Καππαδοκία: Η τριώροφη υπόγεια πόλη δεν ήταν απλώς καταφύγιο αλλά ένας ολόκληρος κόσμος κάτω από τη γη

Η Καππαδοκία δεν σταματά να μας εκπλήσσει με τα μυστικά του υπόγειου κόσμου της. Στην περιοχή Γκιουζέλγιουρτ (Güzelyurt), μια εντυπωσιακή τριώροφη υπόγεια πόλη φέρνει στο φως στοιχεία που δείχνουν ότι οι χώροι αυτοί δεν λειτουργούσαν μόνο ως προσωρινά καταφύγια σε περιόδους κινδύνου, αλλά μπορούσαν να φιλοξενήσουν ανθρώπους για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Λαξευμένη στις ηφαιστειακές πλαγιές της Κοιλάδας των Μοναστηριών (Monastery Valley), στην επαρχία Ακσαράι της κεντρικής Τουρκίας, η υπόγεια πολιτεία διαθέτει περίπου 20 δωμάτια κατανεμημένα σε τρία προσβάσιμα επίπεδα. Οι εργασίες ανασκαφής και καθαρισμού που πραγματοποιήθηκαν το 1997 επέτρεψαν την αποκάλυψη ενός σύνθετου δικτύου στενών διαδρόμων και θαλάμων.

Ένας υπόγειος οικισμός με όλες τις υποδομές της καθημερινής ζωής

Το εσωτερικό της πόλης περιλαμβάνει φούρνους, αποθηκευτικούς χώρους, σιταποθήκες, εστίες μαγειρέματος, περιστερώνες αλλά και πηγάδι νερού. Παράλληλα, μεγάλες κυκλικές πέτρινες θύρες μπορούσαν να σφραγίσουν τις εισόδους και τους διαδρόμους, προστατεύοντας τους κατοίκους σε περιόδους απειλής.

Ωστόσο, η παρουσία εγκαταστάσεων προετοιμασίας τροφής και αποθήκευσης προμηθειών αποκαλύπτει ότι οι άνθρωποι δεν περιορίζονταν απλώς στο να κρύβονται κάτω από τη γη. Αντίθετα, φαίνεται ότι διατηρούσαν μια οργανωμένη καθημερινότητα, ικανή να υποστηρίξει τη διαβίωσή τους για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Το εύρημα ενισχύει τη συζήτηση γύρω από τον πραγματικό ρόλο των υπόγειων πόλεων της Καππαδοκίας. Ήταν προσωρινά καταφύγια ή μόνιμοι χώροι διαβίωσης; Η αρχιτεκτονική τους υποδεικνύει ότι πιθανότατα εξυπηρετούσαν πολλαπλές λειτουργίες, ανάλογα με την εποχή και τις ανάγκες των κατοίκων.

Η ηφαιστειακή γεωλογία που επέτρεψε τη δημιουργία υπόγειων πολιτειών

Η μοναδική υπόγεια αρχιτεκτονική της Καππαδοκίας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη γεωλογία της περιοχής. Οι εκτεταμένοι σχηματισμοί από ηφαιστειακό τόφφο, ένα σχετικά μαλακό πέτρωμα, διευκόλυναν τη δημιουργία πολύπλοκων δικτύων δωματίων και σηράγγων. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Engineering Geology έδειξε ότι τα ηφαιστειακά πετρώματα της περιοχής διαθέτουν εξαιρετικές θερμομονωτικές ιδιότητες, διατηρώντας σταθερές συνθήκες θερμοκρασίας. Το χαρακτηριστικό αυτό καθιστούσε τους υπόγειους χώρους ιδανικούς τόσο για κατοίκηση όσο και για αποθήκευση τροφίμων.

Πότε κατασκευάστηκαν οι υπόγειες πόλεις;

Παρά τη μεγάλη ιστορική τους σημασία, η ακριβής χρονολόγηση των υπόγειων πόλεων της Καππαδοκίας παραμένει αβέβαιη. Σύγχρονη έρευνα της αρχαιολόγου Elif Kahya Yıldırım επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή αρχαιολογικά και αρχαιομετρικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν θεωρίες σύμφωνα με τις οποίες οι πρώτες υπόγειες εγκαταστάσεις δημιουργήθηκαν κατά τη χεττιτική ή τη φρυγική περίοδο.

Τα πιο σαφή ιστορικά τεκμήρια συνδέονται με τη βυζαντινή εποχή. Πολλοί ερευνητές θεωρούν ότι η χρήση και η επέκταση αρκετών υπόγειων πόλεων σχετίζεται με τις αραβικές επιδρομές μεταξύ του 7ου και του 11ου αιώνα μ.Χ., όταν οι τοπικοί πληθυσμοί αναζητούσαν ασφαλείς χώρους προστασίας.

Η εντυπωσιακή παρουσία τουαλέτας σε υπόγεια πόλη

Ένα από τα πιο ασυνήθιστα χαρακτηριστικά της υπόγειας πόλης του Γκιουζέλγιουρτ είναι ένας μικρός χώρος που ταυτίζεται με τουαλέτα. Παρότι τέτοιες εγκαταστάσεις είναι σχετικά σπάνιες στις υπόγειες πόλεις της Καππαδοκίας, δεν αποτελούν μοναδικό φαινόμενο.

Ανάλογες υποδομές έχουν εντοπιστεί και στην υπόγεια πόλη Τατλαρίν της Νεβσεχίρ. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι χώροι αυτοί βρίσκονταν συνήθως στο τέλος διαδρόμων σχήματος «L», πιθανότατα για να αποτρέπεται η διάχυση δυσάρεστων οσμών στους κύριους χώρους διαβίωσης.

Η καθημερινότητα κάτω από τη γη

Το Πολιτιστικό Απόθεμα Ακσαράι-Γκιουζέλγιουρτ του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού έχει καταγράψει και άλλες υπόγειες εγκαταστάσεις στην Κοιλάδα των Μοναστηριών, όπου έχουν βρεθεί κουζίνες, φούρνοι ταντούρ, πηγάδια, δεξαμενές επεξεργασίας σταφυλιών και μικροί χώροι που πιθανότατα χρησιμοποιούνταν για υγειονομικές ανάγκες.

Τα ευρήματα σχηματίζουν μια ολοένα και πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τις υπόγειες κοινωνίες της Καππαδοκίας. Πίσω από τις βαριές πέτρινες πόρτες και τους αμυντικούς διαδρόμους κρύβεται ένας κόσμος που δεν σχεδιάστηκε μόνο για επιβίωση σε περιόδους κινδύνου, αλλά και για την οργάνωση της καθημερινής ζωής κάτω από την επιφάνεια της γης.

ΠΗΓΗ: ANATOLIANARCHEOLOGY.NET

Η 4.000 ετών υπόγεια υδατοσήραγγα της Τροίας: Είναι το ιερό μονοπάτι ;

 

Νέα αρχαιολογική θεωρία συνδέει την Τροία με ένα μυστηριώδες ιερό τοπίο της Εποχής του Χαλκού! Ένα εκτεταμένο δίκτυο υπόγειων υδατοσηράγγων κάτω από την αρχαία Τροία ενδέχεται να συνδέεται με έναν ιερό τόπο που αναφέρεται σε χεττιτική συνθήκη ηλικίας περίπου 3.300 ετών. Η υπόθεση βασίζεται σε ανασκαφικά και ιστορικά στοιχεία που συνδέουν το μυστηριώδες KASKAL.KUR, το οποίο μνημονεύεται στη συμφωνία μεταξύ του Χετταίου βασιλιά Μουβατάλι Β΄ και του Αλακσάνδου, ηγεμόνα της Βιλούσας, με ένα αρχαίο σύστημα υδροδότησης της Τροίας.

Η θεωρία διατυπώθηκε από τον διακεκριμένο αρχαιολόγο Μάνφρεντ Κόρφμαν, ο οποίος διηύθυνε τις ανασκαφές στην Τροία επί σχεδόν δύο δεκαετίες. Σύμφωνα με την πρότασή του, οι υπόγειες στοές δεν εξυπηρετούσαν μόνο πρακτικές ανάγκες ύδρευσης, αλλά ενδέχεται να είχαν και ιδιαίτερη θρησκευτική σημασία για τους κατοίκους της πόλης.

