Η Γαλλία επιστρέφει 23 αρχαιολογικούς θησαυρούς στη Συρία

Η Γαλλία επέστρεψε στη Συρία 23 αρχαιολογικούς θησαυρούς που παρέμεναν στο Παρίσι για περίπου 15 χρόνια, μετά την έκθεσή τους στο Ινστιτούτο Αραβικού Κόσμου. Η παράδοση των αντικειμένων συνέπεσε με την ιστορική επίσκεψη του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στη Δαμασκό — την πρώτη επίσκεψη ηγέτη δυτικής χώρας μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Άσαντ το 2024.

Η επιστροφή των θησαυρών και η ιστορική συγκυρία

Σύμφωνα με το Associated Press, τα 23 αντικείμενα μεταφέρθηκαν στη Δαμασκό με το προεδρικό αεροσκάφος του Μακρόν και παραδόθηκαν στο Εθνικό Μουσείο της Συρίας. Η συλλογή περιλαμβάνει ρωμαϊκά χάλκινα έργα, αντικείμενα από τη βυζαντινή και ισλαμική περίοδο, καθώς και ένα περίτεχνο πολύχρωμο ψηφιδωτό που κοσμούσε κάποτε το Τζαμί των Ομεϋαδών. Τα έργα είχαν σταλεί στη Γαλλία το 2011 για έκθεση συριακών αρχαιοτήτων στο Παρίσι.

Αντικείμενα από Δαμασκό, Χαλέπι, Λαττάκεια και Παλμύρα

Το συριακό Υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι τα αντικείμενα ανήκουν σε μουσεία της Δαμασκού, του Χαλεπίου, της Λαττάκειας και της Παλμύρας. Παρέμειναν στη Γαλλία μετά τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων κατά την περίοδο Άσαντ. Η Δαμασκός χαρακτήρισε τη Γαλλία ως την πρώτη χώρα που ανταποκρίνεται στην εθνική εκστρατεία για την επιστροφή αρχαιοτήτων που βρίσκονται στο εξωτερικό.

Χρονολογικό εύρος 9.000 ετών

Η επιμελήτρια του Εθνικού Μουσείου, Nivin Saadeeddin, δήλωσε ότι η συλλογή καλύπτει μερικές από τις σημαντικότερες περιόδους του συριακού πολιτισμού: από την 9η χιλιετία π.Χ. έως τον 14ο–15ο αιώνα μ.Χ. Κάθε αντικείμενο αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο της ιστορίας της Συρίας.

Ένα δύσκολο παρελθόν και μια νέα αρχή

Ο Maamoun Abdulkarim, πρώην γενικός διευθυντής Αρχαιοτήτων και Μουσείων της Συρίας, χαρακτήρισε την επιστροφή ως κλείσιμο ενός επώδυνου κεφαλαίου που περιλάμβανε πόλεμο, διπλωματική απομόνωση και αποτυχημένες προσπάθειες επαναπατρισμού. Όπως εξήγησε, τα αντικείμενα είχαν δοθεί στη Γαλλία στο πλαίσιο πολιτιστικής συνεργασίας πριν από την έναρξη του πολέμου.

Το 2014 ζήτησε επίσημα την επιστροφή τους, χωρίς ανταπόκριση. Γαλλικές αρχές είχαν ενημερώσει ότι δεν μπορούσαν να επικοινωνήσουν με εκπροσώπους του καθεστώτος Άσαντ λόγω διεθνούς απομόνωσης και κυρώσεων. Ακόμη και η UNESCO προσπάθησε να μεσολαβήσει, χωρίς αποτέλεσμα.

Προσωπικές συνέπειες και πολιτιστική δικαίωση

Ο Abdulkarim αποκάλυψε ότι ο ίδιος και συνεργάτες του ανακρίθηκαν και ξυλοκοπήθηκαν από τις υπηρεσίες ασφαλείας του Άσαντ, κατηγορούμενοι για «ανευθυνότητα» στη διαχείριση των αρχαιοτήτων. Όπως είπε, μόνο η τεκμηριωμένη αλληλογραφία που αποδείκνυε τις επανειλημμένες προσπάθειές τους να επιστρέψουν τα αντικείμενα τους έσωσε από τη φυλακή.

