Κυβέλη στο Ναό της Πεσσινούντας; Το αρχαιολογικό μυστήριο που παραμένει άλυτο

Έξι δεκαετίες μετά την έναρξη των ανασκαφών στην Πεσσινούντα, οι αρχαιολόγοι εξακολουθούν να μην γνωρίζουν με βεβαιότητα σε ποια θεότητα ήταν αφιερωμένος ο μνημειακός ναός της αρχαίας πόλης. Για χρόνια θεωρήθηκε ο χαμένος ναός της Μεγάλης Μητέρας Κυβέλης, σήμερα όμως τα αρχιτεκτονικά δεδομένα και οι επιγραφές δείχνουν όλο και περισσότερο προς τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική λατρεία — χωρίς αυτό να αποκλείει τη συνύπαρξη των δύο.

Η Πεσσινούςς και η παράδοση της Κυβέλης

Η αρχαία Πεσσινούς, κάτω από το σημερινό χωριό Ballıhisar, υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Ανατολίας, γνωστό για τη λατρεία της Κυβέλης και τον ιερό λίθο που συμβόλιζε τη θεά. Σύμφωνα με την αρχαία γραπτή παράδοση (όπως αναφέρουν ο Στράβων και ο Λίβιος), η ίδρυση της πόλης αποδίδεται στον θρυλικό Βασιλιά Μίδα της Φρυγίας κατά τον 8ο αιώνα π.Χ., ο οποίος έχτισε εκεί και τον πρώτο μεγάλο ναό της θεάς Κυβέλης. Ωστόσο,  οι αρχαιολογικές ανασκαφές δείχνουν ότι η πόλη αναπτύχθηκε ως οργανωμένος οικισμός αργότερα, γύρω στο 400 π.Χ.  Κατά την Ελληνιστική περίοδο, η πόλη εξελληνίστηκε έντονα στην κουλτούρα, την αρχιτεκτονική και τη διοίκηση, αλλά η βάση και η ίδρυσή της παρέμειναν φρυγικές.

 Όταν αποκαλύφθηκε ο μνημειακός ναός, η σύνδεση με τη Μεγάλη Μητέρα φάνηκε αυτονόητη. Όμως η ταυτότητα του μνημειακού ναού παραμένει αμφίβολη. Το οικοδόμημα, άλλοτε θεωρούμενο ως το χαμένο ιερό της Μεγάλης Μητέρας Κυβέλης, σήμερα ερμηνεύεται ολοένα και περισσότερο ως ναός της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής λατρείας — χωρίς όμως να αποκλείεται το ενδεχόμενο συνύπαρξης των δύο. Η χρονολόγηση του οικοδομήματος —τέλη Αυγούστου ή αρχές Τιβέριου— ανέτρεψε αυτή την ερμηνεία.

Δύο πήλινα ανθέμια από την Όστια, αρχαίο λιμάν της Ρώμης,
 απεικονίζουν τη Magna Mater να φτάνει με πλοίο. 

 Το «ουράνιο είδωλο» της Πεσσινούντας

Σύμφωνα με  τον σπουδαίο Ρωμαίο ιστορικό Τίτο Λίβιο (Titus Livius, 59 π.Χ. – 17 μ.Χ.) στο μνημειώδες έργο του «Από κτίσεως Ρώμης» (Ab Urbe Condita), στο Βιβλίο 29 (κεφάλαια 10–11) η Ρώμη, κατά τη διάρκεια του πολέμου με τον Αννίβα (205-204 π.Χ.), στράφηκε στη θρησκεία λόγω κακών οιωνών.  Το ρωμαϊκό συμβούλιο συμβουλεύτηκε τα Σιβυλλικά Βιβλία (βιβλία προφητειών) και εντόπισαν ότι ο Αννίβας θα νικιόταν μόνο αν η «Ιδαία Μητέρα» (Magna Mater) μεταφερόταν από την Πεσσινούντα στη Ρώμη. 

Οι Ρωμαίοι έστειλαν επίσημη αντιπροσωπεία και, με τη βοήθεια του βασιλιά Αττάλου Α΄ του Περγάμου, έπεισαν τους πανίσχυρους ιερείς της Πεσσινούντας να τους παραδώσουν τον ιερό λίθο. Όταν ο μαύρος λίθος έφτασε στις εκβολές του Τίβερη, τον υποδέχθηκε ολόκληρη η ρωμαϊκή Σύγκλητος και ο λαός. Τοποθετήθηκε αρχικά στον Ναό της Νίκης και αργότερα χτίστηκε προς τιμήν του ένας μεγαλοπρεπής ναός στον Παλατίνο Λόφο, που ο μετεωρίτης ενσωματώθηκε στο πρόσωπο ενός αργυρού αγάλματος της θεάς. Ο Ηρωδιανός (Ιστορικός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, 2ος–3ος αι. μ.Χ.):Στο Βιβλίο 1, Κεφάλαιο 11 της Ιστορίας του, δίνει μια πολύ ζωντανή περιγραφή:«Το άγαλμα (είδωλο) δεν ήταν φτιαγμένο από ανθρώπινα χέρια, ούτε σκαλισμένο από τεχνίτη, αλλά ήταν ένας λίθος που έπεσε από τον ουρανό (διοπετής)».

Επιγραφές και αρχιτεκτονική: ενδείξεις αυτοκρατορικής λατρείας

Οι επιγραφές που βρέθηκαν στο συγκρότημα, καθώς και η αρχιτεκτονική του, ενισχύουν την άποψη ότι πρόκειται για ναό της αυτοκρατορικής λατρείας. Η στενή σύνδεση του ναού με ένα θεατρικό οικοδόμημα, η αρχιτεκτονική επιρροή και η ασυνήθιστη διάταξη των θεμελίων υποδηλώνουν ένα ρωμαϊκό σχέδιο προσαρμοσμένο στην επαρχία.

Συνύπαρξη θεοτήτων: Κυβέλη και αυτοκράτορας κάτω από την ίδια στέγη

Παρά τις ενδείξεις υπέρ της αυτοκρατορικής λατρείας, η Κυβέλη δεν φαίνεται να αποκλείεται από το ιερό. Η ρωμαϊκή πρακτική synnaos theos —η συνύπαρξη θεότητας και θεοποιημένου αυτοκράτορα στον ίδιο ναό— προσφέρει μια πιθανή εξήγηση. Η πόλη θα μπορούσε να τιμά τον αυτοκράτορα χωρίς να απολέσει την παραδοσιακή της ταυτότητα.

Η αρχιτεκτονική ομοιότητα με το ιερό της Magna Mater στη Ρώμη ενισχύει αυτή την εκδοχή, υπενθυμίζοντας τον ιστορικό δεσμό των δύο πόλεων από το 204 π.Χ., όταν η Ρώμη ζήτησε από την Πεσσινούντα τη θεά της για να αντιμετωπίσει τον Αννίβα.

Υπήρχε παλαιότερο ιερό;

Οι ανασκαφές δεν έχουν ακόμη αποδείξει ότι ο ρωμαϊκός ναός χτίστηκε πάνω σε παλαιότερο ιερό της Κυβέλης. Η περιοχή φιλοξενούσε στο παρελθόν ελληνιστική ακρόπολη, ενώ ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή δείχνουν ότι η λατρεία της θεάς εκδηλωνόταν και σε φυσικά τοπία, όπως στο Τεκιορέν.

