Νοσοκομείο Σωτηρία – Το νέο βιβλίο του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη από τις εκδόσεις Κίχλη

Κυκλοφόρησε αυτές τις ημέρες το νέο μυθιστόρημα του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη, ένα βιβλίο που μετατρέπει τον χώρο του νοσοκομείου σε σκηνικό μνήμης, στοχασμού και προσωπικής εξομολόγησης. Με τίτλο Νοσοκομείο Σωτηρία, το έργο συνδυάζει βιωματική αφήγηση και ιστορική αναδρομή σε ένα πολυεπίπεδο λογοτεχνικό ψηφιδωτό.

Η αφήγηση μέσα από τον θάλαμο

Κεντρικός ήρωας είναι ο Μωυσής Παναγιωτίδης, βιβλιοπώλης και συγγραφέας, ο οποίος νοσηλεύεται στο Σωτηρία και γράφει μέσα από τον θάλαμο. Οι προσωπικές του αναμνήσεις, οι σαρκαστικές και συχνά ευτράπελες σημειώσεις, αλλά και οι στοχαστικές του καταγραφές επιχειρούν να ξορκίσουν τον φόβο της ασθένειας και το φάσμα του θανάτου. Το σχέδιο ενός βιβλίου για τη Μαρία Πολυδούρη και τη Φιλησία Στάθη-Πουλιοπούλου συνεχώς εκτρέπεται, καθώς τα τραύματα της προσωπικής ιστορίας μπλέκονται με τα φαντάσματα του παρελθόντος.

Το Σωτηρία ως τόπος μνήμης και Ιστορίας

Το νοσοκομείο Σωτηρία λειτουργεί ως σκηνικό όπου η ατομική εμπειρία συναντά τη συλλογική μνήμη. Από την κοινωνική απομόνωση των φυματικών και τις παραγκουπόλεις που δημιουργήθηκαν γύρω του, μέχρι τις αντιστασιακές δράσεις της Κατοχής και τις πολιτικές εκτελέσεις στον περίβολό του, ο χώρος μετατρέπεται σε ζωντανό αρχείο της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας.

Ένα θρυμματισμένο μυθιστόρημα για την απώλεια και τη γραφή

Το Νοσοκομείο Σωτηρία είναι ένα μυθιστόρημα-ψηφιδωτό για την ασθένεια, τη γραφή, την πατρότητα που δοκιμάζεται και την απώλεια που δεν επουλώνεται. Ένα βιβλίο για τις πληγές που αφήνει η Ιστορία και για τη μνήμη που λειτουργεί ως καταφύγιο απέναντι στη λήθη.

Το Μουσείο της Σωτηρίας: Ένα μουσείο που μπορεί να μας διδάξει τη διαχείριση μιας πανδημίας

Το ΓΝΝΘΑ «Η Σωτηρία», το κατεξοχήν νοσηλευτικό ίδρυμα αντιμετώπισης πνευμονολογικών νοσημάτων, ιδρύθηκε αρχικά ως Σανατόριο για τους φυματικούς ασθενείς. Τώρα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο, αυτή τη φορά ως νοσοκομείο αναφοράς, για την αντιμετώπιση του covid-19. Στους κόλπους του φιλοξενείται εδώ και 15 περίπου χρόνια, το Μουσείο της Σωτηρίας, το οποίο έχει ως κύριο στόχο την εξιστόρηση του αντιφυματικού αγώνα, αποκτά όμως στις μέρες μας νέο νόημα: αντλώντας στοιχεία από την εμπειρία του παρελθόντος που έχει συγκεντρωθεί και τεκμηριωθεί στο Μουσείο, μπορεί να μας διδάξει πώς να αντιμετωπίσουμε μια πανδημία.

Στο γύρισμα και μέχρι τα μισά περίπου του περασμένου αιώνα απαγορευόταν το «πτύειν», σήμερα οι ειδικοί συνιστούν φυσικές αποστάσεις, να μη βήχουμε ή να φτερνιζόμαστε κοντά σε άλλους. Οι ιστορικοί παραλληλισμοί του τότε και του σήμερα θα μπορούσαν να είναι διδακτικοί. Συνεπώς, η αφήγηση του Μουσείου της Σωτηρίας μπορεί να λειτουργήσει εκπαιδευτικά για τον πληθυσμό.  