Το KASKAL.KUR ως ιερός μάρτυρας μιας αρχαίας συνθήκης

Γύρω στο 1280 π.Χ., ο Μουβατάλι Β΄ συνήψε συνθήκη με τον Αλακσάνδου της Βιλούσας, ενός βασιλείου που οι περισσότεροι ερευνητές ταυτίζουν με την Τροία. Στο κείμενο της συμφωνίας καταγράφονται θεϊκοί μάρτυρες που καλούνταν να εγγυηθούν την τήρηση των όρων της.

Ανάμεσα στις ιερές οντότητες που σχετίζονταν με τη Βιλούσα αναφέρονται ο Θεός της Καταιγίδας και το KASKAL.KUR. Σε αντίθεση με τις συνηθισμένες θεότητες της εποχής, το KASKAL.KUR φαίνεται να σχετίζεται με ένα φυσικό ή γεωγραφικό χαρακτηριστικό και όχι με μια ανθρωπόμορφη θεότητα.

Στη σφηνοειδή γραφή των Χετταίων, η σουμεριακή λέξη «KASKAL» σημαίνει «δρόμος» ή «μονοπάτι». Η ακριβής σημασία του όρου KASKAL.KUR παραμένει αντικείμενο συζήτησης, ωστόσο αρκετοί μελετητές τον συνδέουν με υπόγειες υδάτινες διαδρομές, πηγές ή φυσικά ανοίγματα που θεωρούνταν πύλες προς τον κάτω κόσμο.

Ένα εντυπωσιακό δίκτυο 160 μέτρων κάτω από την Τροία

Οι υπόγειες υδατοσήραγγες στη δυτική πλαγιά της Τροίας ήταν γνωστές ήδη από τον 19ο αιώνα, όταν ο Ερρίκος Σλήμαν ερεύνησε τμήματα του αρχαιολογικού χώρου. Ωστόσο, οι ανασκαφές υπό τον Κόρφμαν από το 1997 και μετά αποκάλυψαν ένα πολύ μεγαλύτερο και πιο σύνθετο δίκτυο.

Το σύστημα εκτείνεται σε περίπου 160 μέτρα και αποτελείται από τρεις κύριες σήραγγες που διακλαδίζονται μέσα στον βράχο. Κάθετοι άξονες συνδέουν τα υπόγεια τμήματα με την επιφάνεια, επιτρέποντας την πρόσβαση και τον αερισμό.

Οι σήραγγες κατασκευάστηκαν για να συλλέγουν νερό που διηθούνταν μέσα από τα γεωλογικά στρώματα της περιοχής. Το βρόχινο νερό συγκεντρωνόταν πάνω από αδιαπέραστα στρώματα αργίλου και οδηγούνταν σε σημεία συλλογής, παρέχοντας στους κατοίκους της Τροίας αξιόπιστη πρόσβαση σε υπόγεια αποθέματα νερού. Το σύστημα συνέχισε να χρησιμοποιείται και κατά τους ρωμαϊκούς και βυζαντινούς χρόνους, ενώ υπέστη διάφορες μετατροπές και επεκτάσεις ανά τους αιώνες.

Αποθέσεις ασβεστίτη αποκάλυψαν την πραγματική ηλικία των σηράγγων

Η χρονολόγηση του συστήματος βασίστηκε σε στρώματα ασβεστίτη που σχηματίστηκαν στα τοιχώματα των σηράγγων από τη συνεχή ροή νερού. Ερευνητές χρησιμοποίησαν τη μέθοδο ουρανίου-θορίου για να προσδιορίσουν την ηλικία αυτών των αποθέσεων.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2002 κατέδειξε ότι τα αρχαιότερα στρώματα ασβεστίτη σχηματίστηκαν πριν από περίπου 4.350 χρόνια, με περιθώριο απόκλισης 570 ετών. Καθώς οι αποθέσεις δημιουργήθηκαν μετά τη διάνοιξη των σηράγγων, οι αρχαιολόγοι συμπέραναν ότι η κατασκευή του αρχικού δικτύου είναι ακόμη παλαιότερη.

Η πρώτη φάση του συστήματος αποδίδεται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, κατά την περίοδο Τροία I-II, γεγονός που σημαίνει ότι οι εγκαταστάσεις προϋπήρχαν επί πολλούς αιώνες της συνθήκης μεταξύ του Μουβατάλι και του Αλακσάνδου.

Ήταν η ιερή πηγή της αρχαίας Βιλούσας;

Αρκετοί ειδικοί στη χεττιτική θρησκεία και την ιστορική γεωγραφία της δυτικής Ανατολίας έχουν εξετάσει την υπόθεση του Κόρφμαν. Ο χεττιτολόγος Ίλια Γιακουμπόβιτς σημείωσε ότι, παρότι η ακριβής σημασία του KASKAL.KUR παραμένει αβέβαιη, η ανακάλυψη και η μελέτη του υπόγειου υδάτινου συστήματος της Τροίας ενισχύουν την ερμηνεία του όρου ως υπόγειας υδάτινης οδού.

Παράλληλα, οι ερευνητές Yiğit Erbil και Alice Mouton επισήμαναν ότι το KASKAL.KUR συνδέεται συνήθως με φυσικά τοπία και όχι με τεχνητές κατασκευές. Ωστόσο, δεν απέκλεισαν το ενδεχόμενο η πηγή της Τροίας να αποτελεί τον ιερό τόπο που αναφέρεται στη χεττιτική συνθήκη.

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν οριστικά στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τη θεωρία. Η συνθήκη δεν περιγράφει το ακριβές σημείο ή τη μορφή του KASKAL.KUR, ενώ στις σήραγγες δεν έχουν εντοπιστεί αδιαμφισβήτητα τεκμήρια λατρευτικών τελετουργιών. Παρ' όλα αυτά, η πιθανή σύνδεση προσδίδει στο υδάτινο σύστημα της Τροίας μια σημασία που ξεπερνά κατά πολύ τον τεχνολογικό του ρόλο, τοποθετώνοντάς το στο επίκεντρο του θρησκευτικού και πολιτικού κόσμου της Εποχής του Χαλκού.

πηγη: anatolianarcheology.net

Αρχαίο «κατάστημα» αλιείας στη Μετρόπολη: Αγκίστρια, οστά ψαριών και εργαλεία φωτίζουν άγνωστη πτυχή της πόλης

 

Νέα ευρήματα από τη Μετρόπολη της  σημερινής δυτικής Τουρκίας αποκαλύπτουν μια απροσδόκητη πτυχή της καθημερινής ζωής στην αρχαία πόλη. Παρότι δεν ήταν παραθαλάσσια, η Μετρόπολη φαίνεται πως είχε ενεργή σχέση με την αλιεία, όπως δείχνουν αντικείμενα που εντοπίστηκαν σε έναν μικρό χώρο πιθανής εμπορικής χρήσης.

Ένας μικρός χώρος με αντικείμενα αλιείας

Κατά τις ανασκαφές στη Μετρόπολη, στην περιοχή Τορμπαλί της Σμύρνης, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν ένα δωμάτιο με ευρήματα που παραπέμπουν σε δραστηριότητες σχετικές με την αλιεία. Ανάμεσά τους βρίσκονται λαβές μαχαιριών σε σχήμα ψαριού, αγκίστρια, όστρακα και οστά ψαριών.

Η ομάδα του καθηγητή Σερντάρ Άιμπεκ από το Πανεπιστήμιο Dokuz Eylül εξετάζει το ενδεχόμενο ο χώρος να λειτουργούσε ως μικρό κατάστημα ή εργαστήριο, αν και η ακριβής χρήση του δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.

Προηγούμενες έρευνες ενισχύουν την ερμηνεία

Η υπόθεση αυτή ενισχύεται από παλαιότερη έρευνα που μελέτησε 20 πυραμιδοειδή μολύβδινα βαρίδια από τη Μετρόπολη και αναγνώρισε επτά ως πιθανές μολύβδινες μολυβιές για δίχτυα. Δύο από αυτά είχαν βρεθεί στη ρωμαϊκή εμπορική αγορά το 2022, μαζί με όστρακα, χάλκινες βελόνες για δίχτυα και χάλκινα εργαλεία για άνοιγμα οστράκων.Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι η παραγωγή ή η πώληση αλιευτικού εξοπλισμού μπορεί να αποτελούσε μέρος της εμπορικής δραστηριότητας της πόλης. Παρότι η Μετρόπολη βρισκόταν στην ενδοχώρα, η γύρω περιοχή διέθετε ποτάμια, λίμνες και υγροτόπους που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν αλιευτικές δραστηριότητες.