Ένα ιερό με διπλή ταυτότητα

Το μνημειακό συγκρότημα της Πεσιννούντας φαίνεται να συνδυάζει δύο κόσμους: τη ρωμαϊκή πολιτική και αρχιτεκτονική επιβολή και την πανάρχαια λατρεία της Κυβέλης, που είχε καταστήσει την πόλη διάσημη σε όλη τη Μεσόγειο. Η αμφισημία του ναού ίσως αποτελεί το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της ιστορίας του.

πηγη anatolianarcheology.net

Που βρίσκεται το Ιερό Ερινύων στην Αθήνα;

Δεν ήταν μόνο οι μορφές που τους αποδίδονταν στην Αρχαία Τέχνη. Ο υπόγειος λατρευτικός χώρος  τρόμαζε τους αρχαίους Αθηναίους. Χθόνιες θεές, με γίδια στα μαλλιά ή στα χέρια... Τα φίδια μπορεί να ήταν πλεγμένα στα μαλλιά τους ή να τα κρατούν στα χέρια τους σαν μαστίγια ή όπλα εναντίον των θυμάτων τους.

Στη βορειοανατολική βάση του Αρείου Πάγου, κάτω από τον αττικό ουρανό και μέσα σε μια φυσική σχισμή του βράχου, βρισκόταν ένα από τα πιο μυστηριακά ιερά της αρχαίας Αθήνας: το Ιερό των Ερινύων, γνωστό και ως Σεμνείον. Ένας υπαίθριος, χθόνιος χώρος λατρείας, συνδεδεμένος με φόβο, άσυλο, τελετουργίες και την ίδια την έννοια της δικαιοσύνης.

Ένα σπήλαιο-πύλη προς τον Κάτω Κόσμο

Το Ιερό των Ερινύων δεν ήταν μαρμάρινος ναός αλλά μια βαθιά σκοτεινή σχισμή, ένα φυσικό σπήλαιο στη ρίζα του Αρείου Πάγου. Οι Αθηναίοι πίστευαν ότι από αυτό το χάσμα αναδύονταν οι χθόνιες θεότητες — οι Ερινύες, οι αμείλικτες τιμωροί των εγκλημάτων αίματος. Ο χώρος περιβαλλόταν από περίβολο, ορίζοντας το άσυλο και τη ζώνη προστασίας.

Σύμφωνα με τον Παυσανία, στο εσωτερικό υπήρχαν τρία αγάλματα των Σεμνών Θεών, χωρίς τρομακτική όψη, καθώς οι Αθηναίοι απέφευγαν να τις απεικονίζουν με φίδια και φρίκη. Δίπλα τους βρίσκονταν αγάλματα του Πλούτωνα, της Γης και του Ερμή, ενισχύοντας τον χθόνιο χαρακτήρα του χώρου.

Το Ιερό ως τόπος ασύλου και δικαιοσύνης

Το Σεμνείον λειτουργούσε ως απόλυτο άσυλο για όσους κατηγορούνταν για φόνο ή άλλα βαριά εγκλήματα. Από τη στιγμή που ο ικέτης έμπαινε στον περίβολο, απαγορευόταν η σύλληψη ή η θανάτωσή του. Η παραβίαση του ασύλου θεωρούνταν «άγος» — βαριά προσβολή προς τους θεούς.

Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το Κυλώνειον Άγος (632 π.Χ.), όταν οι οπαδοί του Κύλωνα σφαγιάστηκαν παρά το ότι είχαν καταφύγει στο ιερό. Το γεγονός σημάδεψε βαθιά την αθηναϊκή ιστορία και τη συλλογική μνήμη.

Τελετουργίες και «νηφάλιες» θυσίες

Η λατρεία των Ερινύων είχε αυστηρά τελετουργικά:Δεν πρόσφεραν ποτέ κρασί, καθώς συνδεόταν με έκσταση και απώλεια ελέγχου.Οι σπονδές γίνονταν με μελίκρατο (μέλι + νερό) ή γάλα.Οι θυσίες περιλάμβαναν έγκυες προβατίνες, μαύρα πρόβατα και ειδικά γλυκίσματα (πόπανα).Την επίβλεψη του ιερού είχαν οι Ησυχίδες, μια αθηναϊκή οικογένεια που εκτελούσε τα καθήκοντά της με απόλυτη σιωπή.Οι Ερινύες ονομάζονταν συχνά «Σεμνές Θεές» για να αποφευχθεί η προφορά του τρομακτικού τους ονόματος — μια πράξη σεβασμού αλλά και φόβου.

Από το χθόνιο ιερό στον χριστιανικό ναό

Με την επικράτηση του Χριστιανισμού και το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου στον Άρειο Πάγο (51 μ.Χ.), οι παγανιστικοί χώροι εγκαταλείφθηκαν. Πάνω ή κοντά στο αρχαίο ιερό χτίστηκε ο Ναός του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη, πρώτου επισκόπου και πολιούχου της Αθήνας. Σήμερα, στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου, οι επισκέπτες μπορούν να δουν φυσικά κοιλώματα και σπηλιές, τα κατάλοιπα ενός χώρου που συνδέθηκε με μύθους, φόβο, δικαιοσύνη και την αθηναϊκή ταυτότητα.

Σπάνιο ιερό της Εκάτης ταυτοποιήθηκε στην Ισπάρτα – Λύθηκε αρχαιολογικό μυστήριο 113 ετών

Ένα αρχαίο ναό που είχε ανασκαφεί πριν από 113 χρόνια στο Ιερό του Μην, στην περιοχή Γιαλβάτς της Ισπάρτας, ταυτοποίησαν οι αρχαιολόγοι ως σπάνιο ιερό της θεάς Εκάτης, λύνοντας ένα αίνιγμα που απασχολούσε την επιστημονική κοινότητα για περισσότερο από έναν αιώνα.

Η Ισπάρτα είναι πόλη της δυτικής Ανατολίας, με πληθυσμό 247.580 κατοίκους (2022) και υψόμετρο 1.035 μ. . Αποτελεί την πρωτεύουσα της επαρχίας Ισπάρτα και βρίσκεται κοντά στη λίμνη Eğirdir, σε μια περιοχή γνωστή ιστορικά ως Πισιδία, μία από τις σημαντικές ορεινές ζώνες της αρχαίας Μικράς Ασίας.

Αρχαία ιστορία: Πισιδία, Μην και οι ελληνιστικοί μύθοι

Η περιοχή της Ισπάρτα ταυτίζεται με την αρχαία πόλη Baris, η οποία ανήκε στη ρωμαϊκή επαρχία Πισιδίας . Η Πισιδία ήταν γνωστή για τις ορεινές της πόλεις, όπως η Αντιόχεια της Πισιδίας και η Σαγαλασσός, που αποτέλεσαν σημαντικά κέντρα κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. Στην Ισπάρτα λατρευόταν ο θεός Μην, θεότητα της σελήνης, ιδιαίτερα σημαντική στην Ανατολία. Στο Ιερό του Μην, κοντά στη Γιαλβάτς, εντοπίστηκε πρόσφατα ο σπάνιος ναός της Εκάτης, γεγονός που επιβεβαιώνει την ύπαρξη ισχυρής λατρευτικής παράδοσης στην περιοχή.

