Το Met επιστρέφει στη Μεξικό σημαντικό αγαλμάτιο Nayarit

 

Το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης ανακοίνωσε την επιστροφή ενός κεραμικού αγαλματιδίου Nayarit στη Μεξικό, στο πλαίσιο της πολιτικής υπεύθυνης συλλογής και διαχείρισης πολιτιστικών αγαθών. Η απόφαση βασίστηκε σε νέα στοιχεία από τις έρευνες της Εισαγγελίας του Μανχάταν και την εσωτερική έρευνα του μουσείου.

Η επιστροφή του αγαλματιδίου Nayarit

Το αντικείμενο, που απεικονίζει ανδρική μορφή και χρονολογείται μεταξύ 100–400 μ.Χ., αποτελεί μέρος μιας μεγάλης ομάδας κούφιων κεραμικών ειδωλίων που έχουν βρεθεί σε τάφους στη δυτική Μεξικό. Η επιστροφή του πραγματοποιήθηκε μετά από νέα στοιχεία που προέκυψαν από τις έρευνες των αρχών και την έρευνα προέλευσης του Met.

Η συνεργασία Met–Μεξικό για την πολιτιστική κληρονομιά

Το Met υπογραμμίζει ότι η σχέση του με τη Μεξικό βασίζεται στη συνεργασία και στη συνεχή ανταλλαγή επιστημονικής γνώσης. Το 2025 το μουσείο επανένοιξε τις αίθουσες Τεχνών της Αρχαίας Αμερικής στο πλαίσιο της ανακαίνισης της πτέρυγας Michael C. Rockefeller, με στενή συνεργασία με μεξικανούς επιστήμονες και μουσεία. Η πτέρυγα έχει ήδη υποδεχθεί πάνω από 2 εκατομμύρια επισκέπτες. Η μεξικανική τέχνη, από την αρχαιότητα έως σήμερα, έχει σημαντική παρουσία στο μουσείο, ενώ η νέα πτέρυγα Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης (2030) σχεδιάζεται από τη διεθνώς αναγνωρισμένη Μεξικανή αρχιτέκτονα Φρίντα Εσκομπέδο.

Ο διευθυντής του Met, Max Hollein, τόνισε ότι το μουσείο επενδύει συστηματικά στην έρευνα προέλευσης και στη διασφάλιση υπεύθυνων πρακτικών συλλογής. Ευχαρίστησε τις αρχές και τους ειδικούς που συνέβαλαν στη διευκρίνιση της προέλευσης του αντικειμένου. Ο Marcos Bucio, Γενικός Πρόξενος της Μεξικό στη Νέα Υόρκη, χαρακτήρισε την επιστροφή «πράξη ιστορικής δικαιοσύνης και πολιτιστικής αξιοπρέπειας», επισημαίνοντας ότι το αγαλματίδιο αποτελεί ζωντανή μαρτυρία της ταυτότητας και της μνήμης των λαών της αρχαίας Μεξικό.

Ο επικεφαλής του τμήματος προέλευσης του Met, Lucian Simmons, υπογράμμισε ότι η έρευνα προέλευσης είναι μια συνεχής διαδικασία που απαιτεί διεθνή συνεργασία και ανοιχτό διάλογο.

Η έρευνα προέλευσης στο Met

Το Met διαθέτει πάνω από 1,5 εκατομμύριο αντικείμενα, καθένα με μοναδική ιστορία. Η ομάδα προέλευσης του μουσείου —η μεγαλύτερη παγκοσμίως— συνεργάζεται με επιμελητές, συντηρητές και επιστήμονες για τη συστηματική τεκμηρίωση της ιστορίας κάθε αντικειμένου. Τα τελευταία χρόνια έχουν εμπλουτιστεί τα στοιχεία προέλευσης για περίπου 2.500 έργα. Το μουσείο έχει μακρά ιστορία επιστροφών αντικειμένων στις χώρες προέλευσής τους όταν προκύπτουν νέα στοιχεία.

Η δέσμευση του Met για την προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς

Η έρευνα προέλευσης επικεντρώνεται ιδιαίτερα στην αρχαία τέχνη, τα αρχαιολογικά ευρήματα και την πολιτιστική κληρονομιά περιοχών που υπήρξαν αποικιοκρατικά πεδία. Το Met συνεργάζεται με χώρες σε όλο τον κόσμο για ανταλλαγή πληροφοριών, δανεισμούς έργων, φροντίδα συλλογών και κοινές επιστημονικές δράσεις.