Ένα μνημειακό συγκρότημα με άγνωστη χρήση

Τα ευρήματα προέρχονται από έναν μεγάλο αρχιτεκτονικό χώρο που οι αρχαιολόγοι ερευνούν τα τελευταία δύο χρόνια. Το συγκρότημα διαθέτει μια μεγάλη τετράγωνη αυλή με στοές και μικρότερους χώρους πίσω από τις κιονοστοιχίες.

Πεσμένες κολόνες και αρχιτεκτονικά μέλη δείχνουν ότι επρόκειτο για ένα επιβλητικό κτίριο, το οποίο ίσως αναγκάζει τους ερευνητές να επανεξετάσουν το μέγεθος και τη σημασία της αρχαίας πόλης.

Η διάταξη θυμίζει αγορά ή εμπορικό κτίριο, αλλά εκτιμάται ότι η Μετρόπολη συχνά επαναχρησιμοποιούσε υλικά και κτίρια. Το συγκρότημα μπορεί να είχε διαφορετική χρήση στο παρελθόν, όπως ιερό ή ηρώο.

Η Μετρόπολη: εμπορικός κόμβος ανάμεσα στην Έφεσο και τη Σμύρνη

Η Μετρόπολη βρισκόταν σε στρατηγική θέση, πάνω από την εύφορη πεδιάδα του Τορμπαλί, σε δρόμους που συνέδεαν την Έφεσο με τη Σμύρνη.Η πόλη αναπτύχθηκε ως περιφερειακό κέντρο γεωργίας και εμπορίου, ιδιαίτερα τον 2ο αιώνα π.Χ. υπό την προστασία του βασιλείου της Περγάμου. μΚατά τη ρωμαϊκή περίοδο, η εμπορική δραστηριότητα ενισχύθηκε με καταστήματα, εργαστήρια και κατοικίες.Τα νέα ευρήματα προσθέτουν μια πιο συγκεκριμένη διάσταση σε αυτή την εικόνα: η αλιεία και ο εξοπλισμός της φαίνεται πως είχαν θέση στην οικονομία της πόλης, ακόμη κι αν η Μετρόπολη δεν βρισκόταν κοντά στη θάλασσα.

πηγη : anatolianarchology.net

Αναγεννάται το Νυμφαίο της Τρίπολης: 400 αρχαίοι λίθοι επανατοποθετούνται στο μνημείο

Στην Τρίπολη της δυτικής Τουρκίας, ένα από τα πιο εντυπωσιακά δημόσια μνημεία της ρωμαϊκής εποχής ανακτά σταδιακά το αρχικό του μεγαλείο. Η αναστήλωση του μνημειακού νυμφαίου, που χρονολογείται στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ., εξελίσσεται με την επανατοποθέτηση 400 αυθεντικών λίθων. Το έργο, το οποίο υλοποιείται από Τούρκους και Ιταλούς αρχαιολόγους, αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026, αποκαλύπτοντας ξανά ένα τριώροφο αρχιτεκτονικό θαύμα. 

Βρισκόταν στα όρια τριών ελληνικών περιοχών: Λυδίας, Καρίας και Φρυγίας, δηλαδή σε ένα σημείο όπου ελληνικοί πληθυσμοί και παραδόσεις συνυπήρχαν και αλληλεπιδρούσαν.  Ιδρύθηκε στην ελληνιστική περίοδο ως Απολλωνία, μετέπειτα ονομάστηκε Τρίπολις και για ένα διάστημα Αντωνινόπολις.  Ήταν πόλη του ελληνικού κόσμου που εντάχθηκε στη ρωμαϊκή επαρχία της Ασίας, διατηρώντας ελληνική γλώσσα, λατρείες και αστική οργάνωση. Έκοβε ελληνικά νομίσματα με παραστάσεις της θεάς Λητώς, μητέρας του Απόλλωνα και της Άρτεμης.  Η περιοχή ήταν ελληνόφωνη και ενταγμένη στον ευρύτερο ελληνικό πολιτισμό από την αρχαιότητα έως και την ύστερη αρχαιότητα

Η αναστήλωση ενός τριώροφου μνημείου

Το νυμφαίο της Τρίπολης, με πρόσοψη μήκους περίπου 32 μέτρων και ύψος 15 μέτρων, συνδύαζε Ιωνικό, Κορινθιακό και Κομπόζιτ ρυθμό, δημιουργώντας μια εντυπωσιακή αρχιτεκτονική σύνθεση πάνω από μια μεγάλη δεξαμενή νερού. Οι ανασκαφές μεταξύ 2016 και 2019 αποκάλυψαν περίπου 900 αρχιτεκτονικά μέλη, τα οποία αποτέλεσαν τη βάση για το σημερινό πρόγραμμα αναστήλωσης που ξεκίνησε το 2020. 

Διεθνής Ερευνητική Συνεργασία

Η ομάδα, στην οποία συμμετέχουν δύο Ιταλοί αρχαιολόγοι, έχει ολοκληρώσει το σχέδιο αναστήλωσης του πρώτου επιπέδου και πλέον επικεντρώνεται στην επανατοποθέτηση 400 λίθων των ανώτερων ορόφων. Ο Ιταλός αρχαιολόγος Τομάσο Ισμαέλλι τονίζει ότι η διαδικασία συνδυάζει διαφορετικές επιστημονικές μεθόδους και τεχνολογίες, επιτρέποντας την καλύτερη κατανόηση της αρχικής μορφής του μνημείου. 

Μάρμαρα και Γρανίτες από Όλη τη Μεσόγειο

Η κατασκευή του νυμφαίου αποκαλύπτει τον πλούτο και τις δυνατότητες της αρχαίας Τρίπολης. Οι οικοδόμοι χρησιμοποίησαν τοπικό πολύχρωμο τράβερτιν, αλλά και μάρμαρο και γρανίτη από το Δοκιμέιον, τη Δανιζλί, τη Χαλκηδόνα, τη Μαρμαρά, την Άσουαν της Αιγύπτου και τη Λάρισα της Θεσσαλίας. Η ποικιλία των υλικών υπογραμμίζει τη σημασία του μνημείου και τις εκτεταμένες εμπορικές διασυνδέσεις της πόλης. 

Ένα μνημείο που ανακατασκευάστηκε πολλές φορές

Το νυμφαίο δεν αναστηλώνεται για πρώτη φορά. Κατά την περίοδο των Σεβήρων (τέλη 2ου – αρχές 3ου αιώνα μ.Χ.) υπέστη σημαντικές τροποποιήσεις, ενώ τον 5ο αιώνα μ.Χ. ανακατασκευάστηκε εκτενώς, με τους αρχαίους τεχνίτες να επαναχρησιμοποιούν λίθους σε διαφορετικές θέσεις, αλλάζοντας δραστικά την όψη της πρόσοψης. Αυτές οι μεταβολές δυσκολεύουν τη σύγχρονη αναστήλωση, καθώς οι ειδικοί πρέπει να διακρίνουν την αρχική ρωμαϊκή μορφή από τις βυζαντινές επεμβάσεις. 

Προς ένα ανοιχτό μουσείο Αρχιτεκτονικής

Το έργο αναμένεται να αποτελέσει μέρος ενός ευρύτερου υπαίθριου μουσείου που θα αναδεικνύει τη ρωμαϊκή και βυζαντινή αρχιτεκτονική της Τρίπολης. Με την επανατοποθέτηση των 400 λίθων, το μνημείο θα ανακτήσει την τριώροφη μορφή του, προσφέροντας στους επισκέπτες μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της αρχικής του μεγαλοπρέπειας. 

πηγή: anatolianarcheological.com

Ανακαλύφθηκε ναυάγιο 4.700 ετών – Ίσως το αρχαιότερο πλοίο στον κόσμο

Ένα εντυπωσιακό εύρημα στα νερά της Μεσογείου,  στο Αιγαίο ανοιχτά της νότιας Τουρκίας, μπορεί να αλλάξει όσα γνωρίζουμε για την πρώιμη ναυσιπλοΐα. Αρχαιολόγοι εντόπισαν και ανέσυραν κεραμικά από ναυάγιο που υπολογίζεται έως και 4.700 ετών, γεγονός που το καθιστά πιθανότατα το αρχαιότερο γνωστό ναυάγιο παγκοσμίως.