Βυζαντινή και μεσαιωνική περίοδος

Η πόλη αποτέλεσε χριστιανική επισκοπή ήδη από τον 4ο αιώνα. Γνωστοί επίσκοποι της Ισπάρτα/Baris συμμετείχαν στις Οικουμενικές Συνόδους της Νίκαιας (325 και 787 μ.Χ.) . Το 1071 η περιοχή κατακτήθηκε από τους Σελτζούκους, ενώ τον 13ο αιώνα εντάχθηκε στο εμιράτο των Χαμιδιδών. Το 1381 οι Χαμιδίδες πούλησαν την Ισπάρτα στον Οθωμανό σουλτάνο Μουράτ Α΄ 

Από «Μικρός Ναός» σε ιερό της θεάς των ορίων και της σελήνης

Ο ναός είχε αποκαλυφθεί στις ανασκαφές του 1912–1913 στο όρος Γκεμέν και για δεκαετίες θεωρούνταν πιθανό να ήταν αφιερωμένος στη Δήμητρα. Ωστόσο, δεν είχε υπάρξει ποτέ επίσημη ταυτοποίηση και το μνημείο παρέμενε γνωστό απλώς ως «Μικρός Ναός». Οι πρόσφατες έρευνες υπό τον καθηγητή Μεχμέτ Οζχανλί του Πανεπιστημίου Süleyman Demirel απέδειξαν ότι ο ναός ήταν αφιερωμένος στην Εκάτη, θεότητα καριακής καταγωγής, συνδεδεμένη με τη σελήνη, τον κάτω κόσμο και τη μεταθανάτια ζωή.Η ανακάλυψη καθιστά το μνημείο το δεύτερο επιβεβαιωμένο ιερό της Εκάτης στην σημερινή Τουρκία, μετά το περίφημο ιερό της Λάγινας στη Μούγλα.

Αρχαιολογικά ευρήματα που επιβεβαιώνουν την ταυτότητα του ναού

Ο Οζχανλί εξήγησε ότι η ταυτοποίηση βασίστηκε σε ευρήματα τόσο των παλαιών όσο και των πρόσφατων ανασκαφών:

• ειδώλια και ανάγλυφα της Εκάτης,
• στενή σύνδεση με τον θεό Μην, θεότητα της σελήνης,
• αρχιτεκτονικά στοιχεία που ταιριάζουν με λατρευτικές πρακτικές της θεάς.

Στο σημείο έχει τοποθετηθεί ενημερωτική πινακίδα με στοιχεία για την αρχιτεκτονική του ναού και τον ρόλο της Εκάτης στην αρχαία θρησκεία.

Η Εκάτη στην αρχαία παράδοση: σελήνη, σκοτάδι και μετάβαση

Σύμφωνα με τον Οζχανλί, η νέα ταυτοποίηση ταιριάζει περισσότερο στο θρησκευτικό πλαίσιο του Ιερού του Μην. Η Εκάτη, όπως περιγράφεται στη Θεογονία του Ησίοδου, είναι ισχυρή θεότητα με εξουσία στη γη, τον ουρανό και τη θάλασσα. Συχνά απεικονίζεται με τρία σώματα και τρία κεφάλια, ενώ φέρει ψηλό στέμμα με ημισέληνο, σύμβολο της διττής φύσης της: φως και σκοτάδι, ζωή και θάνατος.

«Η Εκάτη αντιπροσωπεύει τη σελήνη και τη σκοτεινή της πλευρά, τον θάνατο και τη μεταθανάτια ζωή. Η παρουσία της στο Ιερό του Μην είναι πολύ πιο λογική από τη Δήμητρα, η οποία δεν συνδέεται με τον θεό της Σελήνης», σημείωσε ο Οζχανλί.

Στοιχεία λατρείας: ταφές σκύλων στην Πισιδία Αντιόχεια

Πρόσθετα ευρήματα από την κοντινή Πισιδία Αντιόχεια ενισχύουν την ταυτοποίηση:οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει δύο ταφές σκύλων, ζώων ιερών στην Εκάτη, γεγονός που αποτελεί ισχυρή ένδειξη λατρείας της θεάς στην περιοχή.

Καταστροφή, σωζόμενα κατάλοιπα και σχέδια αναστήλωσης

Ο ναός καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό κατά την περίοδο εκχριστιανισμού της περιοχής και σήμερα σώζεται κυρίως στο επίπεδο των θεμελίων. Ωστόσο, τμήματα της αρχικής αρχιτεκτονικής παραμένουν στη θέση τους. Οι αρχαιολόγοι σχεδιάζουν να αναστηλώσουν τμήματα του ναού χρησιμοποιώντας τα σωζόμενα υλικά, ώστε να αποκατασταθεί η μορφή του.

Νέο κεφάλαιο για την αρχαιολογία της Ανατολίας

Η ανακάλυψη αναμένεται να ενισχύσει την πολιτιστική και τουριστική αξία της περιοχής Γιαλβάτς και της Πισιδίας Αντιόχειας, προσελκύοντας επισκέπτες που ενδιαφέρονται για την αρχαία θρησκεία και την αρχαιολογία. Ο Οζχανλί υπενθυμίζει ότι η Εκάτη εξακολουθεί να τιμάται από σύγχρονες πνευματικές ομάδες, με χιλιάδες επισκέπτες να ταξιδεύουν κάθε χρόνο στο ιερό της στη Λάγινα. Το νέο εύρημα προσθέτει ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι στην ιστορία των αρχαίων ανατολιακών λατρευτικών πρακτικών.

ΠΗΓΗ.hurriyetdailynews.com

Σίλλυον: Αρχαιολόγοι εντόπισαν το υπαίθριο ιερό του Θεού Μην

Στην αρχαία πόλη της Σίλλυον, ένα υπαίθριο ιερό λαξευμένο στο φυσικό βράχο έρχεται να εμπλουτίσει την εικόνα που έχουμε για τη θρησκευτική ζωή της Παμφυλίας. Το Ιερό Β, αφιερωμένο στον ανατολιακό θεό της Σελήνης Μην, αποτελεί μια σπάνια περίπτωση λατρευτικού χώρου όπου η φύση, η τοπογραφία και η πίστη συνυπάρχουν σε μια ενιαία, αδιαχώριστη εμπειρία. Η ανακάλυψη, που τεκμηριώθηκε από την ανασκαφική ομάδα του Πανεπιστημίου Παμούκκαλε, προσφέρει νέα στοιχεία για τη λατρεία και τις τοπικές παραδόσεις που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της Σίλλυον επί αιώνες.

Το Σίλλυον εξελληνίστηκε μετά τον 5ο–4ο αιώνα π.Χ., οι κάτοικοι χρησιμοποιούσαν την ελληνική γλώσσα - έχουν βρεθεί επιγραφές και νομίσματα-υιοθετήθηκαν ελληνικοί θεσμοί. Η πόλη εντάχθηκε στον ελληνιστικό κόσμο μετά τον Αλέξανδρο, απέκτησε ελληνική αστική οργάνωση και λατρείες που συνδυάζουν τοπικά και ελληνικά στοιχεία. Κατά την Ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο η πόλη Σίλλυον λειτουργεί ουσιαστικά ως εξελληνισμένη πόλη της Παμφυλίας, με ελληνική δημόσια ζωή, ελληνική παιδεία και ελληνική αρχιτεκτονική.

Ένα υπαίθριο ιερό διαμορφωμένο από τον ίδιο τον βράχο

Το Ιερό Β βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της πόλης Σίλλυον, που σήμερα ανήκει στον δήμο Σερικ της Αττάλειας. Το ιερός εντοπίστηκε περίπου 150 μέτρα βόρεια του αρχαίου σταδίου. Δεν πρόκειται για ναό με κίονες ή μνημειακή αρχιτεκτονική. Αντίθετα, ο χώρος ορίζεται από δύο παράλληλους φυσικούς βραχώδεις σχηματισμούς, ανάμεσα στους οποίους δημιουργούνται στενά περάσματα. Η ίδια η μορφολογία του τοπίου φαίνεται πως καθόριζε τη λατρευτική κίνηση, μετατρέποντας τη διέλευση μέσα από τον βράχο σε τελετουργική πράξη.

