Νέα ευρήματα από την ενάλια αρχαιολογική έρευνα στην Ασίνη: Αποκαλύπτεται εκτεταμένη ρωμαϊκή λιμενική εγκατάσταση

Σημαντικά στοιχεία για τη μορφή και τη λειτουργία του αρχαίου λιμένα της Ασίνης έφερε στο φως η ενάλια αρχαιολογική έρευνα που πραγματοποιήθηκε από 29 Σεπτεμβρίου έως 1 Οκτωβρίου 2025. Η έρευνα εντάσσεται σε πενταετές πρόγραμμα διερεύνησης της περιοχής και αποκαλύπτει μια εκτεταμένη τεχνητή λιμενική εγκατάσταση, η οποία φαίνεται να χρησιμοποιήθηκε από τη Ρωμαϊκή περίοδο και εξής.

Ενάλια έρευνα σε έναν ιστορικό παράκτιο οικισμό

Η θαλάσσια περιοχή ανατολικά του Τολού, κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της Ασίνης, αποτελεί έναν τόπο με μακραίωνη κατοίκηση χάρη στη φυσική διαμόρφωση του τοπίου: ένα προστατευμένο λιμάνι και ένα ύψωμα με αμυντικά πλεονεκτήματα. Η περιοχή κατοικήθηκε ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους και συνέχισε να ευημερεί έως και τους ιστορικούς αιώνες.

Πενταετές ερευνητικό πρόγραμμα με διεθνή συνεργασία

Η ανασκαφική δραστηριότητα του 2025 πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο πενταετούς προγράμματος που άρχισε το 2022, ως συνέχεια της πιλοτικής έρευνας του 2021. Το πρόγραμμα αποτελεί συνεργασία της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, του Σουηδικού Ινστιτούτου Αθηνών και του Πανεπιστημίου Στοκχόλμης, με συμμετοχή ειδικών από το Πανεπιστήμιο Γκέτεμποργκ και τη Nordic Maritime Group. Οι έρευνες της περιόδου 2021–2025 αποκάλυψαν την ύπαρξη μιας μεγάλης τεχνητής λιμενικής εγκατάστασης ανατολικά της θέσης Καστράκι, με κεντρικό στοιχείο ένα εκτεταμένο τεχνητό πλάτωμα σε αβαθή νερά.

Διερεύνηση των κατασκευών στο υποθαλάσσιο πλάτωμα

Κύριος στόχος της ερευνητικής περιόδου του 2025 ήταν η χρονολόγηση και η κατανόηση των κατασκευών που εντοπίζονται στην κορυφή του υποθαλάσσιου πλατώματος. Αν και αρχικά το πλάτωμα έμοιαζε με έναν μεγάλο λιθοσωρό, η ανάλυση του τρισδιάστατου μοντέλου των προηγούμενων ετών και η επιτόπια έρευνα αποκάλυψαν λιθόκτιστες δομές με χαρακτηριστικά σχήματα και συγκεκριμένες διαστάσεις λίθων.

Για τη χρονολόγηση των κατασκευών μετακινήθηκαν λίθοι από τρεις επιλεγμένες δομές, ώστε να εντοπιστούν τυχόν χρονολογήσιμα ευρήματα. Τα ευρήματα ήταν περιορισμένα — μόλις δύο όστρακα κεραμικής — ωστόσο η μορφολογία των κατασκευών υποδεικνύει ότι πρόκειται για κατάλοιπα θεμελίων προβλητών, πιθανότατα ξύλινων κασονιών γεμισμένων με λίθους. Μετά την αποσύνθεση του ξύλου, διατηρήθηκαν μόνο οι λίθοι, σχηματίζοντας τις τετραγωνικές δομές που σήμερα εντοπίζονται στο βυθό.

Ρωμαϊκή προκυμαία που καταβυθίστηκε με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας

Το ίδιο το πλάτωμα, με την εκτεταμένη δυτική του προέκταση, θεωρείται κατασκευή της Ρωμαϊκής περιόδου, βάσει των αμφορέων που εντοπίστηκαν εντός του. Η μορφή του παραπέμπει σε προκυμαία που αρχικά υψωνόταν πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Με την πάροδο των αιώνων και την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, η κατασκευή καταβυθίστηκε. Η μεταγενέστερη προσθήκη προβλητών, στερεωμένων με ξύλινα θεμέλια πάνω στο βυθισμένο πλάτωμα, επέτρεψε τη συνέχιση της χρήσης του λιμένα για φόρτωση, εκφόρτωση και επιβίβαση.