Το ναυάγιο εντοπίστηκε κοντά στο νησί Κέκοβα, στην Αττάλεια, σε βάθος περίπου 30 μέτρων. Παρότι το ξύλινο σκαρί δεν έχει διασωθεί, οι αρχαιολόγοι έχουν καταγράψει πάνω από 30 κεραμικά αγγεία, τα οποία προσφέρουν κρίσιμες πληροφορίες για το ταξίδι και το φορτίο του πλοίου.

Η Κέκοβα, γνωστή ιστορικά και ως Καράβολα, αποτελεί ένα μικρό αλλά ιδιαίτερα σημαντικό νησί της νότιας Τουρκίας, στην επαρχία Αττάλειας. Στις λυκιακές πηγές αναφέρεται ως Δολιχίστη ή Δολίχη, ονομασίες που μαρτυρούν τη μακραίωνη παρουσία της στον αρχαίο κόσμο.

Το νησί βρίσκεται απέναντι από το Ντέμρε, τη σύγχρονη πόλη που αντιστοιχεί στην αρχαία Μύρα, και «βλέπει» προς τους παραθαλάσσιους οικισμούς Σίμηνα (σημερινό Καλέκιοϊ) και Τειμιούσσα (σημερινό Ουτσάιζ). Με έκταση περίπου 4,5 τετραγωνικά χιλιόμετρα, η Κέκοβα παραμένει ακατοίκητη, διατηρώντας ανέπαφο το φυσικό της τοπίο και τα ίχνη του αρχαίου λιμενικού πολιτισμού της.

Η απόστασή της από το Καστελλόριζο είναι περίπου 25 χιλιόμετρα, γεγονός που την καθιστά κομβικό σημείο στη γεωγραφία της νοτιοανατολικής Μεσογείου και στις θαλάσσιες διαδρομές που συνέδεαν τη Λυκία με τα νησιά του Αιγαίου.

Η αρχαιολογική έρευνα

Η πρώτη καταγραφή του χώρου έγινε το 2024 από το Πανεπιστήμιο Akdeniz, ενώ οι ανασκαφές του 2026, υπό τη διεύθυνση του Χακάν Ονίζ, έφεραν στο φως νέα ευρήματα.Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Maritime Archaeology από τους Ονίζ και Τζέιντα Οζτοσούν χρονολογεί το ναυάγιο στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού, μεταξύ 4.400 και 4.700 ετών, καθιστώντας το έναν από τους αρχαιότερους γνωστούς θαλάσσιους εμπορικούς δρόμους.

Εμπόριο που συνέδεε τον Λεβάντε με την Μεσόγειο

Πολλά από τα αγγεία παρουσιάζουν χαρακτηριστικά κεραμικής της περιοχής του Λεβάντε, ενώ αναλύσεις πηλού δείχνουν ότι ορισμένα πιθανόν κατασκευάστηκαν στην Κοιλάδα του Ιορδάνη, εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σημείο του ναυαγίου. Παρόμοια αγγεία έχουν βρεθεί στην Αίγυπτο, την Τροία και την Κρήτη, γεγονός που αποδεικνύει ότι ήδη πριν από 5.000 χρόνια οι έμποροι διέσχιζαν μεγάλες θαλάσσιες διαδρομές, πολύ πριν την κλασική ελληνική και ρωμαϊκή ναυσιπλοΐα. Τα αγγεία πιθανότατα μετέφεραν ελαιόλαδο ή κρασί, δύο από τα πιο πολύτιμα προϊόντα της αρχαίας Μεσογείου.

Το μυστηριώδες αγγείο με εννέα σημάδια – Ίχνη καθημερινής ζωής στο πλοίο

Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζει ένα αγγείο με εννέα χαράξεις και δύο οπές. Οι ερευνητές υποθέτουν ότι ίσως χρησιμοποιούνταν ως δοχείο παρασκευής τυριού ή βουτύρου.

Αν η θεωρία επιβεβαιωθεί, θα πρόκειται για σπάνια μαρτυρία της καθημερινότητας των ναυτικών της εποχής: οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι οι ναυτικοί μπορεί να μετέφεραν κατσίκες στο πλοίο, συλλέγοντας γάλα και παράγοντας τροφή κατά τη διάρκεια μακρινών ταξιδιών. Η υπόθεση παραμένει προς διερεύνηση, αλλά προσθέτει μια ανθρώπινη διάσταση στο εύρημα, αποκαλύπτοντας πτυχές της ζωής πάνω σε ένα πλοίο πριν από σχεδόν πέντε χιλιετίες.

Ένα εύρημα που μπορεί να αλλάξει την ιστορία της ναυσιπλοΐας

Το ναυάγιο της Κέκοβα ενδέχεται να ανατρέψει την πρωτιά του ναυαγίου της Δοκού στην Ελλάδα (2700–2200 π.Χ.), που μέχρι σήμερα θεωρείται το αρχαιότερο γνωστό εμπορικό ναυάγιο.Περαιτέρω ανασκαφές και αναλύσεις θα καθορίσουν την ακριβή χρονολόγηση και θα δείξουν αν πράγματι πρόκειται για το αρχαιότερο ναυάγιο στον κόσμο. Ήδη, όμως, το φορτίο του προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τα πρώτα θαλάσσια δίκτυα της Μεσογείου και τις κοινότητες που τα δημιούργησαν.

ΠΗΓΗ : ANATOLIANARCHEOLOGY.NET

Αποκαλύπτοντας το μαντείο των οστών: Η νέα επιγραφή από την Κίβυρα και οι 56 χρησμοί

Μια εντυπωσιακή επιγραφή ηλικίας 1.800 ετών από την αρχαία Κίβυρα της νοτιοδυτικής Τουρκίας αποκαλύπτει έναν πλήρως δομημένο μηχανισμό μαντείας, που οι άνθρωποι συμβουλεύονταν τους θεούς ρίχνοντας πέντε αστραγάλους. Η νέα μελέτη φωτίζει όχι μόνο τον τρόπο λειτουργίας του μαντείου, αλλά και τη διάδοση της πρακτικής σε ολόκληρη τη ρωμαϊκή Ανατολία. 

Η αρχαία Κίβυρα θεωρείται ελληνική πόλη, παρότι είχε μικτή εθνοτική προέλευση και ισχυρές λυδικές ρίζες. Οι αρχαίες πηγές και τα αρχαιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι εξελληνίστηκε πλήρως από την ελληνιστική περίοδο και εντάχθηκε στον ευρύτερο ελληνικό πολιτισμικό κόσμο. Οι σύγχρονες αρχαιολογικές και ιστορικές πηγές χαρακτηρίζουν την Κίβυρα ως αρχαία ελληνική πόλη στη νοτιοδυτική Ανατολία.  Μάλιστα η ισχυρότερη της τετραπόλεως της Cibyratis , οι κάτοικοι μιλούσαν την ελληνική γλώσσα, η πόλη είχε ελληνικούς θεσμούς, διέθετε ελληνική πολεοδομία,και εντάχθηκε σε ελληνιστικά βασίλεια όπως το κράτος της Περγάμου.Παρά το γεγονός ότι η πόλη δείχνει πολυεθνοτική σύνθεση, αλλά με κυρίαρχη ελληνική πολιτισμική επιρροή .

Ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδος

Από τον 2ο αιώνα π.Χ. η Κίβυρα αναδεικνύεται σε ισχυρό ελληνιστικό κέντρο, ηγείται της τετραπόλεως (Βουβώνα, Βάλβουρα, Οινόανδα) και αργότερα ακμάζει υπό ρωμαϊκή διοίκηση. Τα μνημεία της —θέατρο, στάδιο, ωδείο— ακολουθούν ελληνικά πρότυπα, ενώ η πόλη διατηρεί ελληνική ταυτότητα ακόμη και στη ρωμαϊκή εποχή.

Η ανακάλυψη του μνημείου και η λειτουργία του μαντείου

Το τετράπλευρο λίθινο μνημείο εντοπίστηκε το 2024 στην τρίτη αναβαθμίδα της αγοράς της Κιβύρας και φέρει ελληνικές επιγραφές σε όλες τις πλευρές του. Η μελέτη, δημοσιευμένη στο περιοδικό Gephyra, αναγνωρίζει την επιγραφή ως μαντείο αστραγαλομαντείας: μια πρακτική όπου μικρά οστά από τα πόδια ζώων –συνήθως πρόβατα ή κατσίκες– χρησιμοποιούνταν ως «κλήροι» για την έκδοση χρησμών. 

