Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα εικαστική θεραπεία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα εικαστική θεραπεία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέμπτη 9 Φεβρουαρίου 2023

Ρωξάνη Γιάννου: Το τραύμα και η Τέχνη ως σανίδα σωτηρίας

 


Πως θα επιλέγατε άραγε να συμβολίσετε ένα τραύμα σας; Με μια πληγή; Μια βλάβη; Μια πρόσκρουση, Μια πτώση; Πολλές λέξεις θα μπορούσαν να αποδώσουν ένα τραύμα. Δεν θα ήταν το καλύτερο μέσο αφήγησης- απόδοσης η Τέχνη;

 Η Ρωξάνη Γιάννου, εικαστικός με μεταπτυχιακές σπουδές στις Καλές Τέχνες, στην Ιστορία των Συμβόλων με εξειδίκευση στο Carl Jung, μας δίνει απαντήσεις για τη «λύτρωση» της ψυχής μέσα από τη Τέχνη.  Με αφορμή την συμμετοχή σε μια ομαδική έκθεση μας «ξεδιπλώνει» τα επιχειρήματά της υπέρ της θεραπευτικής δύναμης της Τέχνης. Ίσως είναι η ιδανική συνομιλήτρια λόγω των σπουδών της σε θέματα Ψυχικής Υγείας, Εικαστικής Θεραπείας  και λόγω της συνεργασίας της με  το Μουσείου Ηρακλειδών για τα παιδικά του προγράμματα.


Η  συμμετοχή της, λοιπόν, στην έκθεση με τίτλο «Τραύμα» σε επιμέλεια της Ιστορικού και κριτικού Τέχνης  Νικολένας Καλαϊτζάκη, η οποία είχε την εμπνευσμένη ιδέα ανάδειξης του τραύμαυτος στην εποχή, στο Ίδρυμα Εικαστικών Τεχνών Τσιχριτζή το προσεχές διάστημα  στάθηκε η  αρχή της συνομιλίας μας κ. Γιάννου μας για τα ψυχικά τραύματα του παρελθόντος και τον καταλυτικό τρόπο διαχείρισης τους μέσα από τη Τέχνη. Η λειτουργία της αφύπνισης μέσω της Τέχνης και της μετουσίωσης εφαρμόστηκε στο έργο που θα μας παρουσιάσει και στην έκθεση, δημιούργημα παλαιότερων εποχών , «το συμπλήρωσα, το ολοκλήρωσα τώρα, με διαφορά  σχεδόν 10 ετών.  Ξαναδούλεψα από πάνω στην επιφάνεια, ταιριάζει πολύ στο concept. Ακριβώς είναι αυτό το τραύμα να γυρνάς στα παλιά και να διορθώνεις, και να βάζεις κι άλλη στρώση» θα μου εξηγήσει.

Περιγράφοντας το  έργο με τεχνική του κολλάζ,  τις πολλαπλές επιφάνειες που αφήνουν κάποια σημεία ορατότητας και κάποια «κρύβονται» με μπογιά,  η εικαστικός  προσδιορίζει ένα συμβολισμό στην διαδικασία και μια ψυχική αναλογία.  Η έρευνα για το τραύμα άλλωστε δεν είναι άγνωστο πεδίο για εκείνη καθώς ήδη έχει σχεδιάσει ένα πρόγραμμα για την απώλεια και το πένθος που θα υλοποιήσει μαζί με την Ιστορικό Τέχνης, καθηγήτρια
του Πανεπιστήμιου Frederick Μαρία Αθανασέκου στο Μεσολόγγι. Το πρόγραμμα αυτό θα περιλαμβάνει έκθεση, εργαστήρια και διαλέξεις για το πώς το τραύμα θα γίνει εφόδιο για εξέλιξη. Σε αυτό το λεκτικό ταξίδι θα προσπαθήσουμε να δούμε με μια άλλη ματιά τραύμα.

