Η είσοδος στην οικία Λοβέρδου μοιάζει με πέρασμα σε μια άλλη διάσταση. ΗΑθήνα μένει πίσω, σαν να χαμηλώνει τον παλμό της, και μπροστά σου ανοίγεται ένας κόσμος που η τέχνη, η μνήμη και η αρχιτεκτονική συνομιλούν με τρόπο σχεδόν τελετουργικό. Το Μέγαρο Τσίλλερ‑Λοβέρδου, στην οδό Μαυρομιχάλη 6, μπορεί να είναι ένα παράρτημα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου, αλλα στην πραγματικότητα ξεχωρίζει ως μνημείο. Και αυτό συμβαίνει γιατί αποτλεεί έναν χώρο Πολιτισμού που η Ανατολή και η Δύση συναντιούνται μέσα από χρώματα ηρεμίας, επιβλητικούς όγκους και λεπτομέρειες που μαρτυρούν αρχοντιά.
της Μαρία Αλιμπέρτη
Πέρασα το κατώφλι χθες, σκέφτηκα ότι είναι μια όμορφη ιδέα η επίσκεψη με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα των Μνημείων. Η οικία που φέρει την υπογραφή τόσου του Τσίλλερ με την μεγαλοπρεπή αισθητική του όσο και του Λοβέρδου με το μονογραμμά του να κυριαρχεί σε όλος τους χώρους, με εντυπωσίασε με την ατμόσφαιρά του, την επιμελημένη διακόσμηση, την εντυπωσιακή οροφή σε κάθε δωμάτιο παρά τις λιτές γραμμές διακόσμησης.
Το αρχοντικό που έγινε μουσείο
Χτισμένο το 1882 από τον Ερνστ Τσίλλερ, το μέγαρο υπήρξε για δεκαετίες η κατοικία του Γερμανού αρχιτέκτονα. Το 1912 αγοράστηκε από τον τραπεζίτη Διονύσιο Λοβέρδο, ο οποίος το μετέτρεψε σε οικία‑μουσείο για την εντυπωσιακή συλλογή του. Η πρόσοψη, στολισμένη με κεφαλές Καρυάτιδων και αρχαιοπρεπή μοτίβα, προϊδεάζει για το εσωτερικό: τοιχογραφίες, οροφογραφίες, τζάκια, ξυλόγλυπτα, μια περίτεχνη σκάλα και η εμβληματική αίθουσα με τους μαρμάρινους κίονες.
Στο δάπεδο, ψηφιδωτά που θυμίζουν αρχαίες αυλές. Στις πόρτες, τα αρχικά του Λοβέρδου — μια διακριτική υπογραφή ενός ανθρώπου που ήξερε να συλλέγει, αλλά και να προσφέρει. Η δωρεά του στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο περιλάμβανε όχι μόνο τη συλλογή, αλλά και το ίδιο το σπίτι.
Η συλλογή: εικόνες, ξυλόγλυπτα και χειρόγραφα
Η Συλλογή Λοβέρδου αριθμεί περισσότερα από 600 εκθέματα μεταβυζαντινής τέχνης. Εδώ συναντά κανείς εικόνες κρητικής και επτανησιακής σχολής, ξυλόγλυπτα τέμπλα του 18ου αιώνα, προσκυνητάρια, παλαίτυπα και χειρόγραφους κώδικες.
Ξεχωρίζουν ο Παντοκράτορας του Μιχαήλ Δαμασκηνού, με βλέμμα που διαπερνά τον χώρο. Η Περιτομή του Χριστού του Παναγιώτη Δοξαρά, ένα δυτικότροπο έργο που φέρνει την Επτάνησο σε διάλογο με την Ευρώπη. Αγιογραφίες του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα, με τεχνοτροπίες που αποκαλύπτουν την εξέλιξη της μεταβυζαντινής γραφής. Στο δέυτερο όροφο θαύμασα ξυλόγλυπτα τέμπλα που δεσπόζουν , σαν να μεταφέρουν τον επισκέπτη σε παλαιές εκκλησίες της υπαίθρου.
Στο επάνω επίπεδο, η Φιλοξενία του Αβραάμ του Δ. Πελεκάση εντυπωσιάζει με τους αγγέλους που κρατούν τα σύμβολα του Πάθους. Στον κάτω χώρο, τα ψηφιδωτά δάπεδα συνθέτουν μια ατμόσφαιρα σχεδόν μοναστηριακή. Φυσικά το βλέμμα μου ως επισκέτπη κέρδισε ο τρούλος από το μικρό εκκλησάκι που δεσπόζει στην αυλή της οικείας.
Ο άνθρωπος πίσω από το όραμα
Ο Διονύσιος Λοβέρδος δεν ήταν μόνο συλλέκτης, ήταν τραπεζίτης με έντονη παρουσία στη Λαϊκή Τράπεζα. Στο αρχείο του σώζονται ντοκουμέντα από την επαγγελματική του πορεία: ημερολόγια, επιταγές, κανονισμοί, τίτλοι μετοχών, αποδείξεις ενέχυρων, ακόμη και το ντοκουμέντο της αποχώρησής του από τη θέση του προέδρου του Δ.Σ.
Ανάμεσα στα προσωπικά του αντικείμενα, πορτραίτα της οικογένειας, το φωτογραφικό πορταίτο του Λοβέρδου από τη Nelly’s! Αξίζει να δώσεις προσοχή στα χειρόγραφα με εκκλησιαστικά κείμενα αλλά και έργα Αριστοφάνη, Θουκυδίδη, Ομήρου και Θεοφύλακτου Κορυδαλλέως, τα οποία ειναι τοποθετημένα σε εντυπωσιακές ξυλόγλυπτες προθήκες.
Ένα σπίτι που συνεχίζει να αφηγείται
Το Μέγαρο Τσίλλερ‑Λοβέρδου αποτελεί ένα άγνωστο μουσεικαό διαμάντι της πόλης. Μέσα από το κτίσμα και τα εκθέματά του προσφέρει μια συνάντηση της αστικής Αθήνας με τη βυζαντινή μνήμη, ένας χώρος που η τέχνη δεν εκτίθεται απλώς, αλλά κατοικεί.