Μουσείο Σωτηρία: Χρωματική αποκατάσταση πρόσοψης ©Ιφιγένεια Δημητρίου

Το Μουσείο, ενταγμένο από το 2018 σε πρόγραμμα ΕΣΠΑ, παραμένει προσωρινά κλειστό για το κοινό μέχρι να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες κτηριακές εργασίες και η υλοποίηση της Μουσειολογικής & Μουσειογραφικής Μελέτης. Η επαναλειτουργία του θα είναι μείζονος σημασίας καθώς το εν λόγω μουσείο πλέον καλείται να αναλάβει ένα νέο «καθήκον».

 

Μουσείο Σωτηρία: Φωτορεαλιστική απεικόνιση εκεθσιακού χώρου © Ιφιγένεια Δημητρίου

Σύμφωνα με την επιμελήτρια της έκθεσης, αρχαιολόγο-μουσειολόγο, Ασημίνα Γρηγορίου «αρχικός στόχος του Μουσείου είναι να παρουσιάσει τον αντιφυματικό αγώνα στην Ελλάδα και μέσα από τα αντικείμενα, τους ανθρώπους και τα γεγονότα. Τελικός του προορισμός είναι να ενταχθεί στην υπηρεσία της κοινωνίας. Το μουσείο μπορεί να αναφέρεται στη φυματίωση, αλλά εμπεριέχει ένα ευρύτερο μήνυμα για το πως μπορεί να αντιμετωπιστεί μία πανδημία. Μας μαθαίνει ότι οι πανδημίες δεν ανήκουν αποκλειστικά στο παρελθόν και ότι οι άνθρωποι μπορούν ανά πάσα στιγμή να βρεθούν αντιμέτωποι με μία κρίση τέτοιου είδους.

Μουσείο Σωτηρία: Φωτορεαλιστική απεικόνιση εκθεσιακού χώρου ©Ιφιγένεια Δημητρίου

Η σύγκριση με τον covid-19 είναι μάλιστα αναπόφευκτη, αφού οι δύο αυτές ασθένειες πλήττουν το αναπνευστικό σύστημα και έχουν ανάλογα συμπτώματα. Μέσα από την έκθεση του Μουσείου «Σωτηρία» θα μπορεί εύκολα να διαπιστώσει κανείς ότι με τον ίδιο τρόπο που θα έπρεπε να προφυλαχτούμε από την φυματίωση πρέπει να προφυλαχθούμε και από τον covid-19: αποφεύγοντας τον συνωστισμό, τηρώντας του κανόνες υγιεινής, δείχνοντας εμπιστοσύνη στην ιατρική επιστήμη, κ.ά..

Το Μουσείο μπορεί επομένως, να αποτελέσει την ίδια στιγμή ένα χρήσιμο διδακτικό, επιστημονικό και δημόσιο εργαλείο εκπαιδεύοντας τον πληθυσμό για το τι πρέπει να κάνει εν καιρώ πανδημίας αλλά και να τον παρηγορήσει εξαλείφοντας τα συναισθήματα πανικού που δημιουργούνται φυσιολογικά από τέτοιες καταστάσεις, σύμφωνα με την μουσειολόγο.

Σε μια εποχή που βομβαρδιζόμαστε από τα fake news, τα οποία μεταδίδονται ίσως ακόμη πιο γρήγορα και από τους ίδιους τους ιούς, τα μουσεία μπορούν να υπηρετήσουν την ανάγκη της ορθής πληροφόρησης με γλώσσα κατάλληλη, προκειμένου κάθε επισκέπτης να κατανοήσει το τι του συμβαίνει αλλά και να έχει πιο ψύχραιμη αντιμετώπιση, όπως διευκρινίζει η μουσειολόγος. Είναι σημαντική η γλώσσα της επικοινωνίας, η οποία χωρίς να περιορίζεται αποκλειστικά σε επιστημονικούς όρους, βοηθά στο να γίνονται τα μηνύματα αντιληπτά στον μέσο επισκέπτη και να επιτυγχάνεται η καθολική πρόσβαση στη γνώση. Επιπλέον, σε μία τρέχουσα κατάσταση σαν αυτή, ο όρος μουσείο αποκτά άλλη έννοια, αφού δεν μιλά μόνο για το παρελθόν αλλά αντιμετωπίζει κατάματα το παρόν.