Το Met σήμερα

Το μουσείο βρίσκεται σε φάση μεγάλης ανακαίνισης, με έργα που περιλαμβάνουν την πτέρυγα Michael C. Rockefeller, τις νέες Condé M. Nast Galleries, τις αίθουσες Αρχαίας Δυτικής Ασίας και Κύπρου, νέους χώρους εστίασης και λιανικής, και την πτέρυγα Tang για Μοντέρνα και Σύγχρονη Τέχνη (2030).

Από το 1870, το Met αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς παγκόσμιας τέχνης, με δύο εμβληματικές τοποθεσίες στη Νέα Υόρκη και εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως.

Η Γαλλία εγκρίνει νόμο για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που αφαιρέθηκαν στην αποικιοκρατική περίοδο

Η Εθνοσυνέλευση της Γαλλίας ενέκρινε ομόφωνα νομοσχέδιο για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που αφαιρέθηκαν παράνομα μεταξύ 1815 και 1972, σηματοδοτώντας μια ιστορική στιγμή στην αντιμετώπιση του αποικιοκρατικού παρελθόντος και ανοίγοντας τον δρόμο για ένα σταθερό πλαίσιο επαναπατρισμού.

Ένα ομόφωνο αλλά αμφιλεγόμενο βήμα

Τη νύχτα 12 προς 13 Απριλίου, η Assemblée nationale ενέκρινε ομόφωνα τον νέο νόμο, μετά την αντίστοιχη έγκριση από τη Γερουσία τον Ιανουάριο. Η ψήφιση αποτελεί υλοποίηση της υπόσχεσης του Εμανουέλ Μακρόν για επιστροφή μέρους της αφρικανικής πολιτιστικής κληρονομιάς που βρίσκεται σε γαλλικά μουσεία.

 Η συζήτηση υπήρξε έντονη, αποκαλύπτοντας τόσο διακομματική συναίνεση όσο και βαθιές πολιτικές και πολιτισμικές διαφωνίες.

Το πλαίσιο Savoy–Sarr και η ανάγκη για μόνιμο μηχανισμό

Ο νόμος βασίζεται στο καθοριστικό πόρισμα Savoy–Sarr (2018), το οποίο εκτιμούσε ότι έως και το 95% της αφρικανικής πολιτιστικής κληρονομιάς βρίσκεται εκτός ηπείρου. Μέχρι σήμερα, κάθε επιστροφή απαιτούσε ειδική νομοθεσία — μια χρονοβόρα διαδικασία που οδήγησε στη δημιουργία ενιαίου πλαισίου.

Τι προβλέπει ο νέος νόμος

Ο νόμος εισάγει ειδική εξαίρεση στην αρχή της απαραβίαστης δημόσιας περιουσίας, επιτρέποντας την έξοδο αντικειμένων αποκλειστικά για σκοπούς επαναπατρισμού.

Κριτήρια επιλεξιμότητας:

• προέλευση από το έδαφος του αιτούντος κράτους
• παράνομη αφαίρεση μεταξύ 20/11/1815 – 23/4/1972
• μορφές αφαίρεσης: κλοπή, λεηλασία, εξαναγκασμός
• εξαιρούνται αντικείμενα που καλύπτονται από διεθνείς συμφωνίες ή προέρχονται από νόμιμες αρχαιολογικές μοιρασιές

Περιλαμβάνονται και ανθρώπινα κατάλοιπα ή αντικείμενα που τα περιέχουν.

Πώς θα γίνεται η διαδικασία επαναπατρισμού

Η Επιστημονική επιτροπή εξετάζει το αίτημα και συντάσσει αναλυτική έκθεση. Η Επιτροπή Επιστροφής Πολιτιστικών Αγαθών εκδίδει δημόσια γνωμοδότηση. Η κυβέρνηση λαμβάνει την τελική απόφαση με διάταγμα του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Σε περίπτωση απόρριψης, απαιτείται πλήρης και δημόσια αιτιολόγηση.

Οι χώρες που λαμβάνουν αντικείμενα πρέπει να εγγυώνται:

• συντήρηση σύμφωνα με διεθνή πρότυπα
• δημόσια πρόσβαση
• νομική προστασία από παράνομη διακίνηση

Κοινοβουλευτικός έλεγχος και διαφάνεια

Το Κοινοβούλιο ενημερώνεται για κάθε αίτημα εντός ενός μήνα και μπορεί να ασκήσει δεσμευτικό βέτο εντός έξι μηνών.