Παρά τα τραύματα του παρελθόντος, ο Abdulkarim χαιρέτισε την ανανεωμένη πολιτιστική συνεργασία: «Είμαι εξαιρετικά χαρούμενος που, παρά όσα συνέβησαν, ο πόλεμος τελείωσε, η Συρία ανοίγεται ξανά στον κόσμο και η πολιτιστική ανταλλαγή επιστρέφει».

Χιλιάδες αρχαιότητες ακόμη αγνοούνται

Το συριακό Υπουργείο Εξωτερικών τόνισε ότι η Γαλλία είναι η πρώτη χώρα που βοηθά ενεργά στην επιστροφή αρχαιοτήτων μετά την ανατροπή του Άσαντ. Ωστόσο, ο Abdulkarim προειδοποίησε ότι χιλιάδες συριακά αντικείμενα που λεηλατήθηκαν κατά τον πόλεμο παραμένουν διάσπαρτα σε όλο τον κόσμο και η ανάκτησή τους θα απαιτήσει χρόνια διπλωματικών προσπαθειών.

Η πολιτιστική κληρονομιά της Συρίας μετά τον πόλεμο

Η Συρία έχει υποστεί τεράστιες απώλειες: η Παλμύρα, μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, υπέστη εκτεταμένες καταστροφές, ενώ το κάστρο των Σταυροφόρων Krak des Chevaliers φέρει ακόμη τα σημάδια των συγκρούσεων. Οι τζιχαντιστές του ISIS κατέστρεψαν ναούς, τάφους και γλυπτά, ενώ η παράνομη διακίνηση αρχαιοτήτων έγινε πηγή χρηματοδότησης ένοπλων ομάδων.

Η Γαλλία επέστρεψε στη Συρία 23 αρχαιολογικούς θησαυρούς μετά από 15 χρόνια, σε μια ιστορική στιγμή που συμπίπτει με την επίσκεψη Μακρόν στη Δαμασκό. Ρωμαϊκά χάλκινα έργα, βυζαντινά και ισλαμικά αντικείμενα, αλλά και ένα πολύχρωμο ψηφιδωτό από το Τζαμί των Ομεϋαδών επιστρέφουν στα μουσεία της Δαμασκού, του Χαλεπίου, της Λαττάκειας και της Παλμύρας. Η κίνηση ανοίγει ξανά τον δρόμο για πολιτιστική συνεργασία, σε μια χώρα που προσπαθεί να επουλώσει τις πληγές του πολέμου και να ανακτήσει τη χαμένη της κληρονομιά.

Η Γαλλία εγκρίνει νόμο για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που αφαιρέθηκαν στην αποικιοκρατική περίοδο

Η Εθνοσυνέλευση της Γαλλίας ενέκρινε ομόφωνα νομοσχέδιο για την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που αφαιρέθηκαν παράνομα μεταξύ 1815 και 1972, σηματοδοτώντας μια ιστορική στιγμή στην αντιμετώπιση του αποικιοκρατικού παρελθόντος και ανοίγοντας τον δρόμο για ένα σταθερό πλαίσιο επαναπατρισμού.

Ένα ομόφωνο αλλά αμφιλεγόμενο βήμα

Τη νύχτα 12 προς 13 Απριλίου, η Assemblée nationale ενέκρινε ομόφωνα τον νέο νόμο, μετά την αντίστοιχη έγκριση από τη Γερουσία τον Ιανουάριο. Η ψήφιση αποτελεί υλοποίηση της υπόσχεσης του Εμανουέλ Μακρόν για επιστροφή μέρους της αφρικανικής πολιτιστικής κληρονομιάς που βρίσκεται σε γαλλικά μουσεία.

