«Το παστέλι της Άνδρου σε κίνδυνο»

Το παστέλι δεν είναι απλώς ένα γλύκισμα, είναι μια μικρή τελετουργία μνήμης, ένας δεσμός ανάμεσα στις γενιές, ένα κομμάτι της ελληνικής ταυτότητας που επιμένει να επιβιώνει μέσα στον χρόνο. Φτιαγμένο από σουσάμι και μέλι, δύο από τα αρχαιότερα υλικά της μεσογειακής διατροφής, κουβαλά μέσα του ιστορίες σπιτιών, γιορτών, ευχών και ευημερίας. Στα νησιά του Αιγαίου –και ιδιαίτερα στην Άνδρο– το παστέλι συνδέθηκε με την Πρωτοχρονιά, με την προσδοκία για καλοτυχία, με την οικογενειακή σύναξη γύρω από το τραπέζι, όπου οι μεγαλύτεροι δίδασκαν στους νεότερους την τέχνη της παρασκευής του.

Η παράδοση αυτή, άλλοτε αυτονόητη, σήμερα κινδυνεύει να χαθεί. Όμως κάθε φορά που ένα παστέλι φτιάχνεται στο σπίτι, κάθε φορά που το άρωμα του μελιού και του καβουρδισμένου σουσαμιού γεμίζει την κουζίνα, αναβιώνει ένας ολόκληρος κόσμος: οι μνήμες των παλιών, οι ιστορίες των γιαγιάδων, οι αξίες της συλλογικότητας και της προσφοράς. Το παστέλι δεν είναι απλώς μια γεύση· είναι μια πολιτιστική κληρονομιά που αξίζει να παραμείνει ζωντανή.

Το 4ο Γυμνάσιο Γλυφάδας συμμετέχει στον φετινό εορτασμό των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς με ένα βίντεο αφιερωμένο σε ένα παραδοσιακό γλύκισμα που κινδυνεύει να χαθεί: το παστέλι της Άνδρου.

Η μαθητική δράση αναδεικνύει την αξία της άυλης κληρονομιάς και τον ρόλο των νέων στη διατήρηση εθίμων που συνδέουν γενιές και κοινότητες.

Το παστέλι της Άνδρου: Ένα γλύκισμα-σύμβολο

Το παστέλι, φτιαγμένο από σουσάμι και μέλι, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι των ανδριώτικων εθίμων της Πρωτοχρονιάς. Συμβολίζει την καλοτυχία, την ευημερία, τη συλλογικότητα και τη μετάδοση της παράδοσης μέσα στην οικογένεια. Παλαιότερα, η παρασκευή του ήταν μια διαδικασία που ένωνε γενιές, καθώς οι μεγαλύτεροι δίδασκαν στους νεότερους την τεχνική, τη συνταγή και το νόημα του εθίμου.

Γιατί το παστέλι βρίσκεται σε κίνδυνο;

Το σχολείο επισημαίνει ότι η παραδοσιακή παρασκευή του παστελιού μειώνεται σημαντικά: η διαδικασία είναι χρονοβόρα και κοστοβόρα, πολλές οικογένειες προτιμούν να το αγοράζουν έτοιμο από ζαχαροπλαστεία, οι διατροφικές συνήθειες αλλάζουν, οι νέοι συμμετέχουν λιγότερο σε παραδοσιακές δραστηριότητες. Ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο τη συνταγή, αλλά και την συλλογική εμπειρία, την οικογενειακή μνήμη και την πολιτιστική αξία που συνοδεύουν το έθιμο.

Η μαθητική δημιουργία: Ένα βίντεο 10 λεπτών

Το βίντεο, διάρκειας περίπου 10 λεπτών, παρουσιάζει: την ιστορία του παστελιού, τη σημασία του για την ανδριώτικη κοινωνία, τους λόγους που απειλούν τη συνέχισή του, την ανάγκη να διατηρηθεί ζωντανή η παράδοση.

Η δράση είναι διαθέσιμη ηλεκτρονικά ΕΔΩ

Έκθεση Τήνιων Μαρμαρογλυπτών και η Τήνος γιορτάζει δέκα χρόνια από την εγγραφή της μαρμαροτεχνίας στην UNESCO

Στον Πύργο της Τήνου, την κοιτίδα της ελληνικής μαρμαροτεχνίας, ανοίγει τις πύλες της η Έκθεση Τήνιων Μαρμαρογλυπτών 2026, μια διοργάνωση αφιερωμένη στη ζωντανή συνέχεια μιας τέχνης που έχει καθορίσει την ταυτότητα του νησιού. Με αφορμή τη συμπλήρωση δέκα ετών από την εγγραφή της Τηνιακής Μαρμαροτεχνίας στους Καταλόγους Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, ο Δήμος Τήνου και η Αδελφότητα των εν Αθήναις Τηνίων συνδιοργανώνουν μια έκθεση που τιμά τους μεγάλους μαστόρους του παρελθόντος και αναδεικνύει τους σύγχρονους δημιουργούς που συνεχίζουν την παράδοση.