Ετήσια έκθεση θα παρουσιάζει:

• αριθμό αιτημάτων
• αποφάσεις
• επιστροφές

λίστα αντικειμένων αμφίβολης προέλευσης

Πολιτικές αντιδράσεις και συμβολικές εντάσεις

Η απουσία της λέξης «αποικιοκρατία» από το κείμενο προκάλεσε αντιδράσεις.

Βουλευτές της δεξιάς εξέφρασαν φόβους για «άνοιγμα του ασκού του Αιόλου».

Βουλευτές της αριστεράς υποστήριξαν ότι η μη ονομασία της αποικιοκρατίας αποδυναμώνει το μέτρο.

Άλλοι, όπως ο γερουσιαστής Pierre Ouzoulias, υποστήριξαν ότι η ουδετερότητα επιτρέπει ευρύτερη εφαρμογή.

Η υπουργός Πολιτισμού Catherine Pégard χαρακτήρισε τον νόμο «εργαλείο συμφιλίωσης και συνεργασίας».

Ένα πρώτο βήμα σε μια μακρά διαδικασία

Ο νόμος δεν λύνει όλες τις εκκρεμότητες, αλλά δημιουργεί έναν σταθερό μηχανισμό που μπορεί να επιφέρει πραγματικές αλλαγές στις σχέσεις της Γαλλίας με τα κράτη που ζητούν επαναπατρισμό της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.

Το Εθνικό Μουσείο Ασιατικής Τέχνης των Smithsonian επιστρέφει τρία αρχαία χάλκινα αγάλματα στην Ινδία

Το Εθνικό Μουσείο Ασιατικής Τέχνης του Smithsonian στην Ουάσιγκτον προχώρησε στην επαναπατρισμό τριών αρχαίων χάλκινων αγαλμάτων, τα οποία είχαν κλαπεί από ναούς της νότιας Ινδίας πριν από δεκαετίες. Τα έργα, ηλικίας άνω της μιας χιλιετίας, επιστρέφουν πλέον στη χώρα προέλευσής τους.

Τρία ιστορικά έργα τέχνης ηλικίας άνω των 1.000 ετών

Τα αγάλματα που επεστράφησαν είναι τα:

• “Somaskanda” (12ος αιώνας)

• “Saint Sundarar with Paravai” (χρονολογία άγνωστη)

• “Shiva Nataraja” (περίπου 990 μ.Χ.)

Για αιώνες, τα έργα βρίσκονταν σε ινδικούς ναούς ή συμμετείχαν σε θρησκευτικές πομπές, πριν κλαπούν και εξαφανιστούν από τις κοινότητές τους. Το μουσείο ανακοίνωσε ότι τα αγάλματα είχαν αγοραστεί από εμπόρους οι οποίοι αργότερα καταδικάστηκαν για λαθρεμπόριο πολιτιστικών αγαθών. Η αποκάλυψη της πραγματικής τους προέλευσης προέκυψε μετά από έρευνα που άρχισε το 2023, σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο του Ποντισερί. Αρχειακές φωτογραφίες επιβεβαίωσαν ότι τα έργα βρίσκονταν σε ναούς του Ταμίλ Ναντού μεταξύ 1956–1959.

Δέσμευση για διαφάνεια και υπεύθυνη διαχείριση πολιτιστικής κληρονομιάς

Ο διευθυντής του μουσείου, Chase F. Robinson, δήλωσε ότι η επαναπαράδοση αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας για πλήρη διαφάνεια και υπεύθυνη διαχείριση της συλλογής: «Το Εθνικό Μουσείο Ασιατικής Τέχνης δεσμεύεται να διαχειρίζεται την πολιτιστική κληρονομιά με υπευθυνότητα. Ερευνούμε σε βάθος την ιστορία των αντικειμένων μας, όχι μόνο πώς έφτασαν στο μουσείο, αλλά και την πορεία τους μέσα στον χρόνο».

Δεύτερη μεγάλη επαναπαράδοση μέσα σε λίγες εβδομάδες

Η επιστροφή των τριών ινδικών αγαλμάτων αποτελεί τη δεύτερη σημαντική επαναπαράδοση του μουσείου σε σύντομο χρονικό διάστημα. Τον Δεκέμβριο, το μουσείο είχε επιστρέψει δύο αγάλματα στην Καμπότζη:

• ένα του 10ου αιώνα που απεικόνιζε ινδουιστικές θεότητες

• και ένα που απεικόνιζε βουδιστική θεότητα

Τα έργα είχαν κλαπεί κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου της Καμπότζης τη δεκαετία του 1950.