 Η συζήτηση υπήρξε έντονη, αποκαλύπτοντας τόσο διακομματική συναίνεση όσο και βαθιές πολιτικές και πολιτισμικές διαφωνίες.

Το πλαίσιο Savoy–Sarr και η ανάγκη για μόνιμο μηχανισμό

Ο νόμος βασίζεται στο καθοριστικό πόρισμα Savoy–Sarr (2018), το οποίο εκτιμούσε ότι έως και το 95% της αφρικανικής πολιτιστικής κληρονομιάς βρίσκεται εκτός ηπείρου. Μέχρι σήμερα, κάθε επιστροφή απαιτούσε ειδική νομοθεσία — μια χρονοβόρα διαδικασία που οδήγησε στη δημιουργία ενιαίου πλαισίου.

Τι προβλέπει ο νέος νόμος

Ο νόμος εισάγει ειδική εξαίρεση στην αρχή της απαραβίαστης δημόσιας περιουσίας, επιτρέποντας την έξοδο αντικειμένων αποκλειστικά για σκοπούς επαναπατρισμού.

Κριτήρια επιλεξιμότητας:

• προέλευση από το έδαφος του αιτούντος κράτους
• παράνομη αφαίρεση μεταξύ 20/11/1815 – 23/4/1972
• μορφές αφαίρεσης: κλοπή, λεηλασία, εξαναγκασμός
• εξαιρούνται αντικείμενα που καλύπτονται από διεθνείς συμφωνίες ή προέρχονται από νόμιμες αρχαιολογικές μοιρασιές

Περιλαμβάνονται και ανθρώπινα κατάλοιπα ή αντικείμενα που τα περιέχουν.

Πώς θα γίνεται η διαδικασία επαναπατρισμού

Η Επιστημονική επιτροπή εξετάζει το αίτημα και συντάσσει αναλυτική έκθεση. Η Επιτροπή Επιστροφής Πολιτιστικών Αγαθών εκδίδει δημόσια γνωμοδότηση. Η κυβέρνηση λαμβάνει την τελική απόφαση με διάταγμα του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Σε περίπτωση απόρριψης, απαιτείται πλήρης και δημόσια αιτιολόγηση.

Οι χώρες που λαμβάνουν αντικείμενα πρέπει να εγγυώνται:

• συντήρηση σύμφωνα με διεθνή πρότυπα
• δημόσια πρόσβαση
• νομική προστασία από παράνομη διακίνηση

Κοινοβουλευτικός έλεγχος και διαφάνεια

Το Κοινοβούλιο ενημερώνεται για κάθε αίτημα εντός ενός μήνα και μπορεί να ασκήσει δεσμευτικό βέτο εντός έξι μηνών.

Ετήσια έκθεση θα παρουσιάζει:

• αριθμό αιτημάτων
• αποφάσεις
• επιστροφές

λίστα αντικειμένων αμφίβολης προέλευσης

Πολιτικές αντιδράσεις και συμβολικές εντάσεις

Η απουσία της λέξης «αποικιοκρατία» από το κείμενο προκάλεσε αντιδράσεις.

Βουλευτές της δεξιάς εξέφρασαν φόβους για «άνοιγμα του ασκού του Αιόλου».

Βουλευτές της αριστεράς υποστήριξαν ότι η μη ονομασία της αποικιοκρατίας αποδυναμώνει το μέτρο.

Άλλοι, όπως ο γερουσιαστής Pierre Ouzoulias, υποστήριξαν ότι η ουδετερότητα επιτρέπει ευρύτερη εφαρμογή.

Η υπουργός Πολιτισμού Catherine Pégard χαρακτήρισε τον νόμο «εργαλείο συμφιλίωσης και συνεργασίας».

