«Ορέστης Πάγκαλος: Έργα, γκραφίτι, αρχείο» – Η Θεσσαλονίκη ως παλίμψηστο μνήμης στο MOMus

 

Στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, εκεί όπου το αστικό τοπίο συναντά την ιστορία της πόλης, ανοίγει μια έκθεση που επιχειρεί να αποτυπώσει το άγραφο, το εφήμερο και το ανεξίτηλο της τέχνης του δρόμου. Ο Ορέστης Πάγκαλος επιστρέφει στο MOMus–Πειραματικό Κέντρο Τεχνών με μια μεγάλη αναδρομή που δεν είναι αναδρομή· είναι μια ζωντανή χαρτογράφηση τεσσάρων δεκαετιών δημιουργίας.

Η έκθεση: ένα αρχείο που αναπνέει

Από τις πρώτες γραφές σε σπήλαια και κορμούς δέντρων έως τα γκετοποιημένα προάστια της Φιλαδέλφειας και της Νέας Υόρκης τη δεκαετία του ’60, το γκραφίτι υπήρξε πάντα μια πράξη αντίστασης, μια χειρονομία ελευθερίας. Στην Ελλάδα, η σκηνή διαμορφώθηκε στα μέσα του ’90, όταν τα πρώτα φεστιβάλ σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη έδωσαν χώρο σε μια τέχνη που ανήκει στον δρόμο.

Η έκθεση «Ορέστης Πάγκαλος. Έργα, γκραφίτι, αρχείο» δεν επιχειρεί να απαντήσει στο πώς εκτίθεται μια τέχνη που γεννιέται στο δημόσιο χώρο. Αντίθετα, προτείνει μια μη γραμμική ανάγνωση της υποκουλτούρας της Θεσσαλονίκης: έργα, τεκμήρια, φωτογραφίες, θραύσματα αστικού και φυσικού τοπίου λειτουργούν ως ισότιμες εκδοχές μνήμης, ως μνημεία μιας πόλης που αλλάζει.

Τέσσερις δεκαετίες δημιουργίας σε 14 χώρες

Περισσότερες από 500 φωτογραφίες, δεκάδες βίντεο, προβολές, αντικείμενα συλλεγμένα από τον δρόμο και ιστορικό αρχειακό υλικό συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο σύμπαν. Από τα πρώτα γκραφίτι του 1993 έως τις εγκαταστάσεις σε δημόσιους χώρους, η έκθεση αναδεικνύει μια ανθρωπογεωγραφία που εκτείνεται σε 14 χώρες, 17 ευρωπαϊκές πόλεις και 30 ελληνικές περιοχές.

Το έργο του Πάγκαλου έχει υπάρξει, έχει αποτυπωθεί, αλλά και έχει αποκολληθεί κυριολεκτικά από πεζοδρόμια, παγκάκια, τοίχους και σκαλοπάτια. Ανήκει στον δημόσιο χώρο και σε όσους τον ζουν.

Ο καλλιτέχνης: αρχιτέκτονας, ερευνητής, πρωτοπόρος του ελληνικού graffiti

Ο Ορέστης Πάγκαλος είναι αρχιτέκτονας, εικαστικός, διδάκτωρ Θεωρίας της Τέχνης και πανεπιστημιακός διδάσκων. Από το 1993 δραστηριοποιείται ενεργά στην τέχνη του δρόμου, έχοντας πραγματοποιήσει εκατοντάδες τοιχογραφίες και εγκαταστάσεις. Θεωρείται μία από τις πιο επιδραστικές μορφές του ελληνικού graffiti, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση και τεκμηρίωση της σκηνής.

Κείμενα και έργα του έχουν δημοσιευθεί σε ελληνικές και διεθνείς εκδόσεις, ενώ διδάσκει σε μεταπτυχιακά προγράμματα πανεπιστημίων σε Ιωάννινα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Θεσσαλία.

Meet the Artist – 17 Σεπτεμβρίου

Στις 17 Σεπτεμβρίου, 18:00, ο Ορέστης Πάγκαλος και οι επιμελητές Αρετή Λεοπούλου και Θοδωρής Μάρκογλου ξεναγούν το κοινό στις θεματικές της έκθεσης και στις υποκουλτούρες της Θεσσαλονίκης.

Εισιτήρια: διαδικτυακά στο https://shorturl.at/0fmvi ή από την Υποδοχή του Μουσείου.

Οι απαρχές του Banksy: Η έκθεση “Banksy Archive 01 – The School of Bristol (1983–2005)” στο Palazzo Fava

Η Μπολόνια φιλοξενεί μία από τις πιο ολοκληρωμένες εκθέσεις που έχουν παρουσιαστεί ποτέ για τις ρίζες του Banksy και τη σκηνή του Μπρίστολ.  Tο Palazzo Fava παρουσιάζει την έκθεση Banksy Archive 01 – The School of Bristol (1983–2005), η οποία ανασυνθέτει το αστικό, πολιτικό και πολιτισμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η εικαστική γλώσσα του καλλιτέχνη.