 

Ασφάλεια

Ποιος όμως εν καιρώ πανδημίας θα επισκεφτεί ένα Μουσείο, το οποίο βρίσκεται μέσα σε ένα νοσοκομείο; Το θετικό είναι το Νοσοκομείο Σωτηρία απλώνεται σε μία τεράστια έκταση με εντυπωσιακή βλάστηση, με κάθε κτίριο να είναι αυτόνομο, οπότε ο επισκέπτης του μουσείου δεν χρειάζεται να διασχίσει ή να πλησιάσει κτήρια νοσηλείας ή έστω κτήρια διοίκησης. Το μουσείο ειδικά είναι πολύ απομακρυσμένο από τις κλινικές του Νοσοκομείου. Σύμφωνα με την κ. Γρηγορίου, η επίσκεψη στο μουσείο θα μπορούσε να προσλάβει και έναν χαρακτήρα role play, αφού η εξ ορισμού υποχρεωτική τήρηση των μέτρων προστασίας, μπορεί να λειτουργήσει εκπαιδευτικά ως προς την σωστή χρήση τους μέσα σε ένα περιβάλλον διαμορφωμένο για τον σκοπό αυτό.

Οι πρακτικές αυτές έχουν επιφέρει πολύ θεαματικά αποτελέσματα και στο παρελθόν, κυρίως σε Μουσεία της Αμερικής ως αποτέλεσμα συνεργασίας κρατικών και επιστημονικών φορέων, ήδη από τις αρχές του 20ού αι. μέχρι και πρόσφατα. Σύμφωνα με τα στοιχεία, ακόμα και μεσούσης μίας πανδημίας, το κοινό συνέρρεε μαζικά σε σχετικές εκθέσεις, προκειμένου να ενημερωθεί από μία αντικειμενικά αξιόπιστη πηγή για το τι του συμβαίνει και πώς να το αντιμετωπίσει.

Συμπερασματικά, το μουσείο της Σωτηρίας δεν ανήκει στο παρελθόν, αλλά αφορά αυτό που μας συμβαίνει τώρα. Μέσα από μια ιστορική θεώρηση των πανδημιών μπορούμε να αντλήσουμε δύναμη.

 

Το Αρχείο «Σωτηρία» 

Η Συλλογή του Μουσείου περιλαμβάνει και ένα πλούσιο ανθρωπολογικό υλικό, μάρτυρα των βιωμάτων των φυματικών ασθενών που βρίσκονταν στη Σωτηρία. Πριν πέντε περίπου χρόνια, εργάτες που εκτελούσαν εργασίες σε ένα κτίριο του νοσοκομείου, ρίχνοντας ένα τοίχο βρέθηκαν μπροστά σε βαλίτσες με προσωπικά αντικείμενα αλλά και αλληλογραφία φυματικών ασθενών, οι οποίοι κατέληξαν στο Σωτηρία, από το 1940 μέχρι και τα τέλη του 1970, και δεν αναζητήθηκαν ποτέ από τους συγγενείς τους.

Προσωπικά δέματα ασθενών © Ασημίνα Γρηγορίου 

 «Αποκαλύφθηκαν εκατοντάδες δέματα από γράμματα στα οποία αναγράφονταν τα στοιχεία των ασθενών» σημειώνει η κ. Γρηγορίου. Οι εργάτες, μη γνωρίζοντας την αξία τους, τα μετέφεραν σε κάποιο κάδο. Κάποιοι άνθρωποι του νοσοκομείου που είδαν την εικόνα ειδοποίησαν τους ανθρώπους του μουσείου, αλλά δυστυχώς μέχρι να γίνει η μεταφορά των ευρημάτων στο κτίριο μεσολάβησε μια μπόρα που κατέστρεψε ένα σημαντικό μέρος αυτών.

Αρχείο Σωτηρία: Ενδεικτικό περιεχόμενο δεμάτων © Άντια Αδαμοπούλου

«Διασώθηκε παρ' όλα αυτά ένα πολύ μεγάλο τμήμα από γράμματα, προσωπικά αντικείμενα, είδη ρουχισμού, φωτογραφίες και πολλά άλλα σημαντικά και πολύ συγκινητικά τεκμήρια. Το σύνολό τους ονομάστηκε Αρχείο Σωτηρία» εξηγεί η μουσειολόγος.