Ένα πρώτο βήμα σε μια μακρά διαδικασία

Ο νόμος δεν λύνει όλες τις εκκρεμότητες, αλλά δημιουργεί έναν σταθερό μηχανισμό που μπορεί να επιφέρει πραγματικές αλλαγές στις σχέσεις της Γαλλίας με τα κράτη που ζητούν επαναπατρισμό της πολιτιστικής τους κληρονομιάς.

Γεργοβία: Όταν η Ελλάδα σμίγει με τη Γαλατική Αντίσταση- Τι μαρτυρά ανακάλυψη τείχους

Το τείχος αποδίδεται σε προ-Αυγούστου εποχή,
ενώ το κτίριο είναι εποχήςτου ΑυγούστουCredit: Sébastien Dohr / Inrap

 

Η ανακάλυψη ενός τείχους με ελληνοπρεπή σχεδιασμό που αλλάζει την ιστορία των Γαλατικών Πολέμων εκτιμούν οι ειδικοί. Στην καρδιά της Γαλλίας, στην αρχαία πόλη Γεργοβία—διάσημη για την ιστορική της νίκη απέναντι στον Ιούλιο Καίσαρα το 52 π.Χ.—αποκαλύφθηκε ένα τείχος ξερολιθιάς, ανέγγιχτο από τον χρόνο, με αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά που θυμίζουν τις επιρροές της Ελληνιστικής περιόδου. Ένα εύρημα που ανατρέπει τις έως τώρα αντιλήψεις για τη στρατιωτική και πολιτισμική εξέλιξη της περιοχής.

Η Γεργοβία βρίσκεται κοντά στην πόλη Κλερμόν-Φεράν (Clermont-Ferrand), στην περιοχή της Ωβέρνης (Auvergne), στο κεντρικό τμήμα της χώρας.  Πρόκειται για ένα αρχαίο γαλατικό οχυρό (oppidum) χτισμένο σε υψίπεδο, το οποίο έγινε διάσημο για τη μάχη του 52 π.Χ., όπου ο Βερκιγγετόριξ και οι Γαλάτες νίκησαν τον Ιούλιο Καίσαρα—μία από τις ελάχιστες ήττες του Ρωμαίου στρατηγού κατά τους Γαλατικούς Πολέμους. Άλλωστε και στις ιστορίες του αγαπημένου ήρωα των κομικς Αστεριξ  (Asterix the Gladiator  και  Asterix at the Olympic Games)εμφανίζεται ο Geriatrix, ως ηλικιωμέννος Βετεράνος αυτής της μάχης! Σήμερα, η περιοχή διαθέτει  αρχαιολογικός χώρο και προσφέρει πανοραμική θέα, ιστορικά μονοπάτια και εκπαιδευτικές δράσεις. Επίσης λειτουργεί αρχαιολογικό μουσείο για την μάχη.

Αεροφωτογραφία της ανασκαφής του 2025

Credit: Flore Giraud / Inrap

Από την αντίσταση στον εκρωμαϊσμό

Το τείχος, με τις αμυντικές προεξοχές (éperons), ξεχωρίζει από τα γνωστά γαλατικά μοντέλα και αποτυπώνει το βάθος των αλληλεπιδράσεων μεταξύ πολιτισμών. Οι τοπικές ελίτ, ήδη ρωμαϊσμένες, ανακατασκευάζουν τον χώρο με ρωμαϊκά υλικά—ασβεστοκονίαμα, κεραμίδια, και νέα σχεδιαστική προσέγγιση—χωρίς να σβήνουν το πολεμικό του παρελθόν.

 Αντικείμενα πολυτελείας και μνήμες χρόνου

Ανάμεσα στα ευρήματα, αναγνωρίστηκαν αντικείμενα καθημερινής αλλά και τελετουργικής χρήσης: αμφορείς κρασιού, κεραμικά, πινακίδες γραφής, ακόμα και παιχνίδια, δίνοντας εικόνα μιας κοινωνίας εύπορης και τεχνικά εξελιγμένης. Τα υπόγεια στρώματα, σχεδόν τρία μέτρα βάθος, καταγράφουν δέκα οικοδομικές φάσεις σε διάστημα περίπου ενός αιώνα.