Τα εγκαίνια θα πραγματοποιηθούν την Τρίτη 4 Αυγούστου 2026, στις 19:30, στην Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου Πανόρμου, που η ιστορία και η σύγχρονη τέχνη συναντιούνται σε έναν χώρο βαθιά συνδεδεμένο με την τηνιακή δημιουργία.

 Δέκα χρόνια UNESCO – Η Τήνος τιμά την άυλη κληρονομιά της

Η εγγραφή της Τηνιακής Μαρμαροτεχνίας στην UNESCO το 2016 αποτέλεσε διεθνή αναγνώριση μιας τέχνης που διαμορφώθηκε μέσα από αιώνες δεξιοτεχνίας, μαθητείας και συλλογικής μνήμης. Η φετινή έκθεση λειτουργεί ως επετειακός φόρος τιμής σε αυτή την παγκόσμια διάκριση, αναδεικνύοντας την αδιάλειπτη συνέχεια της τέχνης του μαρμάρου στο νησί. Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να δουν έργα που αντλούν έμπνευση από την παραδοσιακή τεχνοτροπία, αλλά και δημιουργίες που εκφράζουν τη σύγχρονη εικαστική αναζήτηση των Τηνιακών μαρμαρογλυπτών.

 Είκοσι δημιουργοί παρουσιάζουν τη σύγχρονη Τήνο της μαρμαροτεχνίας

Στην έκθεση συμμετέχουν είκοσι μαρμαρογλύπτες, εκπροσωπώντας διαφορετικές γενιές και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις. Τα έργα τους συνθέτουν ένα πολυφωνικό αφήγημα για την Τήνο του σήμερα: έναν τόπο όπου η παράδοση δεν αποτελεί στατικό κατάλοιπο, αλλά ζωντανή πηγή έμπνευσης. Η έκθεση αναδεικνύει τη δεξιοτεχνία, την τεχνική αρτιότητα και τη δημιουργική τόλμη των σύγχρονων μαστόρων, επιβεβαιώνοντας ότι η Τήνος παραμένει διεθνές σημείο αναφοράς για την τέχνη του μαρμάρου.

 Πύργος Τήνου – Η καρδιά της μαρμαροτεχνίας

Ο Πύργος, γενέτειρα μεγάλων δημιουργών όπως ο Γιαννούλης Χαλεπάς και ο Νικηφόρος Λύτρας, αποτελεί το φυσικό σκηνικό της έκθεσης. Εκεί, που η τέχνη του μαρμάρου διδάχθηκε, εξελίχθηκε και μεταδόθηκε από γενιά σε γενιά, η φετινή διοργάνωση συνδέει το παρελθόν με το παρόν, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική σχέση του τόπου με την καλλιτεχνική δημιουργία.

Συμμετέχοντες (αλφαβητικά):

ΑΛΒΕΡΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ, ΑΛΒΕΡΤΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ, ΒΙΔΑΛΗΣ ΘΟΔΩΡΗΣ, ΒΙΔΑΛΗΣ ΛΑΥΡΕΝΤΙΟΣ, ΓΑΪΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΓΡΥΠΑΡΗΣ ΦΑΕΘΩΝ, ΔΕΣΥΠΡΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ, ΔΕΣΥΠΡΗΣ ΟΝΟΥΦΡΙΟΣ, ΘΕΟΤΙΚΟΣ ΜΑΡΚΟΣ, ΚΑΓΙΩΡΓΗΣ ΦΙΛΙΠΠΟΣ, ΚΟΝΤΟΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΤΕΛΙΟΣ, ΚΟΥΤΣΟΥΡΗΣ ΧΑΡΙΛΑΟΣ, ΜΑΡΜΑΡΙΝΟΣ ΠΕΤΡΟΣ, ΠΑΛΑΜΑΡΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ, ΡΑΛΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΣΑΛΤΑΜΑΝΙΚΑΣ ΜΙΧΑΗΛ, ΤΡΙΓΩΝΗΣ ΜΑΚΗΣ, ΦΙΛΙΠΠΟΥ ΙΑΚΩΒΟΣ, ΦΟΡΤΩΜΑΣ ΝΙΚΟΣ, ΧΟΝΔΡΟΓΙΑΝΝΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ.