Διάλεξη για τον νεοκλασικισμό στην Αθήνα: Το κτήριο του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και το Prokesch-von-Osten

 

Την Πέμπτη 28 Μαΐου 2026, στις 18:30, οι αρχιτέκτονες και μελετητές μνημείων Θέμις Μπίλης και Μαρία Μαγνησαλή παρουσιάζουν τη διάλεξη «Δύο στιγμές του νεοκλασικισμού στην Αθήνα: Κτήρια Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και Prokesch von Osten». Η εκδήλωση πραγματοποιείται στη Σχολή Πολιτικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (Πατησίων 42), στο πλαίσιο της σειράς «Οι Διαλέξεις της Πέμπτης» και εντάσσεται στο πρόγραμμα BLOD – Bodossaki Lectures on Demand.

Δύο εμβληματικά παραδείγματα του αθηναϊκού νεοκλασικισμού

Η διάλεξη εξετάζει δύο σημαντικά κτήρια της νεοκλασικής Αθήνας:

• το κτήριο του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου

• το Prokesch-von-Osten, κατοικία του Αυστριακού διπλωμάτη και φιλέλληνα Anton Prokesch von Osten

Οι ομιλητές θα αναλύσουν την αρχιτεκτονική τους, την ιστορική τους διαδρομή και τον ρόλο τους στη διαμόρφωση της νεοκλασικής ταυτότητας της πόλης.

Οι ομιλητές

• Θέμις Μπίλης, αρχιτέκτονας και ειδικός στη συντήρηση μνημείων, μέλος της ομάδας του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου

• Μαρία Μαγνησαλή, αρχιτέκτονας (Magnisali Bilis Studio)

Η διάλεξη θα πραγματοποιηθεί στα ελληνικά.

Διαδικτυακή διάθεση μέσω BLOD

Η εκδήλωση θα βιντεοσκοπηθεί και θα αναρτηθεί σε μεταγενέστερο χρόνο στην πλατφόρμα BLOD (https://blod.gr/), προσφέροντας πρόσβαση στο ευρύ κοινό και σε ερευνητές.

Κώδωνας του κινδύνου για την Γυάρο από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος & Πολιτισμού

  

Στο άνυδρο τοπίο της Γυάρου, που ο αέρας φυσάει την Ιστορία μέσα από τείχη σιωπηλά, κάθε πέτρα φέρει το βάρος μιας ανθρώπινης ανάμνησης. Το νησί αυτό, σύμβολο εξορίας, καταναγκαστικής εργασίας και ακραίου πόνου, βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο όχι για όσα συνέβησαν, αλλά για όσα απειλούν να το παραχαράξουν. Με κοινή επιστολή τους, η Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ) και η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) προειδοποιούν: η ιστορική φυσιογνωμία της Γυάρου απειλείται σοβαρά από νέες οικοδομικές επεμβάσεις και ενεργειακά σχέδια, που παρακάμπτουν την προστατευτική νομοθεσία και αποσιωπούν τον χαρακτήρα του τόπου ως μνημείου.

Αντιδράσεις για το νέο Προεδρικό Διάταγμα – Ζώνες δόμησης γύρω από τις φυλακές

Οι δύο φορείς εκφράζουν την έντονη ανησυχία τους για το νέο Προεδρικό Διάταγμα που παρουσιάστηκε προς διαβούλευση, καθώς αυτό επιτρέπει δόμηση ακόμα και σε κρίσιμες περιοχές, περιμετρικά των πρώην φυλακών. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά, η νήσος Γυάρος κινδυνεύει να μετατραπεί σε «πεδίο επενδύσεων», με λιμενικά έργα και εγκαταστάσεις Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), αγνοώντας τις ιδιαιτερότητες και την ιστορική επιβάρυνση του τόπου.

Ο διαγωνισμός "Arxellence 4" και οι αντιδράσεις της επιστημονικής κοινότητας

Παράλληλα, ο διεθνής διαγωνισμός ιδεών "Arxellence 4", ο οποίος τελεί υπό κρατική αιγίδα, εντείνει την ανησυχία. Παρότι επικεντρώνεται στην ανάπτυξη ενεργειακά αυτόνομων εγκαταστάσεων, η προσέγγισή του δεν λαμβάνει υπόψη τη συλλογική μνήμη της Γυάρου ούτε την ανάγκη θεσμικής προστασίας του νησιού ως ιστορικού τόπου. Οι φορείς καλούν σε επανεξέταση των σχεδίων ώστε να μη θυσιαστεί η ιστορικότητα στο βωμό του επενδυτικού οράματος.

Αιτήματα ΕΜΠ και ΕΛΛΕΤ για την ουσιαστική προστασία της Γυάρου

Η Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και η ΕΛΛΕΤ καταθέτουν συγκεκριμένες προτάσεις:

– Θεσμική και ουσιαστική προστασία του νησιού

– Κήρυξη της νήσου Γυάρου ως αρχαιολογικού και ιστορικού χώρου

– Επιστροφή στη μελέτη του ΕΜΠ για ήπιες παρεμβάσεις ανάδειξης της μνήμης

Οι φορείς υπογραμμίζουν ότι η Γυάρος δεν ανήκει σε καμία «αναπτυξιακή στρατηγική»· ανήκει στη συλλογική μνήμη. Η προστασία της αποτελεί υποχρέωση απέναντι στην Ιστορία και τη Δημοκρατία.

Η 3D ανακατασκευή του Γεφυριού της Πλάκας από το Μετσόβιο Πολυτεχνείο και με την συμμετοχή του κόσμου

Η εντυπωσιακή εικονική ανακατασκευή του Γεφυριού της Πλάκας, το οποίο έπεσε την 1^η Φεβρουαρίου  2015 λόγω της μεγάλης ροής του ποταμού Άραχθου παρουσιάστηκε στο διήμερο συνέδριο «Νέες Τεχνολογίες στην ανάδειξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς», το οποίο πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής και το δίκτυο «ΠΕΡΡΑΙΒΙΑ»-Πολιτισμός-Επιστήμες.

Την συγκεκριμένη μελέτη, μεταξύ και άλλων πολύ σημαντικών μελετών, ανέδειξε ο

καθηγητής ΕΜΠ, διευθυντής του Εργαστηρίου Φωτομετρίας  ΣΑΤΜ ΕΜΠ και πρόεδρος της CIPA, Ανδρέας Γεωργόπουλος.

Η συμβολή της δημιουργίας τρισδιάστατου μοντέλου για το πέτρινο κομψοτέχνημα στα Τζουμέρκα, το οποίο θεωρείται ένα αξιοθαύμαστο επίτευγμα του 19^ου αιώνα, οθωμανικής περιόδου, εκτιμάται ότι είναι ανυπολόγιστη στο πλαίσιο τεκμηρίωσης της Πολιτιστικής μας Κληρονομιάς. Τέτοιες τεχνικές τεκμηρίωσης ενισχύουν και συμπληρώνουν τις υπάρχουσες με τελικό στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού και την γνώση.

της Μαρίας Αλιμέρτη

Το γεφύρι της Πλάκας, το μεγαλύτερο μονότοξο γεφύρι των Βαλκανίων, το οποίο συνδέει το νομό Ιωαννίνων και Άρτας, είναι μνημείο μεγάλης αξίας από αρχιτεκτονικής πλευράς και ιστορίας καθώς και σε επίπεδο μνήμης για την τοπική κοινωνία καθώς  βομβαρδίστηκε από τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του Β’Π.Π., αλλά παρέμεινε στη θέση του. Ευτυχές γεγονός αποτελεί ότι πριν από 15 μέρες υπογράφει και η σύμβαση με τον εργολάβο για την αποκατάσταση.

Το Εθνικό Μετσόβειο Πολυτεχνείο επέδειξε άμεσα την ευαισθητοποίησή του μετά την κατάρρευσή του και προσέφερε την τεχνογνωσία του. Όπως εξήγησε, ο καθηγητής ΕΜΠ Ανδρέας Γεωργόπουλος, 

έπρεπε να γίνει μελέτη αποκατάστασης του μνημείου και στο πλαίσιο αυτό γεωμετρική μελέτη τεκμηρίωσης του μνημείου, η οποία δεν προϋπήρχε, ώστε να διευκολυνθούν οι αρχιτέκτονες και οι πολεοδόμοι. 

Ακολούθως, δημιουργήθηκε μια ιστοσελίδα και ζητήθηκε από τον κόσμο που έχει επισκεφθεί το μνημείο να συμβάλει στέλνοντας φωτογραφίες που το έχει αποτυπώσει , σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, δηλαδή πραγματοποιήθηκε croudsourcing.

Εκτιμάται ότι συγκεντρώθηκαν 600 φωτογραφίες,από τις οποίες έγινε επιλογή φωτογραφιών, ανάλογα με το ποιες είχαν σωστά χρώματα για να λειτουργήσουν οι αυτόματοι αλγόριθμοι  αναγνώρισης αισθητηρίων του μοντέλου. Η επεξεργασία έγινε με έναν αλγόριθμο, γνωστό ως δομή αποκίνησης, ο οποίος εντοπίζει κοινά σημεία σε φωτογραφίες, προσανατολίζει τις φωτογραφίες και δημιουργεί ένα νέφος στοιχείων και δίνει στην ουσία το τρισδιάστατο μοντέλο του αντικειμένου.  Η διαδικασία έχει ως εξής: υπολογίζει τις θέσεις λήψης, φτιάχνει ένα «αραιόνεφο» σημείο, έπειτα ένα «πυκνόνεφο» σημείο και στη συνέχεια το τρισδιάστατο μοντέλο. Η εν λόγω διαδικασία έχει εφαρμοστεί και για το Κολοσσαίο.

Η δυσκολία συνίστατο στο γεγονός ότι οι φωτογραφίες αποτύπωναν την μια πλευρά την επισκέψιμη του μνημείου  και όχι την βόρεια πλευρά. Επίσης μπόρεσαν να του δώσουν κλίμακα και θέση από μια παλιά διπλωματική εργασία που είχε εκπονηθεί το 1984 στο Μετσόβειο Πολυτεχνείο, οπότε και αξιοποιήθηκαν οι μετρήσεις και ψηφιοποιήθηκαν οπότε και δόθηκε η κατάληψη όψη στους μηχανικούς και τους αρχιτέκτονες.

Οι παριστάμενοι στο συνέδριο θαύμασαν μια "Ορθοφωτογραφία", δηλαδή φωτογραφία απαλλαγμένη από οπτικές παραμορφώσεις, δεν έχει διαφορά κλίμακας λόγω αναγλύφου λόγω στροφών της μηχανής , είναι ένα χάρτης, τεχνική που χρησιμοποιείται και στο Εθνικό Κτηματολόγιο.  

Σεμινάριο για το αστικό τοπίο στην λογοτεχνία

Σεμινάριο που αφορά στον τρόπο που αποτυπώνεται η ζωή της πόλης στη σύγχρονη και την παλαιότερη λογοτεχνία, αλλά και στις πολιτικές ή τις κοινωνικές μορφές που αποκτά το αστικό τοπίο σε μια τέτοια καταγραφή, διοργανώνεται το Σάββατο 15 Νοεμβρίου στο Βιβλιοπωλείο Πατάκη,   με εισηγητές τους δημοσιογράφο και συγγραφέα Νίκο Βατόπουλο και  τον  ομότιμο καθηγητή της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ Δημήτρη Φιλιππίδη. Συντονίζει ο  δημοσιογράφος και βιβλιοκριτής Βαγγέλης Χατζηβασιλείου. 

11 π.μ. – 3 μ.μ.

Κόστος συμμετοχής: 10 ευρώ

Για να δηλώσετε συμμετοχή πατήστε

Για επιπλέον πληροφορίες ή διευκρινίσεις, τηλ. 210.36.50.010