Η σειρά επαναπατρισμών υπογραμμίζει την αυξανόμενη διεθνή πίεση προς τα μουσεία να επανεξετάσουν την προέλευση των συλλογών τους και να επιστρέψουν αντικείμενα που αποκτήθηκαν παράνομα.

Από τη λεηλασία στον επαναπατρισμό: Οι μεγαλύτερες κλοπές ελληνικών αρχαιοτήτων και οι σύγχρονες διεκδικήσεις

Με αφορμή τη χθεσινή τελετή επαναπατρισμού κιονόκρανου απο την Αρχαία Ολυμπία που είχε αφαιρεθεί παράνομα θα κάνουμε ένα ταξίδι  στον χρόνο για να ιχνηλατήσουμε την επιστροφή σημαντικών αρχαιοτήτων στην χώρα μας αλλά και τις μεγάλες αρπαγές πολιτιστικών αγαθών. Η Ελλάδα, με την αμύθητη πολιτιστική της κληρονομιά, υπήρξε για αιώνες στόχος αρχαιοκαπηλίας, λεηλασίας και παράνομης εξαγωγής αρχαιοτήτων. Από την εποχή του Λόρδου Έλγιν έως τις λαθρανασκαφές του 20ού αιώνα, χιλιάδες αντικείμενα ελληνικής προέλευσης βρίσκονται σήμερα σε μουσεία και ιδιωτικές συλλογές του εξωτερικού. Την τελευταία δεκαετία, η χώρα έχει εντείνει τις προσπάθειες επαναπατρισμού, με σημαντικές επιτυχίες και διεθνή συνεργασία.

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και μετά την Επανάσταση του 1821, αρκετοίΕυρωπαίοι περιηγητές επισκέφθηκαν την Ελλάδα με σκοπό όχι μόνο την καταγραφή των μνημείων αλλά και την απόκτηση αρχαιοτήτων, συχνά με αμφιλεγόμενες ή παράνομες μεθόδους. Ο πιο γνωστός είναι ο Thomas Bruce, Λόρδος Έλγιν (1766–1841), ο οποίος αφαίρεσε τα Γλυπτά του Παρθενώνα και τα μετέφερε στη Βρετανία. Ο Francesco Morosini, δόγης της Βενετίας, βομβάρδισε την Ακρόπολη το 1687 και προσπάθησε να αρπάξει γλυπτά, ενώ τελικά πήρε μαρμάρινα λιοντάρια από την Ακρόπολη, το Θησείο και τον Πειραιά. Ο Richard Chandler (1738–1810), αρχαιολόγος και ελληνιστής, επισκέφθηκε την Ελλάδα ως εκπρόσωπος της Society of Dilettanti και συνέλεξε αρχαιότητες για λογαριασμό της Οξφόρδης. Ο Comte de Choiseul-Gouffier (1752–1817), Γάλλος διπλωμάτης και συγγραφέας του έργου Voyage pittoresque de la Grèce, συνέλεξε πλήθος αντικειμένων ανταγωνιζόμενος τον Έλγιν. Ο James Stuart και ο Nicholas Revett, αρχιτέκτονες και μέλη της ίδιας λέσχης, κατέγραψαν και απέσπασαν αρχαιότητες από την Αθήνα και άλλες περιοχές. Οι πράξεις τους, αν και συχνά καλύπτονταν από διπλωματική ασυλία ή άδειες της Οθωμανικής διοίκησης, θεωρούνται σήμερα μορφές πολιτιστικής λεηλασίας.

Επαναπατρισμοί αρχαιοτήτων την τελευταία δεκαετία

Η πιο εμβληματική υπόθεση είναι η συνεχιζόμενη διεκδίκηση των Γλυπτών του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο. Το αίτημα της Ελλάδας έχει ενισχυθεί από διεθνείς οργανισμούς, όπως η UNESCO, η οποία το 2021 χαρακτήρισε την επιστροφή των γλυπτών ως ζήτημα ηθικής τάξης και πολιτιστικής δικαιοσύνης. Παρά τις αντιστάσεις του μουσείου, η πίεση αυξάνεται, με την ελληνική πλευρά να προτείνει ακόμη και μακροχρόνιο δανεισμό ως ενδιάμεση λύση.

