μόνο το ένα τυρί για να θυμώσει πιο λίγο η ΜΑΝΤΑΛΕΝΑ ;»
Αποσπάσματα από το βιβλίο ανέγνωσε η Μαρία Ζερβού, ενώ η εκδήλωση πλαισιώθηκε μουσικά από τον Αγάθωνα.


                                                                                            Μ.Αλιμπέρτη