Το Μουσείο Ορσέ εγκαινιάζει μόνιμη αίθουσα για τα έργα που λεηλατήθηκαν την περίοδο του Ναζισμού

 

Το Μουσείο Ορσέ στο Παρίσι ανοίγει μια νέα μόνιμη αίθουσα αφιερωμένη στα έργα που ανακτήθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και φέρουν την ένδειξη MNR (Musées Nationaux Récupération). Η πρωτοβουλία αναδεικνύει το ζήτημα της προέλευσης των έργων που λεηλατήθηκαν από το ναζιστικό και το καθεστώς του Βισύ, φωτίζοντας ιστορίες βίας, απώλειας και διεκδίκησης δικαιοσύνης.

Μια αίθουσα μνήμης και έρευνας

Η νέα αίθουσα, με τίτλο «To whom do these works belong?», παρουσιάζει έργα που βρέθηκαν στη Γερμανία και την Αυστρία μετά τον πόλεμο και παραδόθηκαν στη φύλαξη των εθνικών μουσείων τη δεκαετία του 1950. Τα έργα δεν ανήκουν στις δημόσιες συλλογές· παραμένουν υπό προστασία, μέχρι να εντοπιστούν οι νόμιμοι κληρονόμοι τους. Το Μουσείο Ορσέ ενισχύει την έρευνα προέλευσης, έχοντας προσλάβει την ειδικό Ines Rotermund‑Reynard, ενώ με τη στήριξη του AFMO ξεκινά τετραετές πρόγραμμα αναζήτησης αρχείων στη Γαλλία, τη Γερμανία και άλλες χώρες.

Η ιστορική διάσταση των MNR έργων

Από το 1933 έως το 1945, η συστηματική λεηλασία εβραϊκών συλλογών οδήγησε σε πάνω από 100.000 δηλωμένα spoliated αντικείμενα. Περίπου 60.000 έργα ανακτήθηκαν από τους Συμμάχους, εκ των οποίων 2.200 επιλέχθηκαν για φύλαξη στα εθνικά μουσεία ως MNR. Σήμερα, το Ορσέ διατηρεί 225 τέτοια έργα, ενώ 15 έχουν ήδη επιστραφεί στους νόμιμους κληρονόμους. Η αίθουσα παρουσιάζει 13 έργα, με ειδική σήμανση, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα των ιστοριών τους και την πρόοδο της έρευνας.

Στόχος: διαφάνεια, τεκμηρίωση και νέες restitutions

Το Μουσείο Ορσέ δεσμεύεται να συνεχίσει την έρευνα προέλευσης σε συνεργασία με το γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού και την Επιτροπή CIVS. Η αίθουσα θα ανανεώνεται διαρκώς, παρουσιάζοντας νέα ευρήματα που θα επιτρέψουν περαιτέρω restitutions ή θα επιβεβαιώσουν ότι ορισμένα έργα δεν αποτελούν προϊόν λεηλασίας. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη διεθνή προσπάθεια που άρχισε με τη Διάσκεψη της Ουάσιγκτον το 1998, όπου 44 κράτη δεσμεύτηκαν να αποκαταστήσουν την ιστορική αλήθεια των συλλογών τους.

Το χαμένο γλυπτό της «Σαπφούς» του Rodin – Η συγκλονιστική διαδρομή ενός έργου που εξαφανίστηκε στον πόλεμο

 

Πέπλο μυστηρίου καλύπτει τη τύχη ενός γλυπτού του Ροντέν  που  εξαφανίστηκε μέσα στην Ιστορία, κουβαλώντας μαζί του τις ζωές, τις μνήμες και τις τραγωδίες των ανθρώπων που το αγάπησαν. Η υπόθεση της μαρμάρινης «Σαπφούς» του Auguste Rodin είναι μία από αυτές τις ιστορίες – ένα ταξίδι που ξεκινά από το Παρίσι, περνά μέσα από τον τρόμο του ναζισμού και καταλήγει σε ένα μυστήριο που παραμένει άλυτο μέχρι σήμερα.

Η αρχή της ιστορίας: ένας συλλέκτης, ένα αριστούργημα

Το γλυπτό «Sappho» αγοράστηκε απευθείας από τον ίδιο τον Rodin από τον Γερμανογάλλο τραπεζίτη και βιβλιόφιλο Hans (Jean) Fürstenberg. Ο Fürstenberg, ένας από τους σημαντικότερους συλλέκτες της εποχής, είδε στο έργο κάτι περισσότερο από ένα γλυπτό: ένα σύμβολο της λυρικής δύναμης και της ανθρώπινης ευαισθησίας.

Όμως, ως Εβραίος στη Γερμανία του 1930, βρέθηκε γρήγορα στο στόχαστρο του ναζιστικού καθεστώτος. Το 1936 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Βερολίνο και να μετακομίσει στο Παρίσι, πληρώνοντας τον εξοντωτικό «φόρο φυγής». Η «Σαπφώ» τον ακολούθησε και φυλάχθηκε σε αποθήκη της Société Parisienne, στη rue Laffitte.

Auguste Rodin (1840–1917) – “Sappho” – Μάρμαρο, ύψος 99 εκ. –
Ιδιοκτησία Hans (Jean) Fürstenberg

Κατάσχεση από τους Ναζί και εξαφάνιση

Το 1940, με την εισβολή των Γερμανών στη Γαλλία, ο Fürstenberg διέφυγε στην Ελβετία. Το γλυπτό όμως δεν είχε την ίδια τύχη. Στις 16 Νοεμβρίου 1942, η διαβόητη Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) –η ναζιστική υπηρεσία που λεηλατούσε συστηματικά έργα τέχνης– κατέσχεσε τη «Σαπφώ». Μετά τον πόλεμο, ο Fürstenberg επέστρεψε στη Γαλλία και προσπάθησε να ανακτήσει τη συλλογή του. Πολλά έργα βρέθηκαν. Η «Σαπφώ» όμως δεν εντοπίστηκε ποτέ.

Ένα ανοιχτό κάλεσμα: η αναζήτηση συνεχίζεται

Σήμερα, το έργο θεωρείται ένα από τα σημαντικά χαμένα γλυπτά του Rodin. Το Marble Mania WWII Foundation απευθύνει διεθνές κάλεσμα σε όποιον μπορεί να γνωρίζει κάτι για την τύχη του έργου. Προσφέρεται αμοιβή έως 2.500 δολάρια για πληροφορίες που θα οδηγήσουν στον εντοπισμό του.

Η περιγραφή του έργου:

Όσοι διαθέτουν πληροφορίες μπορούν να επικοινωνήσουν στο: wwiiart@mmwf.org

Ένα έργο που έγινε σύμβολο μνήμης

Η ιστορία της «Σαπφούς» δεν αφορά μόνο ένα χαμένο γλυπτό. Είναι η ιστορία ενός ανθρώπου που διώχθηκε, μιας συλλογής που λεηλατήθηκε και μιας πολιτιστικής κληρονομιάς που ακόμη αναζητά δικαίωση.

Κάθε πληροφορία, κάθε μαρτυρία, κάθε ίχνος μπορεί να φέρει το έργο ένα βήμα πιο κοντά στην επιστροφή του.