Το σημαντικότερο εύρημα είναι μια τετράστιχη ελληνική επιγραφή χαραγμένη στον τοίχο κοντά στην είσοδο. Η επιγραφή κατονομάζει τον χώρο ως ιερό αφιερωμένο στον θεό Μην, έναν από τους πιο διαδεδομένους ανατολιακούς θεούς κατά τη ρωμαϊκή περίοδο. Η επιγραφή επιβεβαιώνει ότι η λατρεία του Μην είχε ιδιαίτερη σημασία για τη Σίλλυον και ότι ο χώρος λειτουργούσε ως επίσημο σημείο λατρείας.

Η συνέχεια των τοπικών παραδόσεων μέσα στον χρόνο

Αρχαιολογικές ενδείξεις δείχνουν ότι ο χώρος μπορεί να χρησιμοποιούνταν ήδη από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως και την αυτοκρατορική ρωμαϊκή περίοδο. Αυτή η μεγάλη διάρκεια χρήσης καθιστά το ιερό πολύτιμο για την κατανόηση της συνέχειας των τοπικών θρησκευτικών παραδόσεων και του τρόπου με τον οποίο αυτές ενσωματώθηκαν αργότερα στο ελληνορωμαϊκό θρησκευτικό πλαίσιο.

Ο Μην, θεότητα συνδεδεμένη με τη σελήνη και συχνά απεικονιζόμενος με ημισέληνο στους ώμους, ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στη Μικρά Ασία. Στη  πόλη Σίλλυον, η παρουσία του επιβεβαιώνεται από επιγραφές, νομίσματα και αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, γεγονός που δείχνει ότι η λατρεία του είχε βαθιές ρίζες στην τοπική κοινωνία.

Η Σίλλυον και το ιερό της: μια νέα διάσταση της πόλης

Χτισμένη σε απότομο βραχώδες ύψωμα, η Σίλλυον ήταν μία από τις σημαντικές πόλεις της Παμφυλίας, γνωστή για την οχυρωματική της ισχύ. Αρχαίες πηγές αναφέρουν ότι ακόμη και ο Μέγας Αλέξανδρος δεν κατάφερε να την καταλάβει. Τα μνημεία της – το πραιτώριο, το στάδιο, οι οχυρώσεις – μαρτυρούν την πολιτική και στρατιωτική της δύναμη.

Το Ιερό Β, όμως, προσθέτει μια πιο ήσυχη, αλλά εξίσου αποκαλυπτική πτυχή: τον κόσμο της καθημερινής λατρείας, των προσφορών και της επαφής με το θείο μέσα από το φυσικό τοπίο. Στη Σίλλυον, το ιερό δεν ήταν πάντα κλειστό μέσα σε τοίχους. Μπορούσε να βρίσκεται κάτω από τον ανοιχτό ουρανό, ανάμεσα σε δύο βράχους, σημαδεμένο από λίγες γραμμές ελληνικής γραφής και από αιώνες τελετουργικής μνήμης.

Πηγές: anatolianarcheology.net , britannica.com,academia.edu

Νέα αρχαιολογικά δεδομένα από την πεδιάδα της Ερέτριας αποκαλύπτουν το τοπίο μιας αρχαίας πόλης

Η πεδιάδα της Ερέτριας στην Εύβοια αποδεικνύεται ένα από τα πιο δυναμικά αρχαιολογικά τοπία της χώρας, καθώς νέα συστηματική επιφανειακή έρευνα φέρνει στο φως στοιχεία που ανασυνθέτουν την ιστορική εξέλιξη της περιοχής. Η Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή στην Ελλάδα, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Εύβοιας, ολοκληρώνει ένα πολυετές πρόγραμμα που φωτίζει τη σχέση της αρχαίας πόλης με το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον της.

Έρευνα σε έκταση 30 τ.χλμ. και περισσότερες από 200 καταγεγραμμένες κατασκευές

Το πρόγραμμα, που υλοποιήθηκε την περίοδο 2021–2025, κάλυψε την πεδιάδα ανάμεσα στην αρχαία Ερέτρια και το ιερό της Αρτέμιδος στην Αμάρυνθο. Σε μια έκταση 30 τετραγωνικών χιλιομέτρων καταγράφηκαν πάνω από 200 κατασκευές και συλλέχθηκαν εκατοντάδες ευρήματα, τα οποία μαρτυρούν συνεχή ανθρώπινη παρουσία από την Προϊστορική έως και τη Μεσαιωνική εποχή. Τα δεδομένα αυτά προσφέρουν μια νέα εικόνα για την εξέλιξη του τοπίου και τον τρόπο με τον οποίο οι τοπικές κοινότητες αξιοποίησαν τους φυσικούς πόρους, οργάνωσαν την αγροτική παραγωγή και διαμόρφωσαν τις οδικές συνδέσεις της περιοχής.

Η έρευνα συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση της ανάπτυξης της αρχαίας πόλης της Ερέτριας και της ένταξης του μεγάλου ιερού της Αμαρυσίας Αρτέμιδος στο ευρύτερο τοπίο, αναδεικνύοντας τη σημασία της πεδιάδας ως ενδιάμεσου χώρου οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας.

Σύγχρονες μέθοδοι τεκμηρίωσης και χαρτογράφησης

Η μεθοδολογία της επιφανειακής έρευνας βασίστηκε στη συστηματική καταγραφή και γεωαναφορά των ευρημάτων, όπως θραύσματα κεραμικής, κεράμων και λίθινων εργαλείων, τα οποία εντάχθηκαν σε Σύστημα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS). Παράλληλα, αξιοποιήθηκαν προηγμένες τεχνολογίες τηλεπισκόπησης, όπως το LiDAR, που επιτρέπει την ανίχνευση αρχαιολογικών καταλοίπων κάτω από τη βλάστηση. Με αυτόν τον τρόπο εντοπίστηκαν τοίχοι, αναβαθμίδες, αρχαίες οδοί και άλλες δομές που δεν είναι ορατές με γυμνό μάτι.

Η συνδυαστική χρήση επιτόπιων παρατηρήσεων και τεχνολογικών εργαλείων προσέφερε μια ολοκληρωμένη εικόνα του αρχαιολογικού τοπίου, επιτρέποντας την ανασύσταση της ιστορικής γεωγραφίας της περιοχής.

Ένα σύνθετο δίκτυο οικισμών, αγροτικών εγκαταστάσεων και οδικών αξόνων

Τα νέα δεδομένα αποκαλύπτουν ένα πολύπλοκο δίκτυο ανθρώπινης δραστηριότητας: περίπου δέκα οικισμοί που ερμηνεύονται ως αρχαίοι δήμοι, αγροικίες, νεκροταφεία, λατομεία, λαξευτά ελαιοτριβεία, μεσαιωνικά παρεκκλήσια και τμήματα αρχαίων οδικών αξόνων. Η εικόνα αυτή επιτρέπει μια νέα ανάγνωση της οικονομίας, της γεωργίας, των μεταφορών και των εμπορικών ανταλλαγών της περιοχής, ενώ παράλληλα λειτουργεί ως εργαλείο προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς απέναντι στη σύγχρονη αστικοποίηση.

Σε συνδυασμό με τα αποτελέσματα των ανασκαφών στην Ερέτρια και στο ιερό της Αμαρυσίας Αρτέμιδος, οι αρχαιολόγοι διαθέτουν πλέον ένα ενιαίο σύνολο δεδομένων που καλύπτει την εξέλιξη της περιοχής από το τέλος της Νεολιθικής εποχής έως τον 19ο αιώνα.