Αρχείο Σωτηρία: Φωτογραφίες ασθενών στους χώρους του Σωτηρία © Ασημίνα Γρηγορίου

Το 2018, με δωρεά του Ιδρύματος Ευγενίδου, ενισχύθηκε σημαντικά η προσπάθεια για την διάσωση και διατήρηση του αρχείου. Η μουσειολόγος μαζί με την κ. Άντια Αδαμοπούλου, συντηρήτρια χαρτιού και φωτογραφίας, ασχολήθηκαν με την καταγραφή, τεκμηρίωση και ορθή διαφύλαξη του υλικού, καθώς «μέσα σε τρεις μήνες καταμετρήθηκαν τα τεκμήρια, συσκευάστηκαν με ενδεδειγμένα υλικά και σε κάποια έγιναν σωστικές επεμβάσεις συντήρησης» περιγράφει η κ. Γρηγορίου. Ταυτόχρονα, πραγματοποιήθηκε καταγραφή και ταξινόμηση των αντικειμένων/τεκμηρίων, τα οποία, σκορπισμένα αρχικά, συνδέθηκαν στον δυνατό βαθμό με τον αρχικό τους κάτοχο. Έχοντας καταρτίσει κατάλογο με τα ονόματα των ασθενών, στόχος είναι σε δεύτερο χρόνο να συνδεθούν όλα με τους ιδιοκτήτες τους, ώστε να καταρτιστούν πλήρη ονομαστικά αυτοτελή αρχεία και να υπάρξει όσο μας επιτρέπεται λιγότερο σκόρπιο υλικό. 

Αρχείο Σωτηρία: Οι βαλίτσες της Σωτηρίας  © Άντια Αδαμοπούλου

Μετά την ολοκλήρωση της δωρεάς το αρχείο παραμένει σε κούτες υπό συνθήκες συντήρησης, αλλά χρειάζονται πόροι για να συνεχιστεί το έργο, όπως διασαφηνίζει η κ. Γρηγορίου.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μέσα από το αρχείο μπορούμε να έχουμε μια εικόνα για την αίσθηση του εγκλεισμού των ασθενών που διέμεναν στο νοσοκομείο για μήνες ή και χρόνια. «Η κύρια τους επαφή με τον έξω κόσμο ήταν η αλληλογραφία με τους συγγενείς τους. Αυτό θυμίζει λίγο ή πολύ και το σήμερα, αφού ένας ασθενής με covid-19 μπορεί να είναι για μεγάλο διάστημα μέσα στο νοσοκομείο διατηρώντας μόνο μία ελάχιστη επαφή με τους δικούς του ανθρώπους».

Μουσειολογική & Μουσειογραφική Μελέτη Μουσείου Σωτηρία: Ασημίνα Γρηγορίου & Ιφιγένεια Δημητρίου

Προμελέτη καταγραφής, τεκμηρίωσης και συντήρησης του Αρχείου Σωτηρία: Ασημίνα Γρηγορίου & Άντια Αδαμοπούλου

Διαβάστε περισσότερα για την ιστορία του Νοσοκομείου Σωτηρία: http://cultureloversgr.blogspot.com/2020/04/blog-post_12.html (Νοσοκομείο «Σωτηρία», το σανατόριο των Αθηνών! Η Ιστορία, ο κτιριακός πολιτισμός και το μουσείο!)

Νοσοκομείο «Σωτηρία», το σανατόριο των Αθηνών! Η Ιστορία, ο κτιριακός πολιτισμός και το μουσείο!

Η πανδημία έφερε τα νοσηλευτικά ιδρύματα της χώρας στην επιφάνεια και έστρεψε την προσοχή μας στην λειτουργία τους. Τα δε νοσοκομεία αναφοράς βρίσκονται πλέον στις καθημερινές κουβέντες μας και κάπως έτσι το νοσοκομείο «Σωτηρία», νοσοκομείο Αναφοράς της Αθήνας έγινε ο πρωταγωνιστής των ημερών. Πως όμως αυτό το νοσοκομείο που φέρει το εύελπη αυτό όνομα άνοιξε τις πύλες του; Και γιατί οι κτιριακές του δομές είναι διάσπαρτες μέσα σε μια κατάφυτη έκταση;

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Αρχιτεκτονικός πλούτος

Για του λόγου του αληθές πρόκειται για ένα κτιριακό σύνολο, το οποίο συνδέεται με την προπολεμική αλλά και μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας. Τα ίχνη του παλιού σανατόριου αποτελούν σήμερα τεκμήρια του κτιριακού πολιτισμού της χώρας και  μαρτυρούν τις πιο δύσκολες σελίδες της ιστορίας της Ελλάδας.