Θέα της ανασκασφής του 2025-Credit: Sébastien Dohr / Inrap

 Το οροπέδιο της Γεργοβίας ως πολιτικό και στρατιωτικό σύμβολο

Η θέση του τείχους, που ελέγχει στρατηγικό σημείο πρόσβασης στην πόλη, ενίσχυσε την πεποίθηση ότι η Γεργοβία παρέμεινε ενεργό πολιτικοστρατιωτικό κέντρο και κατά την Αυγουστιανή περίοδο. Η μετάβαση από το ανεξάρτητο Γαλατικό παρελθόν στη Ρωμαϊκή επαρχία αποκτά νέα διάσταση μέσα από την αρχιτεκτονική.

Μια αρχαιολογία της μνήμης

Η ερευνητική ομάδα ανέσυρε αρχεία από 15 συλλογές σε όλη την Ευρώπη, ενώ μελέτησε σημειώσεις, φωτογραφίες και χάρτες από ανασκαφές από τον 18ο αιώνα έως και τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Η ιστορία της ίδιας της αρχαιολογίας αναβιώνει μαζί με την πόλη.

Το  Αρχαιολογικό Μουσείο

Την αναβίωση της θρυλικής μάχης  επιχειρεί  το Αρχαιολογικό Μουσείο στο εντυπωσιακό Οροπέδιο της Γεργοβίας το οποίο αποτελεί πύλη προς τον κόσμο των αρχαίων Γαλατών και την ιστορική αναμέτρηση μεταξύ του Βερκιγγετόριξ και του Ιούλιου Καίσαρα. Μέσα από οπτικοακουστικές παρουσιάσεις, εκθέματα όπλων και χαρτών, ο επισκέπτης βιώνει ξανά τη Μάχη της Γεργοβίας του 52 π.Χ., μία από τις ελάχιστες νίκες των Γαλατών ενάντια στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Η διαδρομή του μουσείου ξεδιπλώνει τέσσερα θεματικά μονοπάτια που συνδέουν την στρατιωτική, πολιτισμική και γεωλογική σημασία της περιοχής.

 Διαδρομή ανάμεσα στην ιστορία και το ηφαιστειακό τοπίο

Πέρα από την πολεμική κληρονομιά, το μουσείο προσφέρει πανοραμική θέα στην περιοχή της Ωβέρνης, αποκαλύπτοντας το ηφαιστειακά διαμορφωμένο τοπίο από τη Chaîne des Puys ως το Massif du Sancy. Με εστίαση στον πολιτισμό των Αρβέρνων, οι επισκέπτες ανακαλύπτουν την εκλεπτυσμένη τέχνη της φυλής, τα ζωγραφισμένα αγγεία και την αρχιτεκτονική των οχυρωμένων πόλεων (oppida). Το μουσείο λειτουργεί ως χώρος σύνδεσης της αρχαιολογίας με τη μνήμη, την φύση και την πολιτιστική ταυτότητα της Γαλατίας.

πηγή: https://www.labrujulaverde.com/

Όταν οι προσδοκίες μας τρελαίνονται περισσότερο από τον ψυχίατρο...

Μια προσωπική κριτική στην κωμωδία “Ο ψυχίατρός μου τρελάθηκε”

 Πριν λίγες μέρες, αποφάσισα να χαρίσω στον εαυτό μου μια ανάλαφρη κινηματογραφική βραδιά με την κωμωδία Ο ψυχίατρός μου τρελάθηκε. Η ταινία υπόσχεται γέλιο, παραλογισμό και ευρηματικές καταστάσεις μέσα από το φακό της ψυχολογικής παρωδίας – αλλά τελικά, ήταν ο δικός μου ψυχισμός που αποζητούσε περισσότερο ενθουσιασμό.

