Στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) βρίσκεται πλέον το αίτημα για την έγκριση του πενταετούς προγράμματος συστηματικών ανασκαφών στην Αξό, ένα έργο που η τοπική κοινωνία διεκδικεί εδώ και χρόνια. Η γνωμοδότηση του ΚΑΣ θα καθορίσει αν θα εκδοθεί η σχετική υπουργική απόφαση, ώστε οι ανασκαφές να αρχίζουν επίσημα.
 |
| ΠΗΓΗ: https://data.gov.gr/en/dataset/apd-kritis-harv2-__-9 |
Η διαδικασία έχει ήδη λάβει σημαντική ώθηση: τον Σεπτέμβριο του 2025, η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου, σε συνεργασία με τον Δήμο Μυλοποτάμου και την τοπική κοινότητα, κατέθεσε ολοκληρωμένη πρόταση στον Περιφερειάρχη Κρήτης Σταύρο Αρναουτάκη. Ο τελευταίος ενέκρινε τη χρηματοδότηση, δεσμεύοντας 260.000 ευρώ για την έναρξη των ανασκαφών σε δύο θέσεις του αρχαιολογικού χώρου.
 |
| ΠΗΓΗ: https://www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr |
Για την Αξό, ένα χωριό με τεράστια ιστορική και αρχαιολογική βαρύτητα που παραμένει ωστόσο στην αφάνεια, η εξέλιξη αυτή θεωρείται καθοριστική. Οι κάτοικοι αναμένουν την ουσιαστική ανάδειξη του τόπου τους και την ένταξή του στον χάρτη των σημαντικών αρχαιολογικών τοπόσημων της Κρήτης.
Ημερίδα «Γνωρίζοντας την Αξό» – Η αρχαία πόλη μέσα από τα μνημεία της
Στην πρόσφατη ημερίδα «Γνωρίζοντας την Αξό – Αρχαιολογία και Πολιτιστική Συνέχεια», η αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου Μαρία Πατεράκη παρουσίασε την εισήγηση «Αξός: Το ταξίδι μιας αρχαίας κρητικής πόλης μέσα από τα μνημεία και τα αρχαιολογικά της ευρήματα».
Με τεκμηριωμένο λόγο, ανέδειξε τη διαχρονική φυσιογνωμία της πόλης, φωτίζοντας την εξέλιξή της μέσα από:
– αρχιτεκτονικά κατάλοιπα
– κινητά ευρήματα
– ιστορικές αναφορές
Η Αξός παρουσιάστηκε ως διοικητικό και λατρευτικό κέντρο με οργανωμένη πολιτειακή ζωή, όχι ως απλός αρχαιολογικός τόπος. Η Πατεράκη ανέλυσε τα ευρήματα των ανασκαφών, προσφέροντας στο κοινό φωτογραφικό υλικό από την τελευταία περίοδο εργασιών και μια καθαρή εικόνα της στρωματογραφίας και της αρχαιολογικής πραγματικότητας.
Χριστιανικά μνημεία – Η συνέχεια της πόλης στους βυζαντινούς χρόνους
Οι αρχαιολόγοι Σταματίνα Δημάκη και Νικολέττα Πύρρου παρουσίασαν τα χριστιανικά μνημεία της Αξού, τεκμηριώνοντας ότι η πόλη υπήρξε έδρα επισκοπής και διατήρησε ισχυρή εκκλησιαστική παρουσία στους βυζαντινούς και μεταγενέστερους αιώνες.
Οι ναοί:
– Αγίου Ιωάννη
– Αγίου Γεωργίου
– Κοίμησης της Θεοτόκου
– Αγίας Ειρήνης
παρουσιάστηκαν μέσα από τις οικοδομικές φάσεις τους, τις τοιχογραφίες του 14ου αιώνα και τα εντοιχισμένα αρχιτεκτονικά μέλη, επιβεβαιώνοντας τη συνεχή κατοίκηση και την πολιτισμική ανθεκτικότητα του οικισμού.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις σκηνές της Δευτέρας Παρουσίας, που αποτυπώνουν θρησκευτικές και κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής, καθώς και στα ευρήματα της βενετικής περιόδου – νομίσματα και κεραμικά – που δείχνουν την ένταξη της Αξού στο διοικητικό και οικονομικό πλαίσιο του Regno di Candia.
Η θεσμική ταυτότητα της Αξού – Η πόλη-κράτος μέσα από τις πηγές
Στο επιστημονικό σκέλος της ημερίδας, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης Κωνσταντίνος Σπανουδάκης παρουσίασε μια πλήρη και τεκμηριωμένη εικόνα της θέσης της Αξού στον αρχαίο κόσμο, βασισμένη αποκλειστικά σε γραπτές και επιγραφικές μαρτυρίες.
Η Αξός καταγράφεται:
– στον Ψευδο-Σκύλακα (4ος αι. π.Χ.) ως πόλη της βόρειας Κρήτης,
– στον Απολλώνιο Ρόδιο (3ος αι. π.Χ.) ως «Οἰαξὶς γαῖα»,
– στον Στέφανο Βυζάντιο (5ος αι. μ.Χ.) με ετυμολογικές και μυθολογικές αναφορές.
Κομβικής σημασίας είναι το επεισόδιο της Φρονίμης στον Ηρόδοτο, που η Αξός εμφανίζεται ως βασιλική έδρα του Ετέαρχου, ενταγμένη σε έναν αποικιακό μύθο που συνδέεται με την ίδρυση της Κυρήνης.
Οι επιγραφικές πηγές επιβεβαιώνουν την πολιτειακή οργάνωση της πόλης:
– το ψήφισμα του 201 π.Χ. για την ασυλία των Τηίων («ἔδοξεν Fαξίων τοῖς κόσμοις καὶ τᾶι πόλι»),
– ο νόμος του 3ου αι. π.Χ. για τη μεταχείριση των εφήβων,
– το επιτάφιο επίγραμμα του 1ου αι. μ.Χ. από το Μουσείο Ηρακλείου.
Τα τεκμήρια αυτά αποδεικνύουν ότι η Αξός υπήρξε συγκροτημένη πόλη-κράτος, με θεσμούς, κοινωνική δομή και διαχρονική παρουσία από την αρχαϊκή έως τη ρωμαϊκή περίοδο.
Η Αξός διεκδικεί τη θέση που της αξίζει
Το πενταετές πρόγραμμα ανασκαφών, εφόσον εγκριθεί από το ΚΑΣ, αναμένεται να αποκαλύψει ακόμη περισσότερα στοιχεία για μια πόλη με ιστορικό βάθος, πολιτειακή συγκρότηση και πολιτισμική συνέχεια.
Για την τοπική κοινωνία, η έναρξη των ανασκαφών δεν είναι απλώς ένα επιστημονικό έργο. Είναι η ευκαιρία να αναδειχθεί ένας τόπος με τεράστια ιστορική σημασία, να βγει από την αφάνεια και να ενταχθεί ισότιμα στον αρχαιολογικό χάρτη της Κρήτης.
ΠΗΓΈΣ :rethnea.gr, dimosmylopotamou.gr, www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr, data.gov.gr, cretanbeaches.com/,culturalroutes-efareth.culture.gov.gr/