Κάθε αστράγαλος είχε τέσσερις επιφάνειες με αριθμούς 1, 3, 4 και 6. Η ρίψη πέντε οστών παρήγαγε 56 δυνατούς συνδυασμούς, καθένας από τους οποίους αντιστοιχούσε σε συγκεκριμένο χρησμό. Το μνημείο της Κίβυρας είναι ιδιαίτερα πολύτιμο, καθώς διασώζει τις αριθμητικές οδηγίες που επέτρεπαν την αναγνώριση του σωστού χρησμού — στοιχείο που λείπει από άλλες αντίστοιχες επιγραφές της περιοχής. 

Οι χρησμοί αφορούσαν καθημερινές και κρίσιμες αποφάσεις: ταξίδια, εμπόριο, υγεία, οικονομικές επιλογές, ακόμη και οικογενειακές ανησυχίες. Κάποιοι ενθάρρυναν την άμεση δράση, άλλοι συνιστούσαν αναμονή ή αποφυγή κινήσεων. 

Ο αφιερωτής και η θέση του μνημείου

Στην επιγραφή διασώζεται και ένα κείμενο αφιέρωσης: ένας άγνωστος ευεργέτης χρηματοδότησε το μαντείο, ένα άγαλμα του Ερμή και τα αρχιτεκτονικά στοιχεία γύρω του. Ο Ερμής, θεός του εμπορίου, των ταξιδιών και των μηνυμάτων, συνδέεται στενά με την πρακτική της κλήρωσης και της μαντείας, γεγονός που ενισχύει τον δημόσιο χαρακτήρα του μνημείου. 

Το μνημείο βρέθηκε ενσωματωμένο σε μεταγενέστερο παρεκκλήσι, γεγονός που δείχνει ότι είχε μετακινηθεί από την αρχική του θέση. Ωστόσο, οι ερευνητές θεωρούν ότι αρχικά βρισκόταν στην αγορά — έναν χώρο έντονης κοινωνικής και εμπορικής δραστηριότητας, όπου οι πολίτες μπορούσαν εύκολα να συμβουλευτούν το μαντείο. 

Η ευρύτερη παράδοση της αστραγαλομαντείας

Παρόμοιες επιγραφές έχουν εντοπιστεί σε Πισιδία, Παμφυλία, Λυκία, Καβαλία και νότια Φρυγία, δείχνοντας ότι η πρακτική ήταν διαδεδομένη στη ρωμαϊκή Ανατολία μεταξύ 120 και 210 μ.Χ. Η σύγκριση των κειμένων αποκαλύπτει ότι, παρότι ακολουθούσαν κοινό σύστημα, οι διατυπώσεις και η δομή των χρησμών διέφεραν από πόλη σε πόλη. 

Η επιγραφή της Κίβυρας παρουσιάζει επίσης ορθογραφικά λάθη, φθορές και ασυνέπειες στον ρυθμό των στίχων — στοιχεία που δείχνουν τόσο ανθρώπινα σφάλματα των λιθοξόων όσο και τοπικές παραλλαγές της μαντικής παράδοσης. 

ΠΗΓΗ: https://www.anatolianarchaeology.net/

Athens Archaeology Festival 2026: Διαδραστικές δράσεις για όλες τις ηλικίες στο British School at Athens

Το Athens Archaeology Festival 2026 έρχεται το Σάββατο 17 Οκτωβρίου, από 11:00 έως 16:00, στο British School at Athens (Σουηδίας 52), προσφέροντας μια ημέρα γεμάτη δημιουργικές, εκπαιδευτικές και διαδραστικές δραστηριότητες για μικρούς και μεγάλους. Η είσοδος είναι ελεύθερη, χωρίς ανάγκη κράτησης, και όλες οι δράσεις πραγματοποιούνται στα ελληνικά και στα αγγλικά.

Ένα φεστιβάλ ανοιχτό σε όλους

Το Athens Archaeology Festival είναι μια ετήσια γιορτή της αρχαιολογίας, σχεδιασμένη για ανθρώπους κάθε ηλικίας και υπόβαθρου. Στόχος του είναι να φέρει το κοινό «πίσω από τις κουρτίνες» της αρχαιολογικής έρευνας, μέσα από:

• εργαστήρια με αντικείμενα και υλικά,
• δημιουργικές δραστηριότητες για παιδιά,
• παιχνίδια ανακάλυψης,
• προβολές και αφηγήσεις,
• συναντήσεις με αρχαιολόγους και ερευνητές.

Το φεστιβάλ συνδυάζει την επιστημονική γνώση με τη βιωματική μάθηση, αναδεικνύοντας πώς η αρχαιολογία συνδέει το παρελθόν με το παρόν. 

Ο χώρος και η διοργάνωση

Το φεστιβάλ φιλοξενείται στο British School at Athens, έναν από τους σημαντικότερους ερευνητικούς φορείς για την αρχαιολογία και την ιστορία της Ελλάδας. Η εκδήλωση εντάσσεται στο επίσημο πρόγραμμα του BSA για το 2026 και αποτελεί μέρος των δράσεων του οργανισμού για την Παγκόσμια Ημέρα Αρχαιολογίας. 

Πρακτικές πληροφορίες

Ημερομηνία: Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026

Ώρα: 11:00–16:00

Τοποθεσία: British School at Athens, Σουηδίας 52, Αθήνα

Είσοδος: Ελεύθερη – δεν απαιτείται κράτηση

Γλώσσες: Ελληνικά & Αγγλικά

Κατάλληλο για: όλες τις ηλικίες (από παιδιά έως ενήλικες)

Ένα φεστιβάλ που αγαπήθηκε

Οι επισκέπτες των προηγούμενων ετών περιγράφουν το φεστιβάλ ως «ζεστό, δημιουργικό και ενημερωτικό», «ιδανικό για μικρούς φίλους που θέλουν να γνωρίσουν τον κόσμο των αρχαίων πολιτισμών» και «μια εμπειρία που πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο».

Αφιέρωμα του TheGuardian στον Κωνσταντίνο Πολίτη: Ο Έλληνας αρχαιολόγος που αποκάλυψε τα μυστικά της Νεκράς Θάλασσας

 

Η ζωή και το έργο ενός ερευνητή που αφιέρωσε τέσσερις δεκαετίες στην προστασία, ανάδειξη και κατανόηση της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ιορδανίαςhttps://www.theguardian.com/science/2026/sep/07/konstantinos-politis-dinos-politis-obituaryαναδείχθηκε στον βρετανικό μέσο ενημέρωσης The Guardian.Ο Κωνσταντίνος (Ντίνο) Πολίτης, ο Έλληνας αρχαιολόγος που συνέδεσε το όνομά του με τις σημαντικότερες ανακαλύψεις στη νοτιοανατολική ακτή της Νεκράς Θάλασσας, έφυγε από τη ζωή στις 11 Αυγούστου 2026, σε ηλικία 67 ετών. Με έργο που ξεπερνά τα όρια της επιστήμης και αγγίζει την κοινωνική προσφορά, ο Πολίτης άφησε μια παρακαταθήκη που αναγνωρίζεται διεθνώς.

Ανασκαφές που άλλαξαν τον χάρτη της βιβλικής αρχαιολογίας

Η πορεία του Πολίτη στην Ιορδανία άρχισε το 1988, όταν ανέλαβε την ανασκαφή στο Deir ’Ain ’Abata, τον χώρο που η χριστιανική παράδοση συνδέει με τον Λωτ. Εκεί αποκάλυψε μια βυζαντινή βασιλική χτισμένη πάνω από τη σπηλιά όπου, σύμφωνα με τη Βίβλο, κατέφυγε ο Λωτ μετά την καταστροφή των Σοδόμων. Τα ψηφιδωτά του 6ου και 7ου αιώνα, οι επιγραφές και τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα έδωσαν υλική υπόσταση σε μια από τις πιο ζωντανές βιβλικές αφηγήσεις.