Συμμετοχή νέων επιστημόνων και διεθνής συνεργασία

Στο πρόγραμμα συμμετείχαν αρχαιολόγοι, γεωμορφολόγοι και φοιτητές από την Ελλάδα, την Ελβετία και άλλα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Υπό την καθοδήγηση έμπειρων ερευνητών, οι νέοι επιστήμονες έλαβαν μέρος σε όλα τα στάδια της έρευνας, από τη συλλογή έως την ανάλυση των δεδομένων, αποκτώντας πολύτιμη εμπειρία πεδίου.

Τη διεύθυνση του προγράμματος είχαν η Α. Γ. Σίμωσι και ο S. Fachard, ενώ υπεύθυνοι στο πεδίο ήταν οι O. Κυριαζή και Ch. Chezeaux.

Νέα ανασκαφική περίοδος στην Πεσσινούς: Έρευνες σε ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Ανατολίας

Μια νέα ανασκαφική περίοδος αρχίζει στην αρχαία Πεσσινoύς, έναν από τους πιο εμβληματικούς θρησκευτικούς και πολιτιστικούς χώρους της Ανατολίας.  Μετά από πρόσφατη ανανέωση και μεταβίβαση της άδειας ανασκαφής — μια συνήθη πρακτική στην τουρκική αρχαιολογία, προχωρά η ανανέωση των ερευνητικών προσεγγίσεων και τη συνέχιση της μελέτης του χώρου.

Η Πεσσινούς απέκτησε ισχυρή ελληνιστική και ελληνική πολιτισμική επίδραση μετά τον Μέγα Αλέξανδρο. Τα δημόσια κτίρια, η πολεοδομία και η λατρεία της Κυβέλης ελληνικοποιήθηκαν σε μεγάλο βαθμό κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. οι επιγραφές και η διοίκηση της πόλης από τον 3ο αι. π.Χ. και μετά χρησιμοποιούν ελληνική γλώσσα. 

Η Πεσσινoύς και η λατρεία της Κυβέλης

Η Πεσσινoύς κατέχει κεντρική θέση στη γεωγραφία της αρχαίας Φρυγίας, καθώς συνδέεται άμεσα με τη λατρεία της Μεγάλης Μητέρας, της θεάς Κυβέλης — μιας από τις πιο επιδραστικές θεότητες του αρχαίου Μεσογείου. Η φήμη της πόλης κορυφώθηκε όταν, κατά τον Β΄ Καρχηδονιακό Πόλεμο, ο ιερός λίθος της Κυβέλης μεταφέρθηκε στη Ρώμη. Το γεγονός αυτό μετέτρεψε την Πέσινo από περιφερειακό ιερό σε σύμβολο της ρωμαϊκής κρατικής θρησκείας.

Τι θα εξετάσει η νέα ανασκαφική περίοδος

Παρά τις δεκαετίες έρευνας, η Πεσσινoύς εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικά αναπάντητα ερωτήματα. Ακαδημαϊκές μελέτες επισημαίνουν ότι οι πρώιμες φάσεις κατοίκησης και η ακριβής οργάνωση των ιερών χώρων παραμένουν μερικώς κατανοητές.

Η νέα ανασκαφική φάση αναμένεται να επικεντρωθεί σε:

• Επανεξέταση παλαιότερων αρχιτεκτονικών καταλοίπων.

• Διευκρίνιση των πρώιμων χρονολογικών στρωμάτων της πόλης.

• Ενσωμάτωση σύγχρονων αναλυτικών μεθόδων στα παλαιότερα δεδομένα.

Η έμφαση δεν θα δοθεί μόνο στη μεγάλη κλίμακα των αποκαλύψεων, αλλά κυρίως στην ερμηνεία και την ανασύνθεση του ιστορικού πλαισίου — μια τάση που χαρακτηρίζει τη σύγχρονη αρχαιολογία της Ανατολίας.

Ένα μακρύ αρχαιολογικό παρελθόν

Οι συστηματικές ανασκαφές στην Πεσιννούς άρχισαν το 1967 από το Πανεπιστήμιο της Γάνδης, με βελγικές ομάδες να εργάζονται στον χώρο έως το 2008. Η έρευνα αυτή αποκάλυψε την πολεοδομική δομή και τον μνημειακό πυρήνα της αρχαίας πόλης.

Ακολούθησαν οι ανασκαφές του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης (2009–2013), οι οποίες ανέδειξαν:

• το ιερό σύμπλεγμα της Κυβέλης,

• εργαστήρια και οικίες,

• μια παλαιοχριστιανική εκκλησία,

• δημόσια κτίρια όπως θέατρο, αγορά και βουλευτήριο,

• οδικά κατάλοιπα στην ευρύτερη περιοχή.

Τα ευρήματα εκτίθενται σήμερα στον υπαίθριο χώρο της Πεσσινoύς και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Eskişehir Eti, προσφέροντας μια απτή εικόνα της μακραίωνης ιστορίας της πόλης.

Πηγή : 

Σαμοθράκη: Η άγνωστη Ιστορία και ο πολιτιστικός θησαυρός του Αιγαίου

 


Η Σαμοθράκη, ένα νησί με συνεχή ανθρώπινη παρουσία από τη Νεολιθική περίοδο, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυρήνες πολιτισμού στο βόρειο Αιγαίο. Τα πρώτα ίχνη εγκατάστασης εντοπίζονται στο Μικρό Βουνί γύρω στο 5500 π.Χ., ενώ αργότερα, κατά την Εποχή του Σιδήρου, το νησί δέχθηκε Αιολούς αποίκους, οι οποίοι ανέπτυξαν τις πρώτες οργανωμένες λατρευτικές δραστηριότητες στο Ιερό των Μεγάλων Θεών. 

Το νησί πέρασε από διάφορες πολιτικές φάσεις: συμμετείχε στη Δηλιακή Συμμαχία, βρέθηκε υπό μακεδονική και αργότερα ρωμαϊκή επιρροή, ενώ αποτέλεσε τόπο προσκυνήματος για ταξιδιώτες από όλο το Αιγαίο. Η γεωγραφική του θέση, στρατηγική για τις θαλάσσιες οδούς του Αιγαίου, συνέβαλε στην ανάπτυξη ενός ιδιαίτερου πολιτισμού που συνδύαζε θρακικά, αιγαιακά και ανατολικά στοιχεία.

Πλούσιο Ιστορικό παρελθόν

Κατά την κλασική και ελληνιστική περίοδο, η Σαμοθράκη γνώρισε τη μεγαλύτερη ακμή της, κυρίως χάρη στο περίφημο Ιερό των Μεγάλων Θεών, ένα από τα σημαντικότερα μυστηριακά κέντρα της Μεσογείου. Το νησί συμμετείχε στη Δηλιακή Συμμαχία, ενώ συνδέθηκε στενά με τη μακεδονική δυναστεία, καθώς πολλοί Μακεδόνες ηγεμόνες μυήθηκαν στα μυστήρια. 