Στο πολεοδομικό συγκρότημα υπολογίζεται ότι συνυπάρχουν 15 κτίσματα μέσα σε ένα κατάφυτο περιβάλλον, με πανέμορφα πεύκα και ένα ρέμα να το διασχίζει. Το φως έχει μεγάλη σημασία καθώς αυτό ήταν το μόνο θεραπευτικό μέσο όταν το σανατόριο φιλοξενούσε φυματικούς.

Η Ιστορία του: Καταφύγιο ανίατων ασθενών

Εκεί κατέφευγαν οι φυματικοί  όταν η συγκεκριμένη νόσος ήταν ένα παγκόσμιο πρόβλημα που αποδεκάτιζε όσους ασθενούσαν και αποτελούσαν μίασμα  της κοινωνίας, καθώς ήταν στιγματισμένοι και είχαν μόνη διέξοδο την προσευχή.

 Ευαισθητοποιημένη η γυναίκα του ερασιτέχνη αρχαιολόγου Ερρίκου Σλήμαν, Σοφία δημιούργησε το πρώτο δημόσιο σανατόριο, στο οποίο κατέβαλαν συνδρομή μόνο οι εύποροι ασθενείς για να εξασφαλίσουν καλύτερη θέση. Για την λειτουργία του η Σοφία Σλήμαν επιστράτευσε μεθόδους, όπως οι δωρεές από ευκατάστατες οικογένειες, τους εράνους και τους φιλανθρωπικούς χορούς -χοροεσπερίδες

Συγκεκριμένα, το Νοσοκομείο «Σωτηρία» ιδρύθηκε από την Σοφία Σλήμαν το 1902 ως πρώτο «λαϊκό» Σανατόριο της Ελλάδας και έκτοτε έχει συνδέσει το όνομά του με την αντιμετώπιση της πνευμονικής φυματίωσης. To νοσοκομειακό συγκρότημα λειτούργησε σε περίπτερα για να μην μεταδίδονται τα μικρόβια σε οικόπεδο 600 στρεμμάτων της Ι. Μονής Πετράκη, μακριά από την Αθήνα, στο Γουδή.
Συγκεκριμένα, τα εγκαίνια έκανε η βασίλισσα Όλγα το 1905, ενώ νέο κτίριο ανεγέρθηκε το 1930 όπως γράφει η υποψήφια Δρ Χριστίνα Παπαβλασοπούλου στην ενδιαφέρουσα μελέτη της για το Νοσοκομείο Σωτηρία», 1946-1950: Η Ελλάδα του Εμφυλίου μέσα από το δημογραφικό προφίλ των τοτινών ασθενών του».

Νωρίτερα, με κληροδότημα, του Κυριαζή, ανεγέρθηκε το «Κυριαζίδειο», με στόχο να μένουν σ' αυτό εύποροι φυματικοί που μπορούσαν να πληρώνουν μόνοι τους τη νοσηλεία τους. Με δωρεά του αιγυπτιώτη  Νικολάου Αμπετ, ανεγέρθηκε το «Αμπέτειο», σε σχέδια του αρχιτέκτονα Βαλλιάνου. Με έρανο της Σοφίας Σλήμαν, οι νέες των Αθηνών προσέφεραν ένα τριαντάφυλλο και δέχονταν δωρεές. Τα έσοδα από το  το «Τριανταφυλλάκι» για το οποίο έγραφαν οι εφημερίδες της εποχής, συν τη δωρεά της κόρης της Ανδρομάχης Μελά επέτρεψαν να χτιστεί το «Τριανταφυλλάκι», το οποίο σήμερα ανήκει στο Γενικό Κρατικό.