Στο ίδιο σημείο εντόπισε ομαδική ταφή 32 μοναχών, πολλών με εκφυλιστικές παθήσεις, στοιχείο που τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι το μοναστήρι λειτουργούσε και ως ξενώνας ασθενών. Κάτω από τη βασιλική αποκάλυψε ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας που εκτείνονταν σε 5.000 χρόνια ιστορίας. Η τελευταία επιγραφή του ναού, χρονολογημένη στο 691 μ.Χ., αποδεικνύει ότι οι χριστιανικές κοινότητες συνέχιζαν να λειτουργούν και να διακοσμούν τους ναούς τους ακόμη και μετά την αραβική κατάκτηση.

Από την ανασκαφή στη διατήρηση – Το Μουσείο στο Χαμηλότερο Σημείο της Γης

Ο Πολίτης δεν περιορίστηκε στην ανασκαφή. Οραματίστηκε τη δημιουργία ενός μουσείου που θα διατηρούσε τα ευρήματα στον φυσικό τους χώρο. Το Museum at the Lowest Place on Earth, 405 μέτρα κάτω από το επίπεδο της θάλασσας, άνοιξε το 2012 και αποτελεί σήμερα σημείο αναφοράς για την αρχαιολογία της περιοχής. Στο εργαστήριο συντήρησης του μουσείου δημιούργησε πρόγραμμα εκπαίδευσης για τοπικούς συντηρητές, φέρνοντας διεθνείς ειδικούς και ενισχύοντας την τοπική τεχνογνωσία.

Προστασία απειλούμενων μνημείων – Η μάχη με τους τυμβωρύχους

Το 1996, ο Πολίτης εντόπισε τυμβωρύχους να καταστρέφουν μια τεράστια νεκρόπολη στο Khirbat Qazone. Παρενέβη άμεσα, διασώζοντας ανθρώπινα κατάλοιπα και υφάσματα σπάνιας διατήρησης, καθώς και μια επιτύμβια επιγραφή που έγραφε: «Αφσένι, το όμορφο κορίτσι».Η έρευνά του κατέγραψε περίπου 5.000 τάφους, αποκαλύπτοντας μια άγνωστη πτυχή της Ναβαταϊκής και Ρωμαϊκής περιόδου.

Ζόαρα – Ένα τοπίο 40 αιώνων

Από το 1997, ο Πολίτης αφιέρωσε δεκαετίες στη μελέτη της αρχαίας Ζόαρας στο Ghawr as-Safi. Ανάμεσα στις ανακαλύψεις του ξεχωρίζει το μεγαλύτερο μεσαιωνικό εργοστάσιο ζάχαρης στην Ιορδανία και την Παλαιστίνη, στο Tawahin as-Sukkar, με μύλους, πιεστήρια και καμίνια που αποκαλύπτουν τη βιομηχανική κλίμακα παραγωγής ζάχαρης κατά τους Σταυροφόρους και τους Μαμελούκους. Η έρευνά του για την καλλιέργεια του ίντιγκο οδήγησε σε πρόγραμμα της UNESCO για την αναβίωση της παραγωγής του, σε συνεργασία με τον Σύλλογο Γυναικών Safi.

Διεθνής αναγνώριση και κοινωνική προσφορά

Ο Πολίτης συνεργάστηκε με το Βρετανικό Μουσείο, συμμετείχε σε ανασκαφές στην Ιορδανία και το Ομάν, και δημοσίευσε περίπου 100 επιστημονικά άρθρα και σημαντικά βιβλία. Στην Ελλάδα, ο Τύπος τον αποκάλεσε «Έλληνα Ιντιάνα Τζόουνς», ενώ στην Ιορδανία τον θεωρούσαν μέλος της κοινότητας. Μετά τον θάνατό του, κάτοικοι της Safi αποκάλυψαν ότι επί χρόνια πλήρωνε σχολικά βιβλία και τσάντες για τα παιδιά του χωριού.

Ο Κωνσταντίνος Πολίτης γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1958 και πέθανε στις 11 Αυγούστου 2026. Αφήνει πίσω του τον αδελφό του, Γιώργο.

Κυβέλη στο Ναό της Πεσσινούντας; Το αρχαιολογικό μυστήριο που παραμένει άλυτο

Έξι δεκαετίες μετά την έναρξη των ανασκαφών στην Πεσσινούντα, οι αρχαιολόγοι εξακολουθούν να μην γνωρίζουν με βεβαιότητα σε ποια θεότητα ήταν αφιερωμένος ο μνημειακός ναός της αρχαίας πόλης. Για χρόνια θεωρήθηκε ο χαμένος ναός της Μεγάλης Μητέρας Κυβέλης, σήμερα όμως τα αρχιτεκτονικά δεδομένα και οι επιγραφές δείχνουν όλο και περισσότερο προς τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική λατρεία — χωρίς αυτό να αποκλείει τη συνύπαρξη των δύο.

Η Πεσσινούςς και η παράδοση της Κυβέλης

Η αρχαία Πεσσινούς, κάτω από το σημερινό χωριό Ballıhisar, υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Ανατολίας, γνωστό για τη λατρεία της Κυβέλης και τον ιερό λίθο που συμβόλιζε τη θεά. Σύμφωνα με την αρχαία γραπτή παράδοση (όπως αναφέρουν ο Στράβων και ο Λίβιος), η ίδρυση της πόλης αποδίδεται στον θρυλικό Βασιλιά Μίδα της Φρυγίας κατά τον 8ο αιώνα π.Χ., ο οποίος έχτισε εκεί και τον πρώτο μεγάλο ναό της θεάς Κυβέλης. Ωστόσο,  οι αρχαιολογικές ανασκαφές δείχνουν ότι η πόλη αναπτύχθηκε ως οργανωμένος οικισμός αργότερα, γύρω στο 400 π.Χ.  Κατά την Ελληνιστική περίοδο, η πόλη εξελληνίστηκε έντονα στην κουλτούρα, την αρχιτεκτονική και τη διοίκηση, αλλά η βάση και η ίδρυσή της παρέμειναν φρυγικές.

 Όταν αποκαλύφθηκε ο μνημειακός ναός, η σύνδεση με τη Μεγάλη Μητέρα φάνηκε αυτονόητη. Όμως η ταυτότητα του μνημειακού ναού παραμένει αμφίβολη. Το οικοδόμημα, άλλοτε θεωρούμενο ως το χαμένο ιερό της Μεγάλης Μητέρας Κυβέλης, σήμερα ερμηνεύεται ολοένα και περισσότερο ως ναός της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής λατρείας — χωρίς όμως να αποκλείεται το ενδεχόμενο συνύπαρξης των δύο. Η χρονολόγηση του οικοδομήματος —τέλη Αυγούστου ή αρχές Τιβέριου— ανέτρεψε αυτή την ερμηνεία.

Δύο πήλινα ανθέμια από την Όστια, αρχαίο λιμάν της Ρώμης,
 απεικονίζουν τη Magna Mater να φτάνει με πλοίο. 

 Το «ουράνιο είδωλο» της Πεσσινούντας

Σύμφωνα με  τον σπουδαίο Ρωμαίο ιστορικό Τίτο Λίβιο (Titus Livius, 59 π.Χ. – 17 μ.Χ.) στο μνημειώδες έργο του «Από κτίσεως Ρώμης» (Ab Urbe Condita), στο Βιβλίο 29 (κεφάλαια 10–11) η Ρώμη, κατά τη διάρκεια του πολέμου με τον Αννίβα (205-204 π.Χ.), στράφηκε στη θρησκεία λόγω κακών οιωνών.  Το ρωμαϊκό συμβούλιο συμβουλεύτηκε τα Σιβυλλικά Βιβλία (βιβλία προφητειών) και εντόπισαν ότι ο Αννίβας θα νικιόταν μόνο αν η «Ιδαία Μητέρα» (Magna Mater) μεταφερόταν από την Πεσσινούντα στη Ρώμη. 