Η Νίκη της Σαμοθράκης

Η φήμη του νησιού κορυφώθηκε με την ανακάλυψη της Νίκης της Σαμοθράκης τον 19ο αιώνα, ενός αριστουργήματος της ελληνιστικής γλυπτικής που σήμερα εκτίθεται στο Λούβρο και αποτελεί παγκόσμιο σύμβολο της ελληνικής τέχνης.  Το γλυπτό είναι χρονολογημένο γύρω στο 200–190 π.Χ. Η μαρμάρινη φτερωτή θεά, παρότι ακέφαλη και χωρίς χέρια, εντυπωσιάζει με την έντονη κίνηση και τη δραματική απόδοση του πτυχώματος, που δίνει την αίσθηση ότι η Νίκη κατεβαίνει δυναμικά πάνω στην πλώρη ενός πλοίου. Το έργο, κατασκευασμένο από παριανό μάρμαρο, ανακαλύφθηκε στη Σαμοθράκη και σήμερα εκτίθεται στο Λούβρο, όπου θεωρείται σύμβολο νίκης, δύναμης και καλλιτεχνικής δεξιοτεχνίας της ελληνιστικής περιόδου.

Στα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια, η Σαμοθράκη διατήρησε τη σημασία της, παρά τις επιδρομές πειρατών και τις φυσικές καταστροφές. Η επίσκεψη του Αποστόλου Παύλου, όπως αναφέρεται στις Πράξεις των Αποστόλων, υπογραμμίζει τον ρόλο του νησιού ως σταθμού στις θαλάσσιες διαδρομές της εποχής. Στους νεότερους χρόνους, η Σαμοθράκη παρέμεινε τόπος με έντονη πολιτιστική ταυτότητα, που η φύση, η παράδοση και η αρχαιολογική κληρονομιά συνυπάρχουν, καθιστώντας την σήμερα έναν από τους πιο ιδιαίτερους προορισμούς του Αιγαίου.

Διάλεξη 

Η Ένωση Απανταχού Φίλων Σαμοθράκης «Η Αξίερος», σε συνεργασία με τον Δήμο Σαμοθράκης και σημαντικούς πολιτιστικούς φορείς, διοργανώνει την Παρασκευή 27 Μαρτίου 2026 στις 12:00 τη διάλεξη «Βλέποντας τη Σαμοθράκη» στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Κεντρικός ομιλητής θα είναι ο αρχαιολόγος Δημήτρης Μάτσας, επί σειρά ετών προϊστάμενος της ΙΘ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και ιδρυτικό μέλος της «Αξίερου». Με βαθιά γνώση και προσωπική εμπειρία δεκαετιών στο νησί, ο Μάτσας θα παρουσιάσει μια ολοκληρωμένη αφήγηση για την ιστορική και πολιτιστική πορεία της Σαμοθράκης, φωτίζοντας πτυχές που συχνά παραμένουν άγνωστες στο ευρύ κοινό.

Η διάλεξη θα αναδείξει τη μακραίωνη εξέλιξη της Σαμοθράκης, από τους πρώτους νεολιθικούς οικισμούς στο Μικρό Βουνί (περ. 5500 π.Χ.) έως την ακμή του νησιού ως ιερού κέντρου των Μεγάλων Θεών, ενός από τα σημαντικότερα μυστηριακά λατρευτικά κέντρα του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Το νησί, γνωστό από τον Όμηρο και στενά συνδεδεμένο με τη μακεδονική δυναστεία, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για προσκυνητές, ηγεμόνες και ταξιδιώτες, ενώ η ανακάλυψη της περίφημης Νίκης της Σαμοθράκης που επιβεβαίωσε τη διεθνή του ακτινοβολία. Η ιστορική του πορεία περιλαμβάνει περιόδους ακμής, όπως η ένταξή του στη Δηλιακή Συμμαχία, αλλά και περιόδους αναταραχής, όπως οι επιδρομές Κιλίκιων πειρατών και η ρωμαϊκή κατάκτηση.

Με βάση το πλούσιο υλικό που έχει συγκεντρώσει ο Δημήτρης Μάτσας κατά τημακρόχρονη αρχαιολογική του δράση, η ομιλία θα προσφέρει μια σπάνια ευκαιρία να κατανοηθεί η διαχρονική ταυτότητα της Σαμοθράκης: από την προϊστορική εγκατάσταση και την ανάπτυξη του ιερού των Μεγάλων Θεών έως τη νεότερη ιστορία της, όπου το νησί διατήρησε τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του μέσα από φυσικές προκλήσεις, σεισμούς και κοινωνικές μεταβολές. Η εκδήλωση αποτελεί σημαντικό πολιτιστικό γεγονός για όσους αγαπούν τη Σαμοθράκη και επιθυμούν να γνωρίσουν βαθύτερα τον ιστορικό και πνευματικό της ρόλο στο Αιγαίο.

πηγη: https://www.worldhistory.org/Samothrace/,

https://www.samothrace.emory.edu/

https://en.wikipedia.org/wiki/Samothrace

https://greece.terrabook.com/

Ανακάλυψη 3.000 υδρισκίων στο Ιερό της Δήμητρας στις Αιγές της Ανατολίας

Σε έναν ήσυχο λόφο με θέα τις απότομες πλαγιές του όρους Yuntdağı, οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως μια από τις πιο εντυπωσιακές τελετουργικές συγκεντρώσεις που έχουν εντοπιστεί ποτέ στην αρχαία πόλη Αιγαί ή Αιγές, κατά τη Νεοελληνική , στη δυτική Τουρκία. Περίπου 3.000 μικρά πήλινα αγγεία νερού, τα γνωστά υδρίσκια, ανακαλύφθηκαν στο Ιερό της Δήμητρας και της Κόρης Περσεφόνης, αποκαλύπτοντας μια βαθιά ριζωμένη λατρευτική πρακτική που συνδέεται με την αγροτική ζωή και τους κύκλους της φύσης.

Αν και το ιερό της Δήμητρας είχε εντοπιστεί ήδη από τον 19ο αιώνα, δεν είχε ανασκαφεί συστηματικά μέχρι σήμερα. Η φετινή έρευνα αποκάλυψε μια σκόπιμα οργανωμένη ζώνη απόθεσης, στην οποία χιλιάδες μικρά αγγεία είχαν τοποθετηθεί τελετουργικά. Τα υδρίσκια, μικρά πήλινα δοχεία που μετέφεραν καθαρό νερό, φαίνεται πως χρησιμοποιούνταν σε καθαρτήριες τελετές και σε εποχικές γιορτές που σχετίζονταν με την αγροτική παραγωγή και την ανανέωση της φύσης.

Σε μια περιοχή που η γεωργία εξαρτιόταν απόλυτα από την επάρκεια νερού, οι κάτοικοι προσέφεραν καθαρό νερό στη θεά σε συγκεκριμένες περιόδους του έτους. Τα αγγεία, μετά τη χρήση τους, δεν απορρίπτονταν αλλά συγκεντρώνονταν σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, ως ιερά αντικείμενα.

Τα περισσότερα υδρίσκια βρέθηκαν θραυσμένα, όμως ήδη συντηρούνται και επανασυναρμολογούνται στο εργαστήριο της ανασκαφής.

Τι είναι το υδρίσκιο;

Το υδρίσκιο είναι ένα μικρό πήλινο αγγείο νερού, γνωστό από τον ελληνικό κόσμο. Σε αντίθεση με τις μεγάλες υδρίες, τα υδρίσκια ήταν μικρογραφικά τελετουργικά δοχεία, συχνά κατασκευασμένα ειδικά για προσφορές.

Η σημασία της ανακάλυψης στην  πόλη Αιγές δεν βρίσκεται στο είδος του αγγείου — αλλά στην κλίμακα. Η συγκέντρωση περίπου 3.000 υδρισκίων σε έναν οριοθετημένο χώρο υποδηλώνει επαναλαμβανόμενη, οργανωμένη λατρευτική πρακτική που διήρκεσε για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Η λατρεία της Δήμητρας και της Κόρης στη δυτική Ανατολία

Η Δήμητρα και η Κόρη συνδέονται με την Αναγέννηση της φύσης, τη γονιμότητα της γης και τον κύκλο των εποχών. Σε αγροτικές κοινωνίες, όπως η αρχαία Αιγαία της Αιολίδας, οι τελετές αυτές είχαν όχι μόνο θρησκευτική αλλά και οικονομική σημασία.