Επόμενα βήματα και επιστημονική δημοσίευση

Η περαιτέρω μελέτη του τρισδιάστατου μοντέλου, σε συνδυασμό με τη χρονολόγηση του υλικού που έχει περισυλλεχθεί από τις προηγούμενες περιόδους, θα αποτελέσει τη βάση για την πλήρη κατανόηση της κατασκευής και της λειτουργίας της στον αρχαίο λιμένα της Ασίνης. Τα αποτελέσματα της έρευνας θα δημοσιευθούν στο επιστημονικό περιοδικό Opuscula των Σουηδικών Ινστιτούτων Αθηνών και Ρώμης, καθώς και σε άλλα διεθνή επιστημονικά περιοδικά.

Η ερευνητική ομάδα

Την ελληνική διεύθυνση της έρευνας είχε η Δρ. Παναγιώτα Γαλιατσάτου, Καταδυόμενη Αρχαιολόγος της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων. Από τη σουηδική πλευρά, επικεφαλής ήταν η καθηγήτρια Ann‑Louise Schallin και ο Δρ. Niklas Eriksson από το Πανεπιστήμιο Στοκχόλμης. Στην ομάδα συμμετείχαν επίσης η καταδυόμενη αρχαιολόγος Παρασκευή Μίχα, ο καταδυόμενος εργατοτεχνίτης Σπυρίδων Μουρέας, ο Jens Lindström από τη Nordic Maritime Group και ο Staffan Von Arbin από το Πανεπιστήμιο Γκέτεμποργκ.

Η αρχαία Ασίνη όπως μαρτυρούν αρχαιολογικά ευρήματα στη γη και στη θάλασσα

Θαλάσσιο λιμάνι 2.000 ετών κάτω από την στάθμη της θάλασσας εντόπισαν τους προηγούμενους μήνες οι αρχαιολόγοι στην Ασίνη Αργολίδας. Η θέση αυτη βρίσκεται κοντά στο σημερινό Τολό. Η ανασκαφή αποκαλύπτει στρατηγικό κόμβο εμπορίου και άμυνας στη Μεσόγειο. Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με Σουηδούς ερευνητές- έχει αρχίζει από το 2022- αποκαλύπτοντας θεμελιώσεις από τεράστιες πέτρες κάτω από τον βυθό, οι οποίες μαρτυρούν προηγμένη τεχνολογία λιμενικών κατασκευών.

Η αρχαιολογική σημασία της περιοχής είναι γνωστή από τον ποροηγούμενο αιώνα: Η αρχαιολογική έρευνα στην Αρχαία Ασίνη  άρχισε το 1922 από τη Σουηδική Αρχαιολογική Αποστολή και συνεχίστηκε μέχρι το 1930, με σημαντικές ανακαλύψεις στην ακρόπολη και στο μυκηναϊκό νεκροταφείο. Από το 1970 και εξής, οι ανασκαφές συνεχίζονται από την Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία σε συνεργασία με το Σουηδικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Πρόσφατα, πραγματοποιήθηκε ενάλια αρχαιολογική έρευνα κοντά στον αρχαιολογικό χώρο της Ασίνης, ανατολικά του Τολού, αποκαλύπτοντας κτιριακές δομές κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Αντικείμενα και χρονολόγηση: Από τη Μυκηναϊκή εποχή έως τη Ρωμαϊκή περίοδο

Τα ευρήματα περιλαμβάνουν άγκυρες, κεραμικά και εργαλεία που βρίσκονται υπό ανάλυση. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το λιμάνι μπορεί να χρονολογείται από τη Μυκηναϊκή εποχή (1600–1100 π.Χ.) ή να έχει χρησιμοποιηθεί συνεχώς κατά την Ελληνιστική και Ρωμαϊκή περίοδο, υπογραμμίζοντας τον μακροχρόνιο ρόλο της Ασίνης στο περιφερειακό εμπόριο.

Η Ασίνη ως στρατηγικός κόμβος της Μεσογείου

Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, η Ασίνη δεν ήταν απλώς ένας τοπικός οικισμός αλλά ένας στρατηγικός σύνδεσμος στο ευρύτερο μεσογειακό δίκτυο. Η ανακάλυψη προσφέρει απτά αποδεικτικά στοιχεία της ναυτικής και εμπορικής της σημασίας, ενισχύοντας την ιστορική της ταυτότητα.