 Ρωμαϊκή σαρκοφάγος

Το 2022, επεστράφη στην Ελλάδα μια ρωμαϊκή σαρκοφάγος από γκαλερί του Μανχάταν, η οποία είχε εξαχθεί παράνομα. Η ταυτοποίηση έγινε από τον αρχαιολόγο Χρήστο Τσιρογιάννη, μέσω φωτογραφιών από αρχείο γνωστού αρχαιοκάπηλου. Ο ίδιος έχει συμβάλει στον εντοπισμό πάνω από 1.000 αρχαιοτήτων ελληνικής προέλευσης σε μουσεία και συλλογές του εξωτερικού, με τεκμηρίωση που βασίζεται σε αρχεία κατασχεμένων κυκλωμάτων αρχαιοκαπηλίας.

Λάρνακα και αγάλματα

Το Μουσείο Michael Carlos στην Ατλάντα επέστρεψε το 2023 στην Ελλάδα μια λάρνακα και δύο αγάλματα, προϊόντα λαθρανασκαφών. Το μουσείο είχε στην κατοχή του τουλάχιστον 218 ύποπτα αντικείμενα, αρκετά εκ των οποίων συνδέονται με καταδικασμένους για αρχαιοκαπηλία, όπως ο Giacomo Medici και ο Robin Symes.

Αντικείμενα ελληνικής προέλευσης 

Έχουν επίσης εντοπιστεί και επιστραφεί από τις συλλογές Getty, Shelby White/Leon Levy και Jean-David Cahn AG. Οι επιστροφές αυτές έγιναν μετά από ενδελεχή έρευνα και συνεργασία με διεθνείς αρχές, αποδεικνύοντας την αποτελεσματικότητα της επιστημονικής τεκμηρίωσης και της νομικής πίεσης.

Η υπόθεση της Σχοινούσας, 

Μία από τις μεγαλύτερες στην ιστορία της ελληνικής αρχαιοκαπηλίας, αποκάλυψε εκατοντάδες αρχαιότητες που είχαν εξαχθεί παράνομα και εντοπίστηκαν σε ιδιωτική συλλογή. Η δικαστική διερεύνηση και οι διεθνείς συνεργασίες συνέβαλαν στην επιστροφή σημαντικού μέρους αυτών των θησαυρών, ενώ αρκετά αντικείμενα παραμένουν υπό διεκδίκηση.

Μεγάλες κλοπές αρχαιοτήτων από τον ελλαδικό χώρο

Η λεηλασία των Γλυπτών του Παρθενώνα από τον Λόρδο Έλγιν, όπως προαναφέραμε στις αρχές του 19ου αιώνα αποτελεί την πιο γνωστή περίπτωση. Τα γλυπτά εκτίθενται σήμερα στο Βρετανικό Μουσείο, προκαλώντας διεθνή συζήτηση για την επιστροφή τους στην Αθήνα. Η συλλογή περιλαμβάνει μετόπες, αετώματα και τμήματα της ζωφόρου του Παρθενώνα, που αφαιρέθηκαν με βίαιο τρόπο και μεταφέρθηκαν στη Βρετανία με την άδεια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η Αφροδίτη της Μήλου

Ανακαλύφθηκε το 1820 από έναν αγρότη και μεταφέρθηκε στο Λούβρο από Γάλλους αξιωματούχους, παραμένει ένα από τα πιο διάσημα αγάλματα του μουσείου. Η απομάκρυνσή της έγινε με τη συνεργασία των τοπικών αρχών της εποχής, αλλά χωρίς επίσημη άδεια από την ελληνική πλευρά, καθώς η χώρα βρισκόταν ακόμη υπό οθωμανική κατοχή.

Η Νίκη της Σαμοθράκης

Το γλυπτό ανακαλύφθηκε το 1863 από τον Γάλλο πρόξενο και ερασιτέχνη αρχαιολόγο Charles Champoiseau, ο οποίος το μετέφερε στη Γαλλία με τη βοήθεια των οθωμανικών αρχών.. Το άγαλμα εκτίθεται σήμερα στο Musée du Louvre στο Παρίσι, στην κορυφή της περίφημης κεντρικής σκάλας του μουσείου, και αποτελεί ένα από τα πιο δημοφιλή εκθέματα παγκοσμίως.