 


-Τι σημαίνει για εσάς το τραύμα;

-«Είναι κάτι που έρχεται και ξανάρχεται. Είναι σε στρώσεις, έχει πολλές διαφορετικές πτυχές. Θεωρώ ότι είναι κάτι που μας κυνηγάει, ακόμα και εάν δεν το δουλεύουμε σε μια πρώτη φάση. Γι’ αυτό και τα έργα μου  τα δουλεύω πολλές φορές, αξιοποιώ πράγματα που έχω στο σπίτι, παλιά αντικείμενα.  Γι’ αυτό και καλώ τον κόσμο στα εργαστήρια που διοργανώνω να φέρνουν μαζί τους αντικείμενα που είναι σημαντικά γι’ αυτούς, ένα γράμμα, μια φωτογραφία για να δουλέψουμε με τη δύναμη του συμβολισμού του αντικειμένου. Οπότε το τραύμα έχει να κάνει με την επαναφορά του στην επιφάνεια, στο φως και εννοείται σε ένα προστατευμένο πλαίσιο ώστε εάν δεν μπορεί να κλείσει, να μετουσιωθεί σε κάτι ουσιαστικό για την ζωή του ανθρώπου».

 


-Η Τέχνη εδώ λειτουργεί σαν διέξοδος, ως σημείο εκτόνωσης;

-«Λειτουργεί σαν σωτήρια σανίδα. Δεν υπάρχει ζωή χωρίς αυτή, μας βοηθά στη μετουσίωση και να βρίσκουμε διέξοδο από τον  ρομποτικό λήθαργο της πραγματικότητας που υιοθετούμε σήμερα. Με την έννοια αυτή η Τέχνη μας ξυπνάει, να μας θυμίζει αυτά που ξεχνάμε στην καθημερινότητα».

 


-Με αφορμή την καθημερινότητα που θίξατε, ήθελα να σας ρωτήσω, η κοινωνία μας είναι ανοιχτή στον να ακούμε τα τραύματα των άλλων και να μοιραζόμαστε τα δικά μας τραύματα;

-«Πιστεύω ότι τώρα τελευταία έχουμε καλυτερεύσει. Έχει βοηθήσει και η εισαγωγή της ψυχολογίας στα περιοδικά. Νομίζω ότι κάνουμε βήματα σε αυτό. Κάπως οι περισσότεροι μπαίνουν σε μια διαδικασία,  έχει γίνει της μόδας η ψυχοθεραπεία στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, στο εξωτερικό εδώ και χρόνια. Νομίζω είμαστε  σε καλό δρόμο, όλοι έχουν ανοίξει μια πορτούλα να ακούσουν κάποια πράγματα και να διαπραγματευτούν, να ακούσουν και του αλλουνού τον πόνο, να βοηθήσουν και να πάρουν ένα μάθημα και για τον εαυτό τους. Νομίζω ότι θα έχει απήχηση η έκθεση και γι’ αυτό τον λόγο. Γιατί όλοι είμαστε σε μια διαδικασία ψαξίματος. Βέβαια στο συλλογικό ασυνείδητο το πιο πρόσφατο τραύμα είναι η πανδημία νομίζω ότι έβαλε τους ανθρώπους σε πολύ αναστοχαστική διάθεση».

 


-Κρίνοντας από το γεγονός ότι η έκθεση αυτή θα είναι μια συλλογική προσπάθεια, θα βγείτε και θα «μοιραστείτε» πολλοί καλλιτέχνες τα «τραύματά» σας, να αναμένουμε δυνατά συνθήματα;

-«Νομίζω ότι θα έχει μεγάλη ποικιλομορφία η έκθεση, θα μιλήσουμε για διαφορετικών ειδών τραύματα και το πως ο καθένας τα χρησιμοποιεί. Νομίζω, αν και δεν έχω προλάβει να δω όλα τα έργα των καλλιτεχνών που συμμετέχουν ότι πολλά έργα καλλιτεχνών θα έχουν ως ερέθισμα για έμπνευση την πανδημία και τον εγκλεισμό, γιατί ο κόσμος είχε χρόνο να αναστοχαστε , να κλειστεί στον εαυτό του και να δει τι του φταίει, τι του αρέσει στη ζωή του. 