Αναφορές στην Ιλιάδα και η γεωγραφική σημασία του Τολού

Η τοποθεσία του λιμανιού, κοντά στο σημερινό χωριό Τολό στην Πελοπόννησο, επιβεβαιώνει αρχαία κείμενα που περιγράφουν την Ασίνη ως σημαντικό ναυτικό κέντρο. Η πόλη αναφέρεται στην Ιλιάδα του Ομήρου ως σύμμαχος στον Τρωικό Πόλεμο και άνθισε μέσα από αιώνες μεταβαλλόμενων δυνάμεων.

Εμπόριο και άμυνα: Διπλός ρόλος του λιμανιού

Οι ειδικοί πιστεύουν ότι το βυθισμένο λιμάνι λειτουργούσε τόσο ως εμπορικός σταθμός για αγαθά όπως ελαιόλαδο, κρασί και μέταλλα, όσο και ως στρατιωτικό φυλάκιο που διασφάλιζε τις θαλάσσιες οδούς του Αιγαίου.

Επόμενα βήματα: Χαρτογράφηση και νέες ανακαλύψεις

Οι περαιτέρω ανασκαφές θα επικεντρωθούν στη χαρτογράφηση της περιοχής και στην αποκάλυψη περισσότερων δομών. Οι αρχαιολόγοι ελπίζουν ότι η ανακάλυψη θα αναδιαμορφώσει την κατανόηση της μεσογειακής ναυτικής ιστορίας και της εξέλιξης των ελληνικών ναυτικών δυνατοτήτων.

Τι γνωρίζουμε για την Ασίνη 

Η Ασίνη, όπως την αναφέρει και ο Όμηρος, διαθέτει μια εντυπωσιακή ακρόπολη χτισμένη σε τριγωνικό βραχώδη λόφο που εφάπτεται με τη θάλασσα. Στην περιοχή έχουν εντοπιστεί οικισμοί από την Πρωτοελλαδική έως και την Ελληνιστική εποχή, καθώς και αντίστοιχα νεκροταφεία. Ιδιαίτερη σημασία έχει η μυκηναϊκή νεκρόπολη της «Μπαρμπούνας». Τα τείχη της ακρόπολης χρονολογούνται στον 3ο αιώνα π.Χ., ενώ η περιοχή κατοικήθηκε και κατά τη βυζαντινή εποχή.

Η ανθρώπινη παρουσία στην Ασίνη αρχίζει από την 5η χιλιετία π.Χ., όπως δείχνουν νεολιθικά όστρακα. Κατά την Πρωτοελλαδική και Μεσοελλαδική περίοδο, αναπτύχθηκε οικιστική δραστηριότητα στην Κάτω Πόλη και στην Ακρόπολη. Οι Σουηδοί αρχαιολόγοι του 20ού αιώνα αποκάλυψαν ένα πολύπλοκο μωσαϊκό κατοίκησης που καλύπτει πάνω από 3.000 χρόνια ιστορίας.Ο Στράβων επίσης καταγράφει την Ασίνη ως μία από τις πόλεις της Λακωνίας στη θαλάσσια διαδρομή του από το ακρωτήριο Ταίναρο μέχρι τον Μαλέα

Σύμφωνα με τον Παυσανία, οι κάτοικοι της Ασίνης συμμάχησαν με τους Σπαρτιάτες στον πόλεμο εναντίον των Αργείων τον 8ο αιώνα π.Χ. Όταν οι Σπαρτιάτες αποσύρθηκαν, οι Αργείοι κατέστρεψαν ολοσχερώς την πόλη. Οι επιζώντες Ασίνιοι εγκατέλειψαν την περιοχή και ίδρυσαν νέα πόλη, πιθανόν με τη βοήθεια των Σπαρτιατών. Ενδεικτικό είναι πως ο Κυριάκος από την Ανκόνα, περιηγητής του 15ου αιώνα, επισκέφθηκε την περιοχή και σημείωσε ελάχιστα ερείπια, όπως λουτρά που οι ντόπιοι ονόμαζαν «camaras». 

Πηγές: odysseus.culture.gr/, www.argolisculture.gr/, greekcitytimes.com/, www.parapolitika.gr