Κλοπές την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, οι ναζιστικές δυνάμεις προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές και κλοπές σε αρχαιολογικούς χώρους όπως η Κνωσός, η Ολυμπία και οι Δελφοί. Χιλιάδες αντικείμενα εξαφανίστηκαν, με αρκετά να εντοπίζονται αργότερα σε μουσεία της Γερμανίας και της Αυστρίας. Το 1946, το Υπουργείο Παιδείας εξέδωσε τον τόμο «Ζημίαι των αρχαιοτήτων εκ του πολέμου και των στρατευμάτων κατοχής», όπου καταγράφονται οι κλοπές και οι ζημιές. Σύμφωνα με τις καταγραφές, οι Γερμανοί στρατιώτες λεηλάτησαν 87 αρχαιολογικούς χώρους και έκλεψαν πάνω από 8.500 αρχαιότητες.

Λαθρανασκαφές σε Μυκηναϊκούς τάφους και μινωικούς χώρους

 Οι παράνομες ανασκαφές δήγησαν σε εξαγωγή χρυσών αντικειμένων και αγαλματιδίων που σήμερα βρίσκονται στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης και στο Getty Museum του Λος Άντζελες. Αντίστοιχα, αναθηματικά αγάλματα από Δελφούς και Ολυμπία εκτίθενται στο Museum of Fine Arts της Βοστώνης και σε μουσεία του Βερολίνου.

Ανάμεσα στα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα είναι και η περίπτωση των μινωικών αγγείων από την Κρήτη, που εντοπίστηκαν σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελβετία και τη Γερμανία. Πολλά από αυτά είχαν εξαχθεί κατά τη δεκαετία του ’60 και ’70, όταν η αρχαιοκαπηλία γνώρισε έξαρση λόγω ανεπαρκούς φύλαξης των αρχαιολογικών χώρων.

Η Ελλάδα συνεχίζει να διεκδικεί την επιστροφή των πολιτιστικών της αγαθών, με στόχο την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας και την επανένωση των αρχαιοτήτων με τον τόπο τους. Οι προσπάθειες αυτές αποτελούν όχι μόνο εθνική υπόθεση, αλλά και παγκόσμιο ζήτημα πολιτιστικής δικαιοσύνης.

Πηγές: 24grammata.com, www.patris.gr, olympia.gr

archive.org/details/travelsingreece

newsville.be/fygadeuontas-tin-niki-fylagontas-tin-afroditi/

gallica.bnf.fr/

.riba.org

.louvre.fr

smb.museum

metmuseum.org/ /www.smb.museum/e

greekcitytimes.com/2023/03/29/ancient-artifacts-returned-to-greece/

news.artnet.com/art-world/looted-sarcophagus-returned-to-greece-2022-2178123

theartnewspaper.com/2022/07/15/getty-museum-returns-looted-antiquities-to-greece

unesco.org/en/articles/unesco-committee-calls-return-parthenon-sculptures-greece

Σταμάτησαν δημοπρασία αρχαίων νομισμάτων και επέστρεψαν στην Ελλάδα

 

​Στο "σφυρί" παραλίγο να βγουν πέντε σπάνια αρχαία αργυρά νομίσματα, σε οίκους του Μονάχου και της Ζυρίχης, αλλά τελικά επαναπατρίστηκαν. Τα τρία, από αυτά, τα οποία είχαν εξαχθεί παρανόμως από την Ελλάδα, παραδόθηκαν από τις βαυαρικές αστυνομικές Αρχές στο Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στο Μόναχο και επέστρεψαν στην χώρα μας στις 30 Σεπτεμβρίου 2020 από το Μόναχο. Πλέον φυλάσσονται στο Νομισματικό Μουσείο, το οποίο συνέδραμε στην ταύτισή τους.

Τα νομίσματα είναι ένας στατήρας Λίνδου του πρώτου μισού του 5ου αιώνα π.Χ., ένα οκτάδραχμο του βασιλιά των Ηδονέων Γέτα, με χρονολογία κοπής γύρω στα 480-460 π.Χ., και ένας στατήρα Ήλιδας του 328 π.Χ. περίπου.

 

Το εγχείρημα της επιστροφής τους επετεύχθη χάρη στην εξάρθρωση, τον Οκτώβριο του 2016, από την Υποδιεύθυνση Ασφαλείας Πατρών πολυμελούς εγκληματικής οργάνωσης, που είχε έδρα την Ελλάδα και πλοκάμια σε πολλές άλλες χώρες και σχετιζόταν με την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών, σύμφωνα με το υπουργείο Πολιτισμού.