Η πόλη Αιγαί, μία από τις δώδεκα αιολικές πόλεις της δυτικής Μικράς Ασίας, έλεγχε μια εύφορη ενδοχώρα και διέθετε σημαντικά δημόσια κτίρια, όπως αγορά, βουλευτήριο και ισχυρά τείχη. Η ύπαρξη ενός τόσο ενεργού ιερού της Δήμητρας επιβεβαιώνει τον κεντρικό ρόλο της γεωργίας στην τοπική κοινωνία.

Ένα εύρημα που φωτίζει την καθημερινή λατρεία

Η ανακάλυψη των 3.000 υδρισκίων προσφέρει μια σπάνια ματιά στην καθημερινή θρησκευτική πρακτική των αρχαίων κατοίκων της πόλης. Δεν πρόκειται για μνημειακές προσφορές ή βασιλικές αφιερώσεις, αλλά για χιλιάδες μικρές πράξεις πίστης, επαναλαμβανόμενες από γενιά σε γενιά. Η συγκέντρωση αυτή αποκαλύπτει μια κοινότητα που επένδυε βαθιά στη λατρεία της Δήμητρας, αναγνωρίζοντας ότι η ευημερία της εξαρτιόταν από την εύνοια της θεάς και τη σταθερότητα των εποχών.

πηγή : anatolianarcheology.net

Διάλεξη για τα Γλυπτά του Ασκληπιείου της Αρχαίας Λισού στο Μεγάλο Αρσενάλι

Η Ιστορική, Λαογραφική και Αρχαιολογική Εταιρεία Κρήτης διοργανώνει επιστημονική διάλεξη της Βασιλικής Μαχαίρα με θέμα «Τα γλυπτά από το Ασκληπιείο της αρχαίας Λισού». Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 24 Νοεμβρίου 2025, στις 19:00, στο Μεγάλο Αρσενάλι στα Χανιά, με την υποστήριξη του Δήμου Χανίων και την ευγενική χορηγία του ξενοδοχείου «Σαμαριά».

Η Λισός ως πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο της αρχαίας Κρήτης

Η αρχαία Λισός υπήρξε αυτόνομη και ακμαία πόλη της Κρήτης, με συγκρότηση τουλάχιστον από τους κλασικούς χρόνους. Αποτελούσε σημαντικό πολιτικό και θρησκευτικό κέντρο για την ευρύτερη περιοχή και έδρα του Κοινού των Ορείων. Το Ασκληπιείο της Λισού ήταν φημισμένο λατρευτικό κέντρο, ενεργό μέχρι το τέλος της αρχαιότητας. Κατά τις ανασκαφές στον χώρο του Ιερού του Ασκληπιού, εντοπίστηκε μεγάλος αριθμός γλυπτών εξαιρετικής τέχνης, τα οποία σήμερα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων.

Το έργο της Βασιλικής Μαχαίρα και η συμβολή της στην ελληνιστική πλαστική

Η Βασιλική Μαχαίρα έχει διατελέσει επί σειρά ετών Διευθύντρια Ερευνών και Διευθύνουσα του Κέντρου Ερεύνης της Αρχαιότητος της Ακαδημίας Αθηνών. Το ερευνητικό της έργο επικεντρώνεται στην ελληνιστική πλαστική, με κορυφαίο επίτευγμα τους επιστημονικούς Καταλόγους των ελληνιστικών γλυπτών της Ρόδου, αποτέλεσμα εικοσαετούς μελέτης. Έχει συγγράψει πέντε αυτοτελείς μονογραφίες, με την πιο πρόσφατη να αφορά τα γλυπτά και τις βάσεις τους από το Ιερό του Ασκληπιού στη Λισό. Η εκδήλωση της ΙΛΑΕΚ πραγματοποιείται με αφορμή την έκδοση αυτού του σημαντικού έργου.

Διάλεξη στο Μεγάλο Αρσενάλι – Επιστημονική τεκμηρίωση και αρχαιολογική ανάδειξη

Η παρουσίαση της Βασιλικής Μαχαίρα αναμένεται να φωτίσει πτυχές της αρχαίας λατρείας, της γλυπτικής τέχνης και της πολιτιστικής ταυτότητας της Λισού, μέσα από την τεκμηρίωση των ευρημάτων του Ασκληπιείου. Η εκδήλωση απευθύνεται σε αρχαιολόγους, ιστορικούς, φοιτητές και το ευρύτερο κοινό που ενδιαφέρεται για την αρχαία Κρήτη και την ελληνιστική τέχνη.

Aνασκαφές στο Ποσείδι Χαλκιδικής: Στο φως το ιερό του Ποσειδώνα

Στο νοτιοδυτικό άκρο της χερσονήσου της Κασσάνδρας, εκεί όπου η θάλασσα αγκαλιάζει τη στεριά με τρόπο σχεδόν τελετουργικό, βρίσκεται το Ποσείδι Χαλκιδικής. Στην αρχαιότητα, η περιοχή αυτή φιλοξενούσε ένα από τα σημαντικότερα ιερά του Ποσειδώνα στον ελλαδικό χώρο, το οποίο υπήρξε τόπος λατρείας και ναυτικής προστασίας για αιώνες. Μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες αδράνειας, το 2025 ξεκίνησε ένα νέο πενταετές αρχαιολογικό πρόγραμμα που φιλοδοξεί να φέρει στο φως τα μυστικά του ιερού και να αναδείξει τη σημασία του στην ιστορία της Χαλκιδικής και της αρχαίας Μακεδονίας.

Συνεργασία επιστημονικών φορέων για την ανάδειξη του χώρου

Οι ανασκαφές διεξάγονται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ανασκαφικές τομές, γεωφυσικές έρευνες και μελέτη του αρχαιολογικού υλικού που είχε εντοπιστεί σε παλαιότερες ανασκαφές μεταξύ 1986 και 1994. Στόχος είναι η τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής εξέλιξης του ιερού, η κατανόηση των λατρευτικών πρακτικών που εφαρμόζονταν εκεί και η σύνδεση του χώρου με το ευρύτερο δίκτυο των ιερών της αρχαίας Ελλάδας.

Το ιερό του Ποσειδώνα ως ναυτικός φάρος της αρχαιότητας

Το ιερό του Ποσειδώνα στο Ποσείδι φαίνεται να ιδρύθηκε ήδη από την Πρώιμη Ιστορική περίοδο και να γνώρισε ακμή κατά την Αρχαϊκή και Κλασική εποχή. Η στρατηγική του θέση, σε ένα ακρωτήριο που προεξέχει στο Αιγαίο, το καθιστούσε ιδανικό σημείο για ναυτικούς που ζητούσαν την εύνοια του θεού πριν ξεκινήσουν το ταξίδι τους. Οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρονται στην ύπαρξη του ιερού, ενώ τα αρχαιολογικά ευρήματα επιβεβαιώνουν τη μακρόχρονη χρήση του και την ιδιαίτερη σημασία του για την τοπική κοινότητα.

