Κώδωνας του κινδύνου για την Γυάρο από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος & Πολιτισμού

  

Στο άνυδρο τοπίο της Γυάρου, που ο αέρας φυσάει την Ιστορία μέσα από τείχη σιωπηλά, κάθε πέτρα φέρει το βάρος μιας ανθρώπινης ανάμνησης. Το νησί αυτό, σύμβολο εξορίας, καταναγκαστικής εργασίας και ακραίου πόνου, βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο όχι για όσα συνέβησαν, αλλά για όσα απειλούν να το παραχαράξουν. Με κοινή επιστολή τους, η Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) και η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) προειδοποιούν: η ιστορική φυσιογνωμία της Γυάρου απειλείται σοβαρά από νέες οικοδομικές επεμβάσεις και ενεργειακά σχέδια, που παρακάμπτουν την προστατευτική νομοθεσία και αποσιωπούν τον χαρακτήρα του τόπου ως μνημείου.

Αντιδράσεις για το νέο Προεδρικό Διάταγμα – Ζώνες δόμησης γύρω από τις φυλακές

Οι δύο φορείς εκφράζουν την έντονη ανησυχία τους για το νέο Προεδρικό Διάταγμα που παρουσιάστηκε προς διαβούλευση, καθώς αυτό επιτρέπει δόμηση ακόμα και σε κρίσιμες περιοχές, περιμετρικά των πρώην φυλακών. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, η νήσος Γυάρος κινδυνεύει να μετατραπεί σε «πεδίο επενδύσεων», με λιμενικά έργα και εγκαταστάσεις Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), αγνοώντας τις ιδιαιτερότητες και την ιστορική επιβάρυνση του τόπου.

Ο διαγωνισμός "Arxellence 4" και οι αντιδράσεις της επιστημονικής κοινότητας

Παράλληλα, ο διεθνής διαγωνισμός ιδεών "Arxellence 4", ο οποίος τελεί υπό κρατική αιγίδα, εντείνει την ανησυχία. Παρότι επικεντρώνεται στην ανάπτυξη ενεργειακά αυτόνομων εγκαταστάσεων, η προσέγγισή του δεν λαμβάνει υπόψη τη συλλογική μνήμη της Γυάρου ούτε την ανάγκη θεσμικής προστασίας του νησιού ως ιστορικού τόπου. Οι φορείς καλούν σε επανεξέταση των σχεδίων ώστε να μη θυσιαστεί η ιστορικότητα στο βωμό του επενδυτικού οράματος.

Αιτήματα ΕΜΠ και ΕΛΛΕΤ για την ουσιαστική προστασία της Γυάρου

Η Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και η ΕΛΛΕΤ καταθέτουν συγκεκριμένες προτάσεις:

– Θεσμική και ουσιαστική προστασία του νησιού

– Κήρυξη της νήσου Γυάρου ως αρχαιολογικού και ιστορικού χώρου

– Επιστροφή στη μελέτη του ΕΜΠ για ήπιες παρεμβάσεις ανάδειξης της μνήμης

Οι φορείς υπογραμμίζουν ότι η Γυάρος δεν ανήκει σε καμία «αναπτυξιακή στρατηγική»· ανήκει στη συλλογική μνήμη. Η προστασία της αποτελεί υποχρέωση απέναντι στην Ιστορία και τη Δημοκρατία.

WWF SOS για τη Γυάρο: Ένας τόπος ιστορικής σημασίας ζητά μόνιμη προστασία

Στο απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου, η νήσος Γυάρος στέκει με αλύγιστο μεγαλείο, φέροντας στις πτυχές της ένα φορτίο μνήμης, πόνου και ελπίδας. Από τόπος εξορίας και πολιτικής καταπίεσης έως καταφύγιο για την άγρια φύση και πηγή επιστημονικής έρευνας, η Γυάρος ενσωματώνει τη σύνθεση ιστορίας και οικολογίας. Η μοναδικότητά της ως πολιτιστικό και φυσικό μνημείο απαιτεί από όλους μας εγρήγορση, ώστε να μη μετατραπεί από τόπος μαρτυρίας σε τόπο λήθης. Δεν είναι απλώς ένα νησί — είναι σύμβολο και παρακαταθήκη.

Απόφαση για τη διατήρηση της ιστορικής ταυτότητας του νησιού

Το 2001, με πρωτοβουλία του Υπουργού Αιγαίου Νίκου Σηφουνάκη, χαρακτηρίστηκαν διατηρητέα όλα τα κτίρια και εγκαταστάσεις στους πέντε όρμους της Γυάρου. Λίγους μήνες αργότερα, με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού Ευάγγελου Βενιζέλου, κηρύχθηκε ως ιστορικός τόπος ολόκληρη η νήσος. Ακολούθησαν τρεις μελέτες, με τη στήριξη του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου και άλλων φορέων, οι οποίες εγκρίθηκαν και πληρώθηκαν από το ελληνικό Δημόσιο, αλλά δεν υλοποιήθηκαν ποτέ λόγω πολιτικών επιφυλάξεων.

Το οικολογικό έργο και η συνεισφορά της WWF

Από το 2013, η WWF Ελλάς — μαζί με αλιείς, τοπικές κοινωνίες και επιστημονικούς φορείς — εργάζεται με πάθος για τη διατήρηση της Γυάρου. Η πρώτη υπουργική απόφαση για προστασία της θαλάσσιας περιοχής εκδόθηκε το 2019, ακολουθούμενη από άλλες τέσσερις προσωρινές. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: ανάκαμψη ιχθυοπληθυσμών, βελτίωση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας, πρότυπο συνεργασίας με τον ΟΦΥΠΕΚΑ.

Η εκκρεμότητα που θέτει σε κίνδυνο τη συνέχιση της προστασίας

Η ελληνική νομοθεσία απαιτεί την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος για την ουσιαστική θεσμοθέτηση μιας προστατευόμενης περιοχής. Παρότι η Πολιτεία είχε δεσμευθεί προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι το διάταγμα θα είχε εκδοθεί έως το 2018, έξι χρόνια μετά η δέσμευση παραμένει ανεκπλήρωτη. Μόλις πριν λίγες ημέρες, στο «παρά πέντε», το Υπουργείο Περιβάλλοντος εξέδωσε εγκύκλιο για προσωρινή παράταση της προστασίας, ενώ το Υπουργείο Ναυτιλίας και το Λιμεναρχείο Σύρου διατήρησαν την απαγόρευση αλιείας εντός της θαλάσσιας ζώνης.

Έκκληση για άμεση θεσμική θωράκιση της Γυάρου

Η WWF απευθύνει επείγον SOS για τη Γυάρο. Με βάση 12 χρόνια επιστημονικής εργασίας, διαβούλευσης και περιβαλλοντικής δράσης, υπογραμμίζει την ανάγκη για άμεση έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος. Το νησί μπορεί να γίνει διεθνές πρότυπο οικολογικής και ιστορικής διαχείρισης — αρκεί η Πολιτεία να κάνει το επόμενο, καθοριστικό βήμα.