Δεν θεωρώ ότι θα είναι μια έκθεση που θα αφήνει βαριά –πικρή επίγευση στον επισκέπτη, αλλά θα έχει πολλά επίπεδα. Μπορείς να ανοίγεις πράγματα , ήδη παρατήρησα σε ένα έργο της έκθεση ότι μοιάζει με ένα κουτί ή φάκελο που μπορεί να ανοιχτεί, κάτι κρυφό που παλεύει να έρθει στο φως»
.


Παρασκευή 20 Ιανουαρίου 2023

Πως η εικαστική θεραπεία βοηθά τους άστεγους- Το παράδειγμα που έρχεται από τις ΗΠΑ

  


Όταν η Τέχνη συνδέεται με την Κοινωνική πρόνοια μπορεί να κάνει θαύματα! Στις ΗΠΑ εφαρμόζονται καινοτόμα προγράμματα για την ομαλή επανένταξη ανθρώπων που βρέθηκαν να διαβιούν στο δρόμο. Η αλήθεια είναι πως η έλλειψη στέγης είναι ένα σύνθετο πρόβλημα που απαιτεί πολύπλευρες λύσεις και όχι μόνο  κουπόνια μεταφοράς, ελεημοσύνες και ευκαιρίες απασχόλησης. Σίγουρα δεν μπορεί να λυθεί γρήγορα με την παροχή ντους, φαγητού και προσωρινής στέγης. Χρειάζονται παρεμβάσεις στη ρίζα του προβλήματος, όπως  μπορεί να συμβεί με τη καλλιτεχνική δημιουργία,

 

Η Αμερικανική Ένωση Θεραπείας Τέχνης (AATA), ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός για την προώθηση των τεχνών και της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης,  υποστηρίζει ότι μέσω τoυ art therapy  οι επωφελούμενοι μπορούν να εξερευνήσουν τα συναισθήματά τους, να συμφιλιώσουν τις συναισθηματικές συγκρούσεις, να προωθήσουν την αυτογνωσία, να διαχειριστούν τη συμπεριφορά, να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες, να βελτιώσουν τον προσανατολισμό στην πραγματικότητα, να μειώσουν το άγχος και να αυξήσουν την αυτοεκτίμηση

 

Η θεραπεία τέχνης μπορεί να βοηθήσει τους άστεγους να  επανασχεδιάσουν την ζωής τους, εξερευνώντας τα συναισθήματα, διαχειριζόμενοι τους εθισμούς, αναπτύσσοντας κοινωνικές δεξιότητες, μειώνοντας το άγχος και, ως εκ τούτου, αυξάνοντας την αυτοεκτίμηση. Πρόκειται για μια πολύτιμη μέθοδο για να βοηθηθούν οι άστεγοι να εντοπίσουν τα προβλήματα, να ανακτήσουν τον αυτοέλεγχο και, ως εκ τούτου, να αναπτύξουν μια καλύτερη εικόνα του εαυτού τους. Ο ερευνητής Sean Kidd στη μελέτη, A Lot of Us Look at Life Differently: Homeless Youth and Art on the Outside (2009),  υποστηρίζει ότι η θεραπεία μέσω τέχνης παρέχει ένα πλαίσιο για τα άτομα να ανακτήσουν την αυτοαποτελεσματικότητα και την αυτοεκτίμηση. Σύμφωνα με αρκετούς από τους ερωτηθέντες άστεγους νέους της μελέτης, η δημιουργία τέχνης «δεν ήταν κάτι απλώς θετικό ... αλλά κάτι ζωτικό για την επιβίωση».

 Η εμπειρία από τις ΗΠΑ

Στη Νέα Υόρκη, την πόλη με 100.000 άστεγους υλοποιείται πρόγραμμα επανένταξή τους  μέσω της  εικαστικής θεραπείας. Μη κερδοσκοπικός οργανισμός με έδρα το Μπρούκλιν προσφέρει υποστήριξη «μιας στάσης» σε χιλιάδες Νεοϋορκέζους που είναι άστεγοι ή κινδυνεύουν να μείνουν στο δρόμο.

