Ο θάνατος είναι ίσως η μοναδική βεβαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και ταυτόχρονα το μεγαλύτερο μυστήριο που τη συνοδεύει. Η «Ιεροτελεστία» του Guillaume Poix, σε σκηνοθεσία Χρήστου Θεοδωρίδη, επιχειρεί να ανοίξει έναν βαθύ διάλογο γύρω από την απώλεια, τη μνήμη και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αποχαιρετούν εκείνους που φεύγουν.
της Μαρίας Αλιμπέρτη
Για δεύτερη χρονιά στη Νέα Σκηνή «Νίκος Κούρκουλος» του Εθνικού Θεάτρου, η «Ιεροτελεστία» επιστρέφει ως μια θεατρική εμπειρία που υπερβαίνει τα όρια της συμβατικής αφήγησης. Αντλώντας υλικό από εκατοντάδες αληθινές μαρτυρίες ανθρώπων, το έργο συνθέτει ένα πολυφωνικό μωσαϊκό ιστοριών γύρω από τον θάνατο, το πένθος και την ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση.
Πρόκειται για μια παράσταση που δεν μιλά μόνο για όσους έφυγαν, αλλά κυρίως για όσους μένουν πίσω και καλούνται να διαχειριστούν το βάρος της απώλειας, τα ανείπωτα λόγια και τις ανολοκλήρωτες ιστορίες.
Είναι ο θάνατος μια απώλεια ιστοριών;
Ένα από τα πιο δυνατά ερωτήματα που γεννά η παράσταση αφορά τη μνήμη. Τι χάνεται πραγματικά όταν ένας άνθρωπος πεθαίνει; Το σώμα ή οι ιστορίες που κουβαλούσε;
Μέσα από αφηγήσεις ανθρώπων διαφορετικών ηλικιών και πολιτισμικών καταβολών, η «Ιεροτελεστία» παρουσιάζει τον θάνατο ως το τέλος μιας διαδρομής αλλά και ως την αρχή μιας άλλης μορφής παρουσίας. Οι αναμνήσεις, οι αφηγήσεις και τα ίχνη που αφήνει κάποιος πίσω του αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Ιδιαίτερα συγκινητική είναι η αναφορά σε τελετουργίες πένθους από διαφορετικές γωνιές του κόσμου. Στη Γουατεμάλα, για παράδειγμα, οι άνθρωποι πετούν πολύχρωμους χαρταετούς για να μεταφέρουν στους νεκρούς όσα δεν πρόλαβαν να τους πουν όσο ζούσαν. Η εικόνα αυτή λειτουργεί σχεδόν συμβολικά για ολόκληρη την παράσταση, η οποία μοιάζει με έναν μεγάλο διάλογο ανάμεσα στους ζωντανούς και τους απόντες.
Από τον θρήνο στη συμφιλίωση
Το έργο αγγίζει πλήθος θεμάτων χωρίς ποτέ να γίνεται μελό ή συναισθηματικά εκβιαστικό. Οι μοιρολογίστρες, τα έθιμα τιμής προς τους νεκρούς, η έννοια του αποχωρισμού, το προαίσθημα του θανάτου, αλλά και τα ζητήματα της ευθανασίας και του δικαιώματος στο τέλος της ζωής συνυπάρχουν σε μια αφήγηση βαθιά ανθρώπινη.
Η σκηνοθεσία αντιμετωπίζει τον θάνατο όχι ως ένα τρομακτικό γεγονός, αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης περιπέτειας. Έτσι η παράσταση κατορθώνει σταδιακά να μετατρέψει τον θρήνο σε αποδοχή και να οδηγήσει τον θεατή σε μια μορφή εσωτερικής συμφιλίωσης.
Σκιᾶς ὄναρ ἄνθρωπος
Η φράση του Πινδάρου «Σκιᾶς ὄναρ ἄνθρωπος» μοιάζει να διαπερνά ολόκληρη την παράσταση. Ο άνθρωπος παρουσιάζεται ως μια εύθραυστη ύπαρξη, ένα πέρασμα ανάμεσα στη γέννηση και τον θάνατο.
Όπως εύστοχα υπονοεί το έργο, γεννιόμαστε γνωρίζοντας μόνο μία ημερομηνία, εκείνη της γέννησής μας. Η άλλη, εκείνη του τέλους, αν και σίγουρα θα έρθει, παραμένει άγνωστη μέχρι να φτάσει. Αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα είναι που δίνει αξία στη ζωή και στις σχέσεις μας.
Μια παράσταση για τους ζωντανούς
Παρότι ο θάνατος βρίσκεται στον πυρήνα της δραματουργίας, η «Ιεροτελεστία» είναι τελικά μια παράσταση για τη ζωή. Για την ανάγκη να αγαπήσουμε, να συγχωρήσουμε, να θυμηθούμε και να πούμε όσα δεν πρέπει να μείνουν ανείπωτα.
Σε μια εποχή όπου το πένθος συχνά βιώνεται ατομικά και σιωπηλά, ιδιαίτερα μετά τη συλλογική εμπειρία της πανδημίας, η παράσταση δημιουργεί έναν κοινό χώρο μνήμης. Μετατρέπει τις προσωπικές απώλειες σε συλλογικό βίωμα και υπενθυμίζει ότι ο πόνος γίνεται πιο υποφερτός όταν μοιράζεται. Η «Ιεροτελεστία» καλεί το κοινό να κοιτάξει κατάματα τον θάνατο και μέσα από αυτόν, να ανακαλύψει ξανά την αξία της ζωής.