Οι Ρωμαίοι έστειλαν επίσημη αντιπροσωπεία και, με τη βοήθεια του βασιλιά Αττάλου Α΄ του Περγάμου, έπεισαν τους πανίσχυρους ιερείς της Πεσσινούντας να τους παραδώσουν τον ιερό λίθο. Όταν ο μαύρος λίθος έφτασε στις εκβολές του Τίβερη, τον υποδέχθηκε ολόκληρη η ρωμαϊκή Σύγκλητος και ο λαός. Τοποθετήθηκε αρχικά στον Ναό της Νίκης και αργότερα χτίστηκε προς τιμήν του ένας μεγαλοπρεπής ναός στον Παλατίνο Λόφο, που ο μετεωρίτης ενσωματώθηκε στο πρόσωπο ενός αργυρού αγάλματος της θεάς. Ο Ηρωδιανός (Ιστορικός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, 2ος–3ος αι. μ.Χ.):Στο Βιβλίο 1, Κεφάλαιο 11 της Ιστορίας του, δίνει μια πολύ ζωντανή περιγραφή:«Το άγαλμα (είδωλο) δεν ήταν φτιαγμένο από ανθρώπινα χέρια, ούτε σκαλισμένο από τεχνίτη, αλλά ήταν ένας λίθος που έπεσε από τον ουρανό (διοπετής)».

Επιγραφές και αρχιτεκτονική: ενδείξεις αυτοκρατορικής λατρείας

Οι επιγραφές που βρέθηκαν στο συγκρότημα, καθώς και η αρχιτεκτονική του, ενισχύουν την άποψη ότι πρόκειται για ναό της αυτοκρατορικής λατρείας. Η στενή σύνδεση του ναού με ένα θεατρικό οικοδόμημα, η αρχιτεκτονική επιρροή και η ασυνήθιστη διάταξη των θεμελίων υποδηλώνουν ένα ρωμαϊκό σχέδιο προσαρμοσμένο στην επαρχία.

Συνύπαρξη θεοτήτων: Κυβέλη και αυτοκράτορας κάτω από την ίδια στέγη

Παρά τις ενδείξεις υπέρ της αυτοκρατορικής λατρείας, η Κυβέλη δεν φαίνεται να αποκλείεται από το ιερό. Η ρωμαϊκή πρακτική synnaos theos —η συνύπαρξη θεότητας και θεοποιημένου αυτοκράτορα στον ίδιο ναό— προσφέρει μια πιθανή εξήγηση. Η πόλη θα μπορούσε να τιμά τον αυτοκράτορα χωρίς να απολέσει την παραδοσιακή της ταυτότητα.

Η αρχιτεκτονική ομοιότητα με το ιερό της Magna Mater στη Ρώμη ενισχύει αυτή την εκδοχή, υπενθυμίζοντας τον ιστορικό δεσμό των δύο πόλεων από το 204 π.Χ., όταν η Ρώμη ζήτησε από την Πεσσινούντα τη θεά της για να αντιμετωπίσει τον Αννίβα.

Υπήρχε παλαιότερο ιερό;

Οι ανασκαφές δεν έχουν ακόμη αποδείξει ότι ο ρωμαϊκός ναός χτίστηκε πάνω σε παλαιότερο ιερό της Κυβέλης. Η περιοχή φιλοξενούσε στο παρελθόν ελληνιστική ακρόπολη, ενώ ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή δείχνουν ότι η λατρεία της θεάς εκδηλωνόταν και σε φυσικά τοπία, όπως στο Τεκιορέν.

Ένα ιερό με διπλή ταυτότητα

Το μνημειακό συγκρότημα της Πεσιννούντας φαίνεται να συνδυάζει δύο κόσμους: τη ρωμαϊκή πολιτική και αρχιτεκτονική επιβολή και την πανάρχαια λατρεία της Κυβέλης, που είχε καταστήσει την πόλη διάσημη σε όλη τη Μεσόγειο. Η αμφισημία του ναού ίσως αποτελεί το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της ιστορίας του.

πηγη anatolianarcheology.net

Τιμητικό αφιέρωμα στον αρχαιολόγο Νίκο Ευστρατίου στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ροδόπης διοργανώνει ένα τιμητικό αφιέρωμα στη μνήμη του Νίκου Ευστρατίου, καθηγητή Προϊστορικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, αναγνωρίζοντας το σημαντικό επιστημονικό και ανασκαφικό έργο του. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου 2026, στις 18:30, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κομοτηνής.

Ένα αφιέρωμα σε έναν σημαντικό Έλληνα αρχαιολόγο

Ο Νίκος Ευστρατίου υπήρξε μία από τις πιο επιδραστικές μορφές της προϊστορικής αρχαιολογίας στην Ελλάδα, με πολυετή ερευνητική δράση και σημαντικές ανασκαφές στο Αιγαίο.

Το αφιέρωμα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ροδόπης τιμά τη μνήμη και την προσφορά του, αναδεικνύοντας το έργο του μέσα από προσωπικές μαρτυρίες και επιστημονικό υλικό.

Ομιλητές και μνήμες από το έργο του

Στην εκδήλωση θα μιλήσουν οι επίτιμοι έφοροι αρχαιοτήτων:

• Διαμαντής Τριαντάφυλλος
• Κωνσταντίνα Καλλιντζή
• Δημήτριος Μάτσας

Οι ομιλητές θα μοιραστούν με το κοινό μνήμες, εμπειρίες και στιγμές από τη συνεργασία τους με τον Νίκο Ευστρατίου, φωτίζοντας την προσωπικότητα και την επιστημονική του πορεία. Προβολή της ταινίας «Ούριακος – Μια κατασκήνωση κυνηγών στη Λήμνο το 10.500 π.Χ.»

Μετά τις ομιλίες θα προβληθεί η αρχαιολογική ταινία του 2019:

«Ούριακος – Μια κατασκήνωση κυνηγών στη Λήμνο το 10.500 π.Χ.»,

σε επιστημονική επιμέλεια του Νίκου Ευστρατίου και σκηνοθεσία της Ελένης Στούμπου – Κατσαμούρη.

Η ταινία παρουσιάζει την ανασκαφή του ΑΠΘ στη νοτιοανατολική ακτή της Λήμνου, στη θέση «Ούριακος», όπου εντοπίστηκαν χιλιάδες λίθινα εργαλεία κυνηγών–τροφοσυλλεκτών, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τις πρώιμες προϊστορικές κοινωνίες του Αιγαίου.

Ένα έργο που συνεχίζει να εμπνέει

Το αφιέρωμα αναδεικνύει τη συμβολή του Νίκου Ευστρατίου στην έρευνα της προϊστορίας, στη μελέτη των πρώιμων κοινωνιών και στη διάδοση της αρχαιολογικής γνώσης στο ευρύ κοινό.

Η είσοδος είναι ελεύθερη, δίνοντας τη δυνατότητα σε όλους να συμμετάσχουν σε μια βραδιά μνήμης, επιστήμης και πολιτισμού.

Ψημένοι πλίνθοι στο οχυρωματικό τείχος των Σάρδεων: Νέα στοιχεία για επαφές με τη Μεσοποταμία

Νέα αρχαιολογικά δεδομένα από τις Σάρδεις,  αποκαλύπτουν πιθανές τεχνικές επιρροές από τη Μεσοποταμία. Ψημένοι πλίνθοι που εντοπίστηκαν μέσα στο εντυπωσιακό οχυρωματικό τείχος ηλικίας 2.600 ετών υποδεικνύουν ότι τεχνίτες με γνώση ασσυριακών μεθόδων δόμησης μπορεί να συμμετείχαν στην κατασκευή του γύρω στο 600 π.Χ.

Υπενθυμίζεται  ήταν η αρχαία πρωτεύουσα της Λυδίας στη δυτική Μικρά Ασία. Το 334 π.Χ., ο Μέγας Αλέξανδρος κατέλαβε την πόλη και την απελευθέρωσε από τους Πέρσες. Από εκείνη τη στιγμή, η πόλη απέκτησε ελληνική διοίκηση, θεσμούς και γλώσσα, ενώ χτίστηκαν σπουδαία ελληνικά μνημεία, όπως ο μνημειώδης Ναός της Αρτέμιδος Στα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια παρέμεινε μια ακμάζουσα, πλήρως ελληνόφωνη χριστιανική πόλη.

Ένα τείχος χωρίς παράλληλο στην Ανατολία

Το σωζόμενο τμήμα του τείχους στις Σάρδεις υψώνεται σήμερα περίπου στα 12 μέτρα, ενώ η αρχική του κορυφή παραμένει άγνωστη. Ο διευθυντής των ανασκαφών, καθηγητής Nicholas Cahill, εκτιμά ότι ίσως ξεπερνούσε τα 15 μέτρα.