Ανάδειξη και προβολή του αρχαιολογικού χώρου στο κοινό

Η νέα φάση των ανασκαφών στοχεύει όχι μόνο στην επιστημονική τεκμηρίωση αλλά και στην ανάδειξη του χώρου στο ευρύ κοινό. Η συντήρηση των αρχιτεκτονικών καταλοίπων, η δημιουργία διαδρομών περιήγησης και η τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου πολιτιστικής διαχείρισης που φιλοδοξεί να εντάξει το Ποσείδι στον χάρτη των σημαντικών αρχαιολογικών προορισμών της Βόρειας Ελλάδας.

ΠΗΓΕΣ:/arxaiaellinika.gr, halkidikinews.gr

Αττούδα: Ιερό αφιερωμένο στην Κυβέλη βρέθηκε στην ελληνιστική πόλη της Φρυγίας

Η αρχαία πόλη Αττούδα, που ήκμασε στην περιοχή της Φρυγίας και αργότερα της Καρίας, φέρνει στο φως ένα εντυπωσιακό ιερό αφιερωμένο στη Φρυγική Θεά Μητέρα Μάταρ (Κυβέλη), ηλικίας έως και 2.800 ετών. Η ανακάλυψη αυτή όχι μόνο εμπλουτίζει την αρχαιολογική γνώση για τη λατρεία της θεότητας, αλλά και επιβεβαιώνει την ελληνική ταυτότητα της πόλης κατά την αρχαιότητα.

Η Ιστορία της Αττούδας: Από τη Φρυγία στην Ελληνιστική και Ρωμαϊκή Εποχή

Η Αττούδα ήταν αρχαία πόλη της Φρυγίας, η οποία αργότερα εντάχθηκε στην επαρχία της Καρίας. Βρίσκεται κοντά στη σημερινή περιοχή Σαράικιοϊ του Ντενιζλί στη δυτική Τουρκία. Η πόλη αναφέρεται σε αρχαίες πηγές και νομισματικά ευρήματα, ενώ κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή απέκτησε ιδιαίτερη σημασία ως θρησκευτικό και πολιτιστικό κέντρο.

Τα νομίσματα της Αττούδας φέρουν παραστάσεις του Ασκληπιού, γεγονός που υποδηλώνει την ύπαρξη ισχυρής λατρείας του θεού της ιατρικής στην πόλη. Η ελληνική γλώσσα κυριαρχούσε στις επιγραφές και στα δημόσια κτίρια, επιβεβαιώνοντας την ελληνική πολιτισμική ταυτότητα της πόλης.

Το Ιερό της Μάταρ: Μνημείο Θρησκευτικής Συνέχειας και Πολιτισμικής Σύνθεσης

Η πρόσφατη ανακάλυψη του ιερού της Μάταρ στην Αττούδα αποκαλύπτει έναν μνημειακό βραχώδη ναό, ιερή σπηλιά και δίδυμο βραχώδες είδωλο της θεάς. Η Μάταρ, γνωστή στους Έλληνες και Ρωμαίους ως Κυβέλη, ήταν θεότητα της φύσης, της γονιμότητας και της αφθονίας. Η λατρεία της εξαπλώθηκε από τη Φρυγία στην Ελλάδα και τη Ρώμη, όπου τιμούνταν ως «Μεγάλη Μητέρα των Θεών».

Η παρουσία του ιερού στην Αττούδα αποδεικνύει ότι η λατρευτική γεωγραφία των
Φρυγών εκτεινόταν δυτικά, φτάνοντας σε περιοχές με έντονη ελληνική επιρροή. Οι τελετουργίες περιλάμβαναν προσφορές σιτηρών και υγρών, σπονδές και τελετές γονιμότητας, όπως μαρτυρούν τα λαξευμένα αγγεία και αυλάκια στον χώρο.

Αττούδα: Σταυροδρόμι πολιτισμών και θρησκευτικών παραδόσεων

Η Αττούδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα πολιτισμικής σύνθεσης μεταξύ φρυγικών, ελληνικών και ρωμαϊκών στοιχείων. Η ανασκαφή του ιερού της Μάταρ ενισχύει την εικόνα της πόλης ως σταυροδρόμι θρησκευτικών παραδόσεων και αποκαλύπτει την πολυμορφία της αρχαίας Ανατολίας.

Οι ανασκαφές συνεχίζονται με στόχο την πλήρη αποκάλυψη του ιερού και την κατανόηση της θρησκευτικής ζωής της πόλης, προσφέροντας πολύτιμα δεδομένα για την ιστορία της περιοχής και τη διαχρονική σημασία της λατρείας της Μητέρας Θεάς.

Πηγή :Anatolianarcheology.com

Ναός αφιερωμένος στη Δήμητρα και 1.000 μικροσκοπικές υδρίες αποκαλύφθηκαν στην αρχαία πόλη των Αιγών

Η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως στην αρχαία πόλη των Αιγών, στην περιοχή Yuntdağı του δήμου Yunusemre της Μανίσα, έναν ναό αφιερωμένο στη Δήμητρα, την ελληνική θεά της γεωργίας και της γονιμότητας.

 Πηγή: Ahmet Bayram/AA

Η ίδρυση των Αιγών χρονολογείται από τον 8ο αιώνα π.Χ., ήταν μία από τις 12 πόλεις που ίδρυσαν οι Αιολείς Έλληνες στη Δυτική Ανατολία. Μέχρι σήμερα, η περιοχή ήταν γνωστή για τους ναούς της Αθηνάς και του Απόλλωνα. Οι φετινές εργασίες επικεντρώνονται σε έναν νέο ιερό χώρο, ο οποίος πιστεύεται ότι ήταν αφιερωμένος στη Δήμητρα, όπως αποδεικνύεται από μια επιγραφή που ανακαλύφθηκε το 1886 από Γερμανούς ερευνητές.

 Κρυφό ιερό στην άκρη των βράχων

Σύμφωνα με όσα δήλωσε στο πρακτορείο Anadolu, ο επικεφαλής της αρχαιολογικής έρευνας, οι ανασκαφές πραγματοποιούνται περίπου 30 μέτρα δυτικά του θεάτρου, κοντά στα τείχη της πόλης και τους βραχώδεις γκρεμούς: Ο ναός και η λατρεία της Θεάς Δήμητρας  είχε συμβολικό ρόλο καθώς ήταν θεότητα της γονιμότητας και της αφθονίας, σημειώνοντας ότι στην Αιγαί—μια πόλη περιτριγυρισμένη από άγονο έδαφος—η καλλιεργήσιμη γη ήταν σπάνια, γεγονός που καθιστούσε τη θεά ιδιαίτερα σημαντική για την τοπική κοινότητα.

Σχεδόν 1.000 μικροσκοπικές υδρίες

Η ομάδα των αρχαιολόγων ανακάλυψε περίπου 1.000 μικροσκοπικές υδρίες (αγγεία νερού) μέσα στο δίχωρο ιερό, το οποίο καλύπτει έκταση περίπου 50 τετραγωνικών μέτρων. 

Παρόλο που ο ναός υπέστη σοβαρές ζημιές από παράνομες ανασκαφές τη δεκαετία του 1960, πολλά αφιερώματα έχουν διασωθεί, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τις αρχαίες πρακτικές.

Με τους ήδη γνωστούς ναούς της Αθηνάς και του Απόλλωνα, η αρχαία πόλη προσφέρει πλέον νέες προοπτικές για την παγανιστική θρησκεία μέσω του ναού της Δήμητρας. 

Πηγή:www.anatolianarchaeology.net

Φωτογραφία εξωφύλλου: Εναέρια άποψη της περιοχής ανασκαφών στην αρχαία πόλη της Αιγαί, όπου αποκαλύπτεται ναός της ελληνιστικής περιόδου αφιερωμένος στη Δήμητρα.