Συγκεκριμένα, άστεγοι, πρώην χρήστες βρίσκουν καταφύγιο στη Τέχνη και συγκεκριμένα σε ένα στούντιο στο Μπρούκλιν. Το Institute for Community Living, ή ICL, στην Ανατολική Νέα Υόρκη προσφέρει περισσότερα από μια δημιουργική διέξοδο . Παρέχει επίσης θεραπεία ψυχικής υγείας και απεξάρτηση από τα ναρκωτικά. Δεν πρόκειται για μικρό εγχείρημα αφού περισσότεροι από 3.000 άνθρωποι κοιμούνται κάτω από τη στέγη του ICL κάθε βράδυ, ενώ σύμφωνα με τον Συνασπισμό για τους Αστέγους, περισσότεροι από 65.000 Νεοϋορκέζοι κοιμούνται στο σύστημα καταφυγίων της πόλης.

 Οι συμμετέχοντες μπορεί να κάνουν ατομικές θεραπείας στο πλαίσιο του προγράμματος αποκατάστασης του ICL, ή λαμβάνουν μέρος σε ομαδική θεραπεία. Επίσης,  εξασφαλίζουν στέγη, καθώς οι υπάλληλοι του προγράμματος εξετάζουν το σύστημα παραπομπών δίνοντας ελπίδα και διέξοδο σε αυτούς τους ανθρώπους.

Αυτή η μορφή θεραπείας τέχνης αποτελεί συμπληρωματικό εργαλείο της παραδοσιακής θεραπείας ψυχικής υγείας και χρησιμεύει για να τον βοηθήσει να διαχειριστεί συμπεριφορές, να επεξεργαστεί συναισθήματα, να μειώσει το άγχος και το στρες του και να βελτιώσει την αυτοεκτίμησή του. Η κοινωνική λειτουργός Tiana Cintron  εξηγεί ότι η Τέχνη κάνει απλά τα πράγματα. Το προηγούμενο καλοκαίρι εκτέθηκαν έργα των 12 επωφελούμενων στο Μουσείο του Μπρούκλιν στην έκθεση με τίτλο «Creating a Lifeline».

 

 

Στο Austin του Τέξας υλοποιείται το εθελοντικό πρόγραμμα Art From the Streets  το οποίο παρέχει ένα ασφαλές και ενθαρρυντικό περιβάλλον. Χάρη το θετικό πνεύμα, η δημιουργικότητα των αστέγων καλλιεργείται μέσω της καλλιτεχνικής έκφρασης. Η προσπάθεια αποτελεί ένα μονοπάτι προς τον αυτοπροσδιορισμό μέσω της αίσθησης της επίτευξης, των κοινωνικών δεσμών και του εισοδήματος που δημιουργείται μέσω της άσκησης της τέχνης τους. Επειδή η επικέντρωση μόνο στη στέγαση δεν επιτυγχάνει άλλους εξίσου σημαντικούς στόχους, όπως είναι η κινητοποίηση για τη βελτίωση και τη διατήρηση της ποιότητας ζωής, το πρόγραμμα  δίνει έμφαση στο να κρατήσει τους ανθρώπους αισιόδοξους, σίγουρους και παραγωγικούς. Στο πνεύμα αυτό θεωρείται ότι υπάρχουν τρεις βασικές ανάγκες που πρέπει να ικανοποιούνται για την προώθηση της ευημερίας, της υγείας και της ανεξαρτησίας.Ο καλλιτέχνης έχει τον έλεγχο και επιλέγει  τι θέλει να δημιουργήσει, βελτιώνεται με την εξάσκηση και την ανατροφοδότηση. Επίσης, ο καλλιτέχνης συνδέεται με συναδέλφους καλλιτέχνες, εθελοντές και πελάτες!

Και όταν οι άνθρωποι συνδέονται με μια ευρύτερη κοινότητα.

 

 

 


Στην Ελλάδα

 

Αναζητώντας στοιχεία για  ανάλογα προγράμματα στην χώρα μας βρέθηκα μπροστά  σε ένα καλλιτεχνικό Εργαστήριο και μια Εγκατάσταση Βίντεο για τη συνθήκη της αστεγίας, τα οποία σχεδίασε και υλοποίησε η ΜΚΟ ΑΜΑΚΑ . Στη συγκεκριμένη δράση έλαβαν μέρος άνθρωποι που ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας και έχουν υπάρξει άστεγοι. Το καλλιτεχνικό εργαστήριο χρησιμοποίησε πολλές καλλιτεχνικές πρακτικές και εργαλεία (φωτογραφία, ήχος, βίντεο, θέατρο κ.ά.). Το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα του εργαστηρίου διαμορφώθηκε ως μια βίντεο εγκατάσταση με τίτλο «Εγχειρίδιο επιβίωσης», με την υποστήριξη του περιοδικού Δρόμου ΣΧΕΔΊΑ.