 

« Εις χείρας των εμπλεκομένων στην οργάνωση είχαν κατασχεθεί, εντός Ελλάδας, 126 αρχαία αντικείμενα και 2.024 νομίσματα, ενώ τον Μάρτιο του 2017 επαναπατρίστηκαν από τη Γερμανία 33 αγγεία Μυκηναϊκής εποχής, 600 αρχαία νομίσματα και άλλα αρχαία αντικείμενα διαφόρων εποχών, τα οποία οι αρχαιοκάπηλοι είχαν εξαγάγει παρανόμως από τη χώρα» αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση.

 

Συγκεκριμένα, τα ίχνη της οργάνωσης εντοπίστηκαν από την αρμόδια Διεύθυνση Τεκμηρίωσης και Προστασίας Πολιτιστικών Αγαθών αρχαίων ελληνικών νομισμάτων, η οποία είχε διοχετεύσει από προς πώληση σε οίκους δημοπρασιών με έδρα τη Ζυρίχη και το Μόναχο.

Με την ενεργοποίηση και της Εισαγγελίας Εφετών Πατρών υλοποιήθηκαν ενέργειες προς τις αρμόδιες ελβετικές και γερμανικές δικαστικές Αρχές για να να παραδοθούν τα παρανόμως διακινηθέντα πολιτιστικά αγαθά.

Μάλιστα, είχαν επιστραφεί πριν ένα χρόνο δύο ακόμη αργυρά νομίσματα από τη Ζυρίχη, ένα τετράδραχμο Αθηνών «Νέας Τεχνοτροπίας», με χρονολογία κοπής το 136 π.Χ., και ένα τετράδραχμο Πτολεμαίου Δ΄ Φιλοπάτορα νομισματοκοπείου Σιδώνας, με χρονολογία κοπής περί τα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ. Τα δύο νομίσματα φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πατρών.

Διεκδίκηση χάλκινου ειδωλίου που θα δημοπρατούνταν στον οίκο Sotheby's

Στη διεκδίκηση και τον επαναπατρισμό χάλκινου ειδωλίου  αλόγου του 8^ου π.Χ. αι. προχωρά το Υπουργείο Πολιτισμού όπως ενημέρωσε η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη,  τον κ. Matthew Bogdanos, βοηθό εισαγγελέα, επικεφαλής της υπηρεσίας για την παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων, και τους συνεργάτες του.

Πρόκειται για αντικείμενο που είχε εξαχθεί παράνομα από την ελληνική επικράτεια και μαζί με άλλα έχουν εντοπιστεί σε συλλογές στην Αμερική.

Το εν λόγω αντικείμενο επρόκειτο να δημοπρατηθεί από τον οίκο Sotheby's στη Νέα Υόρκη στις 14 Μαΐου 2018, μαζί με άλλα αντικείμενα από τη συλλογή Barnet, με εκτιμώμενη τιμή εκκίνησης μεταξύ $150.000 έως $250.000.

Η ιδιοκτησία του μνημείου

Ο  οίκος υποστήριξε για την προέλευσή του  την εξής σειρά διαδοχής του κινητού μνημείου: Δημοπρατήθηκε για πρώτη φορά από τον οίκο Münzen und Medaillen AG στη Βασιλεία της Ελβετίας, στις 6 Μαΐου 1967. Ο Βρετανός αρχαιοπώλης Robin Symes -συνεταίρος του Μιχαηλίδη-  το απέκτησε πιθανότατα στην δημοπρασία. Ο Howard και η Saretta Barnet αγόρασαν από τον Robin Symes το αντικείμενο στις 16 Νοεμβρίου 1973 και το κατείχαν έως τον θάνατό τους.

Το ελληνικό κράτος, 10 ημέρες πριν την δημοπρασία ζήτησε την παρέμβαση της Interpol για να διερευνήσει το σύνολο των παραστατικών απόκτησης του ειδωλίου. Έμφαση δόθηκε στα παραστατικά που αφορούν στην πρώτη του δημοπράτηση, το 1967, προκειμένου να διαπιστωθεί ο χρόνος και ο τρόπος εξαγωγής του από την Ελλάδα.

 Ωστόσο, η έρευνα δεν είχε αποτελέσματα λόγω της παρέλευσης μισού αιώνα από τη δημοπρασία και της καταστροφής των παραστατικών του ελβετικού οίκου.

Η διεκδίκηση

Το ΥΠΠΟΑ διεκδίκησε την επιστροφή του από τους σημερινούς κατόχους του, τους κληρονόμους του ζεύγους Howard και Saretta Barnet, αλλά και από τον οίκο Sotheby's.