Με την έλευση των προσφύγων εξαιτίας της Μικρασιατικής καταστροφής, οι ανάγκες μεγάλωσαν η δυνατότητα σε κλίνες αυξήθηκαν σε 800, ενώ πολλοί ασθενείς έμεναν σε αυτοσχέδιες παράγκες και σκηνές-ντέκερ του στρατού με τσίγγινες σκεπές, ακόμη και λαγούμια καθιστώντας όπως είναι διακριτό μέσα από φωτογραφικά ντοκουμέντα μια εικόνα όχι και τόσο αξιοπρεπή. Τότε η θνησιμότητα υπολογίζονταν σχεδόν στο 50%και του αποδίδονταν προσδιορισμοί όπως «Κόλαση των ζωντανών», «Ανθρώπινος στάβλος» κ.ά..

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής στις φυλακές του νοσοκομείου βρέθηκαν περισσότερο αριστεροί. Στην Ιστορία έμεινε η απόδραση 56 κομμουνιστών Ακροναυπλιωτών το 1943. Πίσω από τους χώρους του, στο Γουδή οι ναζί εκτέλεσαν 375 αγωνιστές και αργότερα στο ίδιο σημείο εκτελέστηκε το 1952 ο Νίκος Μπελογιάννης, μαζί με τους συντρόφους του  Νίκο Καλούμενο,  Δημήτρη Μπάτση και Ηλία Αργυριάδη.

Και μεταπολεμικά η κατάσταση ήταν άθλια, όπως μας διαφωτίζει η κα. Παπαβλασοπούλου, με υπεράριθμους νοσηλευόμενους, «εξαιτίας της διακοπής της λειτουργίας πολλών επαρχιακών(σανατορίων), λόγω του εμφυλίου πολέμου και τη μαζική, κατά συνέπεια, μετακίνηση των φυματικών στην Αθήνα».

Σε αυτό τον χώρο μεγάλων απωλειών έμελλε να συναντηθούν η Μαρία Πολυδούρη που νοσηλευόταν με τον Καρυωτάκη για τελευταία φορά πριν αυτοκτονήσει, ενώ εκεί η ποιήτρια αντάμωσε εκεί και τον Γιάννη Ρίτσο.

Η εικόνα αλλάζει

Μετά το 1945 εγκαταστάθηκε και η πρώτη Φυματιολογική κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών. Όταν ο υγειονολόγος Μάνθος Μεταλληνός ανέλαβε τα ηνία του νοσηλευτικού ιδρύματος,διέλυσε την εικόνα του γκέτο, δημιούργησε  τέσσερα μεγάλα κτίρια  και πολλές κλίνες, μαγειρεία. Τότε δημιουργήθηκαν  και το κεντρικό πρότυπο κτίριο του κινήματος Μπάουχαους του Ιωάννη Δεσποτόπουλου, με έξι ανεξάρτητα τμήματα τα οποία εκτείνονται στον χώρο ελεύθερα και α-συμμετρικά.  Mε αυτό τον τρόπο το κτιριακό σύνολο των δομών του νοσοκομείου σήμερα μετά από όλη αυτή την τροχιά που έχει διαγράψει στον χρόνο συνδυάζει τον νεοκλασικό ρυθμό και την αρχιτεκτονική της γερμανικής σχολής.

Από το 1950 το Νοσοκομείο «Σωτηρία» βαθμιαία μεταβάλλεται σε διαγνωστικό και θεραπευτικό κέντρο του συνόλου των νοσημάτων του αναπνευστικού, ιδρύοντας παράλληλα το πρώτο εν Ελλάδι κέντρο αντιμετώπισης της αναπνευστικής ανεπάρκειας υπό την Διεύθυνση της κ. Σ. Μαγκριώτη και την πρώτη Θωρακοχειρουργική Κλινική υπό τη Διεύθυνση του Ν. Τσούτη.

Σχέδιο του Ιωάννη Δεσποτόπουλου για το κεντρικό κτίριο

Σήμερα το μικρό Σανατόριο των αρχών του 20ου αιώνα αναγνωρίζεται ως το μεγαλύτερο πνευμονολογικό κέντρο στην Ελλάδα και από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης, με ταυτόχρονη και προοδευτική μετατροπή του σε Γενικό Νοσοκομείο μετά την εγκατάσταση Παθολογικών και Χειρουργικών κλινικών του Ε.Σ.Υ. και του Πανεπιστημίου.