Όπως σημειώνεται στο κείμενο της έκθεσης, στόχος είναι «η συστηματική προσέγγιση του πολιτισμικού, αστικού και πολιτικού πλαισίου μέσα στο οποίο πήρε μορφή η οπτική γλώσσα του Banksy» .

Μια έκθεση-αρχείο για τη γέννηση ενός παγκόσμιου φαινομένου

Η έκθεση, που εντάσσεται στο πρόγραμμα Genus Bononiae και υλοποιείται από τη Fondazione Carisbo και την Opera Laboratori, συγκεντρώνει πάνω από 300 έργα, αρχειακό υλικό, ανέκδοτα ντοκουμέντα και ανεξάρτητες ακαδημαϊκές έρευνες.

Στόχος είναι η ανασύσταση της περιόδου 1983–2005, καθοριστικής για τη διαμόρφωση της εικονογραφίας του Banksy, με έργα όπως Girl with Balloon, Flower Thrower και Police Kids να παρουσιάζονται στις πρώτες τους εκδοχές .

Η έκθεση χωρίζεται σε 32 ενότητες, καθεμία από τις οποίες έχει ανατεθεί σε πρόσωπα που συνόδευσαν ή επηρέασαν τον Banksy: Felix Braun, Tom Bingle, John Nation, Kye Thomas, Richard Jones, Christopher Chalkley.

Τη συνολική επιστημονική επιμέλεια υπογράφουν οι Stefano Antonelli, Gianluca Marziani και Giovanni Argan.

Η “Σχολή του Μπρίστολ”: ένα εργαστήριο πολιτισμού

Στην καρδιά της έκθεσης βρίσκεται η έννοια της School of Bristol, ενός δυναμικού συστήματος σχέσεων ανάμεσα σε πολιτική διαμαρτυρία, αστική ιστορία, μουσικές κουλτούρες και εικαστικό πειραματισμό.

Το Μπρίστολ παρουσιάζεται ως πόλη με βαθιά παράδοση κοινωνικών συγκρούσεων και συμμετοχής, με ιστορία που συνδέεται με το δουλεμπόριο και τις μεταγενέστερες κοινωνικές κινητοποιήσεις.

Όπως αναφέρεται, «ο αστικός χώρος μετατράπηκε σταδιακά σε τόπο αντιπαράθεσης και παρέμβασης, όπου η δημόσια τέχνη έγινε εργαλείο κριτικού λόγου» .

Graffiti, DBZ Crew και οι απαρχές του Banksy

Η έκθεση φωτίζει τη σκηνή graffiti του Μπρίστολ των δεκαετιών 1980–1990, όπου καλλιτέχνες όπως οι Tom “Inkie” Bingle, Felix “Flx” Braun και Kyron “Soker” Thomas διαμόρφωσαν μια γλώσσα που προανήγγειλε τις τεχνικές του Banksy, ιδιαίτερα τη χρήση stencil.

Το θρυλικό DBZ Crew (DryBreadZ), με μέλη τους Kato, Tes, Soker και Lokey, υπήρξε από τις πιο επιδραστικές ομάδες της εποχής. Στο ίδιο περιβάλλον κινούνταν και ο Robert Del Naja των Massive Attack και ο Nick Walker.

Ανάμεσα στα σημαντικά τεκμήρια της έκθεσης βρίσκεται μια επιστολή του 1998, υπογεγραμμένη από τον Banksy ως Robin Banks, με την οποία προσκαλεί τον Soker στο event Walls on Fire!, μια από τις πιο καθοριστικές στιγμές της βρετανικής graffiti σκηνής .

Η έκθεση ως πολιτισμική χαρτογράφηση

Το εκθεσιακό αφήγημα αναδεικνύει τον Banksy ως προϊόν μιας συλλογικής ιστορίας, ενός πλέγματος εμπειριών, συνεργασιών και κοινωνικών εντάσεων.

Όπως σημειώνουν οι επιμελητές, «πριν γίνει παγκόσμιο όνομα, ο Banksy ήταν ένας δημιουργός ριζωμένος σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον» .

Η Fondazione Carisbo υπογραμμίζει ότι η έκθεση «δεν επιδιώκει μόνο να παρουσιάσει την εικόνα ενός παγκόσμιου καλλιτέχνη, αλλά να αποδώσει στο κοινό το πολιτισμικό, κοινωνικό και αστικό πλαίσιο από το οποίο γεννήθηκε η γλώσσα του» .

Παράλληλες δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει:Ξεναγήσεις για ενήλικες σε συγκεκριμένες ημερομηνίες (25/4, 26/4, 1/5, 2/5, 3/5, 10/5). Δράση για παιδιά 0–5 ετών, A piccoli passi… con Banksy, στις 3 Μαΐου 2026, με παιχνίδι-έρευνα γύρω από την ταυτότητα του καλλιτέχνη.

Συνεργασίες με σχολεία της Μπολόνια και δράσεις κοινωνικής ένταξης σε συνεργασία με την ASP Città di Bologna.

Οι συμμετέχοντες ανακαλύπτουν τα μοτίβα του Banksy – ποντίκια, πιθήκους, παιδιά, φύση – και τη συμβολική τους δύναμη, όπως περιγράφεται στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα της έκθεσης .

Έως 2 Αυγούστου 2026.