Όμως, οι κληρονόμοι του ζεύγους Barnet και ο οίκος Sotheby's υπέβαλαν αγωγή κατά του ελληνικού δημοσίου, με την οποία ζητούσαν από το δικαστήριο, αφενός να αναγνωρίσει την οικογένεια Barnet ως ιδιοκτήτη του ειδωλίου, καθώς, κατ' αυτούς, το ελληνικό κράτος δεν μπορεί να έχει ιδιοκτησιακά δικαιώματα επί του αντικειμένου, και αφετέρου να επιτρέψει στους Sotheby's να προχωρήσουν στην εκποίηση του ειδωλίου για λογαριασμό της οικογένειας Barnet.

Με επιστολή του το Υπουργείο προς τον οίκο ζήτησε την απόσυρση του χάλκινου αγαλματιδίου από τη δημοπρασία εξαιτίας της έλλειψης παραστατικών νόμιμης εξαγωγής του από το ελληνικό έδαφος, αλλά και του εντοπισμού της φωτογραφίας του αντικειμένου, σε κατασχεθέν στη Σχοινούσα, το 2006, φωτογραφικό αρχείο των Symes-Μιχαηλίδη.

Το Υπουργείο αιτήθηκε τη συνεργασία του οίκου στον επαναπατρισμό του ειδωλίου ως αρχαίου κινητού μνημείου, το οποίο ανήκει αποκλειστικά στο ελληνικό κράτος, σύμφωνα με την ελληνική αρχαιολογική νομοθεσία και τις διεθνείς συμβάσεις.

Υπαναχώρηση

Ο οίκος Sotheby's την παραμονή της δημοπρασίας απέσυρε το χάλκινο ειδώλιο, γιατί η επέμβαση της Ελλάδας, όπως ανέφερε σε επιστολή του προς το Υπουργείο Πολιτισμού, προκάλεσε ένα «σύννεφο αμφισβήτησης» γύρω από το αντικείμενο και επηρέασε την εμπορική του αξία.

Από την πλευρά του ο οίκος ζήτησε να του προσκομιστούν συγκεκριμένα στοιχεία σχετικά με τον χρόνο και τον τρόπο εξαγωγής του από τη χώρα εντός πολύ αυστηρής χρονικής προθεσμίας. Ωστόσο, το Υπουργείο ισχυρίζεται ότι  σε καμία περίπτωση δεν επαρκούσε για την επίσημη μετάφραση των εγγράφων που έπρεπε να αποσταλούν ως επίρρωση των ελληνικών θέσεων.

Η απόφαση που εκδόθηκε από το Περιφερειακό δικαστήριο της Νότιας Περιφέρειας της Νέας Υόρκης, 21 Ιουνίου 2019, απέρριψε το αίτημα της ελληνικής πλευράς λόγω αναρμοδιότητας των αμερικανικών δικαστηρίων να εκδικάσουν υπόθεση που άπτεται σε θέμα κυριότητας του ελληνικού δημοσίου.

Το Υπουργείο Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, προσέλαβε πληρεξούσιο δικηγόρο, προκειμένου να προασπίσει τα συμφέροντα του ελληνικού δημοσίου στην εκδίκαση της υπόθεσης στηριζόμενο στις διατάξεις του αρχαιολογικού νόμου, σύμφωνα με τις οποίες τα αρχαία κινητά μνημεία ανήκουν στην αποκλειστική κυριότητα και νομή του ελληνικού δημοσίου, είναι ανεπίδεκτα χρησικτησίας και δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο συναλλαγής.

Σύμφωνα με την Υπουργό Πολιτισμού Λ.Μενδώνη,  είναι η  πρώτη φορά που κινείται διαδικασία κατά κυβέρνησης, καθώς συνήθως οι χώρες είναι εκείνες που απευθύνονται στα δικαστήρια για να διεκδικήσουν αρχαία αντικείμενα από οίκους δημοπρασιών, από ιδιώτες συλλέκτες, αλλά και από μουσεία και όχι οι κάτοχοι των κλοπιμαίων και οι οίκοι δημοπρασιών κατά των κρατών, που διεκδικούν αντικείμενα της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.

Γι' αυτό το λόγο η νομική διεκδίκηση του αντικειμένου έχει πολύπλευρες διαστάσεις. Το δεδικασμένο της συγκεκριμένης υπόθεσης δεν θα αφορά μόνο στην διεκδίκηση της Ελλάδας.

 Οι αρχαιότητες δεν μπορεί να εξομοιώνονται με έργα τέχνης. Οι αρχαιότητες είναι συνυφασμένες με την ιστορία και την πολιτιστική κληρονομιά των λαών.