Με πάχος περίπου 20 μέτρων, το οχυρωματικό έργο — χρονολογημένο στα τέλη του 7ου και τις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ., επί Αλυάττη και Κροίσου — υπερβαίνει κατά πολύ τα τείχη άλλων πόλεων της Εποχής του Σιδήρου στην Ανατολία.

Η UNESCO, που ενέγραψε τις Σάρδεις και το νεκροταφείο των τύμβων του Bin Tepe στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 2025, χαρακτηρίζει το τείχος και τις μνημειακές αναβαθμίδες της πόλης ως βασικά στοιχεία της λυδικής πολεοδομίας.

Γιατί οι ψημένοι πλίνθοι έχουν σημασία

Το μεγαλύτερο μέρος του τείχους είναι κατασκευασμένο από ωμόπλινθους, όπως συνηθιζόταν στην αρχαία Ανατολία. Η παρουσία όμως ψημένων πλίνθων είναι ασυνήθιστη και δύσκολα εξηγείται με βάση την τοπική αρχιτεκτονική παράδοση.

Σύμφωνα με τον Cahill, οι ψημένες πλίνθοι δεν χρησιμοποιούνταν ευρέως σε οχυρώσεις της Ανατολίας ή της Ελλάδας την εποχή εκείνη. Αντίθετα, αποτελούσαν βασικό υλικό στη Μεσοποταμία και σε μεγάλα ασσυριακά οικοδομικά έργα. Η κατασκευή του τείχους συμπίπτει με την κατάρρευση της Νεοασσυριακής Αυτοκρατορίας (612–609 π.Χ.), γεγονός που πιθανόν οδήγησε εξειδικευμένους τεχνίτες να αναζητήσουν εργασία σε γειτονικά βασίλεια. «Πιστεύουμε ότι οι Ασσύριοι μπορεί να δίδαξαν στους Λυδούς πώς να χτίσουν ένα τέτοιο τείχος», σημειώνει ο Cahill. Δεν υπάρχει επιγραφή ή άμεσο τεκμήριο παρουσίας Ασσυρίων στις Σάρδεις, η υπόθεση βασίζεται στη χρονολόγηση, στις ασυνήθιστες διαστάσεις του τείχους και στη χρήση τεχνικής που παραπέμπει στη Μεσοποταμία.

Η καταστροφή που βοήθησε στη διατήρηση

Το τείχος υπέστη σοβαρές ζημιές γύρω στο 547 π.Χ., όταν ο Πέρσης βασιλιάς Κύρος Β΄ κατέλαβε τις Σάρδεις. Τμήματα της ανώτερης δομής κατέρρευσαν, καλύπτοντας το υπόλοιπο τείχος με στρώματα από ωμόπλινθους και ψημένες πλίνθους.Αυτή η καταστροφή συνέβαλε στη διατήρηση του μνημείου: τα πεσμένα υλικά δημιούργησαν ένα προστατευτικό κάλυμμα που το προστάτευσε από τη διάβρωση επί αιώνες.

Σήμερα, οι αρχαιολόγοι εφαρμόζουν αναστρέψιμη μέθοδο συντήρησης:νέοι ωμόπλινθοι, κατασκευασμένοι ώστε να μοιάζουν με τους αρχαίους, τοποθετούνται πάνω στο τείχος με λεπτή ενδιάμεση στρώση, ώστε να μπορούν να αφαιρεθούν στο μέλλον χωρίς να αγγίξουν το πρωτότυπο υλικό.

Οι επισκέπτες βλέπουν μια πιστή αναπαράσταση της εξωτερικής όψης, ενώ το αυθεντικό λυδικό τείχος παραμένει προστατευμένο πίσω από το σύγχρονο κάλυμμα.«Οι ψημένες πλίνθοι δεν αποκαλύπτουν ποιοι ήταν οι οικοδόμοι του τείχους, αλλά προσφέρουν μια ασυνήθιστη ένδειξη για επαφές μεταξύ Λυδίας και Μεσοποταμίας γύρω στην αυγή του 6ου αιώνα π.Χ.»

πηγη: anatolianarcheology.gr

«Ερευνώντας στο αρχαίο Δίον ΙΙΙ» – Η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή παρουσιάζει νέα ευρήματα και πορεία έρευνας

Το αρχαίο Δίον βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της επιστημονικής κοινότητας, καθώς η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Δίου διοργανώνει την τρίτη επιστημονική ημερίδα «Ερευνώντας στο αρχαίο Δίον ΙΙΙ». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026, στις 10:00, στο Κέντρο Μεσογειακών Ψηφιδωτών στο Δίον Πιερίας, παρουσιάζοντας τα νεότερα δεδομένα της συστηματικής αρχαιολογικής έρευνας.

Πενήντα χρόνια συστηματικής έρευνας

Η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Δίου αποτελεί το ερευνητικό πλαίσιο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για τη μελέτη του αρχαιολογικού χώρου του Δίου. Άρχισε το 1970 υπό τον καθηγητή Δημήτρη Παντερμαλή, θέτοντας τις βάσεις για την αποκάλυψη και ανάδειξη των μνημείων της αρχαίας πόλης στους πρόποδες του Ολύμπου.

Σήμερα, η ανασκαφή λειτουργεί ως οργανωμένος φορέας έρευνας, σε συνεργασία με τον Δήμο Δίου‑Ολύμπου, την Περιφερειακή Ενότητα Πιερίας και τον Οργανισμό Φεστιβάλ Ολύμπου.

Διοίκηση και επιστημονική ομάδα

Διευθύντρια της Πανεπιστημιακής Ανασκαφής Δίου είναι η Ελένη Παπαγιάννη, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Η ερευνητική ομάδα πλαισιώνεται από εξειδικευμένο προσωπικό Κορίνα Βαστέλη και Μαρία Ιατρού (ΕΔΙΠ),Κυριάκος Φραγκούλης, Δρ. Βυζαντινής Αρχαιολογίας, υπεύθυνος κεραμικής,Ιωάννα Βασιλειάδου, Δρ. Αρχαιολογίας, ειδική στη μελέτη φυσικού περιβάλλοντος και διατροφικών συνηθειών.

Εκπαιδευτικός ρόλος και συμμετοχή φοιτητών

Η ανασκαφή λειτουργεί ως πεδίο πρακτικής άσκησης για προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ. Κάθε καλοκαίρι, περισσότεροι από 20 φοιτητές συμμετέχουν στην έρευνα πεδίου, αποκτώντας εμπειρία στην ανασκαφική διαδικασία, την ταξινόμηση υλικού και την καταγραφή κεραμικής στα αρχαιολογικά εργαστήρια.

Διάχυση γνώσης και επιστημονικές δράσεις

Η Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Δίου διοργανώνει επιμορφωτικές ημερίδες που παρουσιάζουν αδημοσίευτα ευρήματα, νέες μελέτες και θεματικές ενότητες όπως:

• η ανασκαφή και το αρχαιολογικό υλικό,
• η τύχη των αρχαιοτήτων στη βυζαντινή και νεότερη εποχή,
• το φυσικό περιβάλλον, η αγροτική δραστηριότητα και οι διατροφικές συνήθειες,
• το εμπόριο και η καθημερινή ζωή στα υστερορωμαϊκά και πρωτοβυζαντινά χρόνια.

Οι ημερίδες «Ερευνώντας στο αρχαίο Δίον» ενισχύουν τη σύνδεση της ακαδημαϊκής έρευνας με την τοπική κοινωνία.

Υποδομές και αρχαιολογικά εργαστήρια

Η ανασκαφή διαθέτει οργανωμένα εργαστήρια εντός του αρχαιολογικού χώρου, όπου πραγματοποιείται η επεξεργασία των ευρημάτων. Η προσεκτική καταγραφή, ταξινόμηση και τεκμηρίωση αποτελούν βασικό μέρος της επιστημονικής διαδικασίας, διασφαλίζοντας τη συνέχεια ενός έργου που μετρά ήδη πέντε δεκαετίες.

Η σημασία του έργου

Η συστηματική έρευνα στο Δίον συνεχίζει να αποκαλύπτει νέα στοιχεία για την οργάνωση, την οικονομία και την καθημερινότητα της αρχαίας πόλης. Η παρακαταθήκη του Δημήτρη Παντερμαλή παραμένει ζωντανή, καθοδηγώντας τις επόμενες γενιές ερευνητών και ενισχύοντας τη θέση του Δίου ως ενός από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Μακεδονίας.