Το μουσείο-«κιβωτός» της Ιστορίας

Σήμερα λειτουργεί Μουσείο στην έκταση του νοσοκομείου που «διηγείται» την ιστορία του νοσηλευτικού ιδρύματος και της αντιμετώπισης της ασθένειας μέσα από τα αναρίθμητα κειμήλια με πλαίσιο ανθρωποκεντρικό, όπως προβλέπεται στην μουσειολογική μελέτη. Η αφήγηση αυτή έχει ενδιαφέρον καθώς η ιστορία της «Σωτηρίας» επικοινωνεί με την νεοελληνική ιστορία και την ιστορία των Αθηνών.

Στην ιστοσελίδα του νοσοκομείου, σχετικά με τον μουσειακό χώρο αναφέρεται «όλες οι φάσεις της νεότερης ιστορίας μας καθρεφτίστηκαν στο χώρο του νοσοκομείου : από αστικό σανατόριο άσυλο για τους «Άθλιους των Αθηνών», ύστερα Φυματιολογικό Κέντρο και τελικά Γενικό Νοσοκομείο. Κάθε εποχή άφησε σε κάθε σπιθαμή του χώρου ανεξίτηλα ίχνη. Άλλα χάθηκαν οριστικά, άλλα κάπου κρύβονται υπομονετικά και άλλα υπάρχουν φυλαγμένα σε κλειστά υπόγεια του νοσοκομείου».

Το Μουσείο αναδεικνύει αναρίθμητες ανθρώπινες ιστορίες και διαφωτίζει ιστορικές στιγμές του τόπου. Η Επιτροπή του Μουσείου διαμόρφωσε ήδη σε Μουσείο το σχετικά καλοδιατηρημένο Στρατιωτικό Περίπτερο, κτίριο του 1913 που χτίστηκε με έρανο ομογενώ και προσπαθεί να ανακαινίσει το πρώτο, ιστορικό κτίριο του Σανατορίου που άρχισε τη λειτουργία του στα 1905. Όπως εξηγεί η αρχαιολόγος-μουσειολόγος Ασημίνα Γρηγορίου, η μουσειογραφική μελέτη σέβεται τόσο την ιστορία του κτιρίου-μνημείου όσο και την ανάγκη δημιουργίας μιας ενιαίας οπτικής ταυτότητας καθώς και τη διαμόρφωση ενός ήρεμου περιβάλλοντος  με λιτό σχεδιασμό αλλά και πρωτοτυπία. 

Ντοκιμαντέρ και εικαστική παρέμβαση 

Αξίζει να σημειωθεί ότι η αείμνηστη σκηνοθέτης Λουκία Ρικάκη είχε γυρίσει το 2011 ένα ντοκιμαντέρ για το "Σχέδιο Σωτηρία" για ένα καλλιτεχνικό πρότζεκτ που πραγματοποιήθηκε στους χώρους του νοσηλευτικού ιδρύματος - μια θεματική έκθεση ή παρέμβαση που αντιμετώπισε τη τέχνη με την συλλογική της διάσταση και ως φορέα έκφρασης της συλλογικής μνήμης και των προβληματισμών πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις και τις κοινωνικές συνθήκες. 

Πηγή: 

sotiria.gr, http://sotiria-meduoa.gr/el/istoria

http://www.culture2000.tee.gr/ATHENS/ENGLISH/BUILDINGS/BUILD_TEXTS/B111_t.html

Χριστίνα Παπαβλασοπούλου Νοσοκομείο Σωτηρία», 1946-1950: Η Ελλάδα του Εμφυλίου μέσα από το δημογραφικό προφίλ των τοτινών ασθενών του. https://ixek.gr/wp-content/uploads/2019/07/1401-09.pdf

Ασημίνα Γρηγορίου, Μουσείο Σωτηρία -Μουσειολογική και Μουσειογραφική Μελέτη,Ανακοίνωση στο 25ο Συνέδριο της ΕΤΕΠΑΜ, τον Ιανουάριο του 2019. https://www.academia.edu

Εκπομπή Παρασκήνιο «Νοσοκομείο Σωτηρία», αρχείο ΕΡΤ

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=183461

http://sotiriaplan.blogspot.com/2011/04/500.html

https://mikros-romios.gr/

http://atheofobos2.blogspot.com/2015/08/blog-post_20.html

http://readinganartexhibition.blogspot.com/2011/05/blog-post_7898.html