 

 Πηγές : https://artfromthestreets.org/blogs/news/art-therapy-and-homelessness

 https://homeboca.org/arts-therapy-for-the-homeless/, https://nextcity.org/features/for-people-homelessness-art-catalyzes-economic-mobility-rewrites-narrative

 

Τρίτη 22 Ιουνίου 2021

Μουσειακή τέχνη εναντίον άνοιας: Μια προσέγγιση από τα Κέντρα Ημέρας της Εταιρείας Alzheimer Athens




Ως γνωστόν η Τέχνη θεραπεύει για αυτό διοργανώνεται επίσκεψη στο Λούβρο ή στο Metropolitan Museum από την ομάδα μουσείων στα Κέντρα Ημέρας της Εταιρείας Alzheimer Athens.
Λόγω πανδημίας οι επισκέψεις θα είναι διαδικτυακές σε μεγάλα μουσεία του κόσμου και της Ελλάδας μέσα από τη νεοσύστατη ομάδα.
Σύντομες περιηγήσεις και γνωριμίες με τα σπουδαιότερα εκθέματα των διεθνών και ελληνικών μουσείων αποτελούν αφετηρία συζητήσεων για την μουσειακή τέχνη. Την ίδια ώρα, τροφοδοτούν και ειδικές ασκήσεις που εστιάζουν στην προσοχή, τη συγκέντρωση και τη μνήμη.
Το ‘ταξίδι’ στην τέχνη και στην πολιτιστική κληρονομιά αποδεικνύεται πολύτιμο και συνιστά μια ακόμα προσπάθεια ενεργοποίησης των συμμετεχόντων στα ενδιαφέροντα της ζωής. Η ομάδα μουσείων εντάσσεται στις δράσεις πρόληψης των Κέντρων Ημέρας για την 'Ανοια.

Χάρη στην ευελιξία που διαθέτει η τέχνη ως θεραπευτικό μέσο μπορεί να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της άνοιας, λειτουργώντας ως ερέθισμα για την στόχευση σε διαφορετικές πτυχές της πάθησης, σύμφωνα με την  ψυχολόγο Σύλβα Σαραφίδου. Παρακινώντας τις αισθήσεις μπορεί να επιφέρει γνωστικό αντίκτυπο και να ενεργοποιήσει γνωστικές λειτουργίες, επιδρώντας ακόμη και σε επίπεδο λεκτικής κατανόησης και έκφρασης, ενισχύοντας την βραχυπρόθεσμη καθώς και μακροπρόθεσμη μνήμη.

Ακόμη, όταν η δημιουργικότητα ξεδιπλέωνεται μέσω της τέχνης είναι δυνατόν να λειτουργήσει θεραπευτικά και απελευθερωτικά. Συγκεκριμένα, ανθρωπιστικές προσεγγίσεις θεραπείας μέσω της τέχνης, διατείονται ότι «η διαδικασία της δημιουργίας τέχνης μας δίνει την ευκαιρία για αυτοπραγμάτωση και έχει μια μεταμορφωτική ποιότητα» (Malchiodi, 2007).

Σύμφωνα με την Αμερικάνικη Εταιρεία Θεραπείας Mέσω Τέχνης οι βασικοί στόχοι της θεραπείας μέσω τέχνης  αφορούν και στη θεραπευτική αντιμετώπιση ψυχικών και συναισθηματικών δυσκολιών, προβλημάτων προσαρμογής κ.ά. κατά τον καθηγητή Ψυχολογίας & Ειδικής Αγωγής, Ηλία Ε. Κουρκούτα.


Πηγή:

https://www.psychografimata.com/

http://www.trauma-art-alexandritonya.com/?page_id=617&lang=el