της Μαρίας Αλιμπέρτη

 Κωμωδία σε «ανακυκλωμένη» συσκευασία

Παρότι η ταινία είχε κάποιες συμπαθητικές στιγμές, δεν κατάφερε να με παρασύρει στο αυθόρμητο γέλιο που περίμενα. Ίσως γιατί είχα ανεβάσει τον πήχη πολύ ψηλά ή γιατί η αίσθηση του χιούμορ ακολουθούσε την «ασφαλή συνταγή» που έχουμε δει σε άλλες παραγωγές. Ο ηθοποιός Christian Clavier που  πρωταγωνιστεί κινείται στο γνώριμο του ύφος – εκείνο το εκφραστικό και κάπως προβλέψιμο – που ναι μεν λειτουργεί, αλλά όταν επαναλαμβάνεται χωρίς εξέλιξη... και κατ' εμέ χάνει την πνοή του.

 Γιατί με άφησε λίγο «ψυχικά ακάλυπτη»

Ένιωσα πως η ιστορία προσπαθούσε να αποτυπώσει το σουρεαλιστικό των ανθρώπινων σχέσεων μέσα από υπερβολές, όμως έλειπε η συναισθηματική βάση και το σασπένς που θα έκανε την κωμωδία πιο απολαυστική. Δεν ήταν μια κακή ταινία — απλώς δεν ήταν τόσο αστεία όσο μου υποσχέθηκαν η αφίσα και το trailer.

Θετικά σημεία 

Παρά την απογοήτευση από τις μάλλον υψηλές προσδοκίες μου, η ταινία Ο ψυχίατρός μου τρελάθηκε έχει και θετικά στοιχεία που αξίζουν αναφοράς. Το σενάριο, αν και βασισμένο σε γνώριμες φόρμες, καταφέρνει να δημιουργήσει ένα ευχάριστο περιβάλλον και να προσφέρει στιγμές χαλαρού χιούμορ. Το σκηνικό και η ατμόσφαιρα της ταινίας μεταφέρουν μια αίσθηση καθημερινότητας με ελαφριά δόση σουρεαλισμού, επιτρέποντας στον θεατή να ταυτιστεί με κάποιες καταστάσεις – όσο υπερβολικές κι αν φαίνονται.

Ο ρυθμός είναι γρήγορος και διατηρεί την προσοχή του κοινού, ενώ η σκηνοθεσία ακολουθεί καθαρές γραμμές, χωρίς περιττές επιπλοκές. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες συμβάλλουν στο κωμικό στοιχείο και προσθέτουν μια επιπλέον διάσταση στην ιστορία. Για μια καλοκαιρινή κινηματογραφική απόδραση, η ταινία πετυχαίνει τον στόχο της: να προσφέρει ανάλαφρη διασκέδαση χωρίς να προβληματίσει ή να επιβαρύνει συναισθηματικά.

Από τον γαλλικό μπερέ και τον φρυγικό σκούφο στα κίτρινα γιλέκα! Διαχρονικά Σύμβολα αντίστασης. Η Τέχνη και οι αρχαιολογικές ανασκαφές συμφωνούν;

Τα κίτρινα φωσφόριζε γιλέκα έχουν μετατραπεί στην Γαλλία το τελευταίο μήνα σε σύμβολο αντίστασης στην οικονομική ύφεση, η οποία πλήττει τις ασθενέστερες οικονομικά τάξεις! Χαζεύοντας μια παραλλαγή-σχόλιο του πίνακα του Ευγένιου Ντελακρουά «Η ελευθερία οδηγεί τον λαό», ένα σκίτσο του Κώστα Γρηγοριάδη στην Εφημερίδα των Συντακτών, συνειδητοποίησα την διαχρονική σημασία των συμβολισμών.

 Αναλογιζόμενη ότι το εν λόγω έργο αποτυπώνει τους εξεγερμένους Γάλλους κατά της καταπίεσης στην περίφημη Ιουλιανή Επανάσταση του 1830- και όχι στην Γαλλική Επανάσταση του 1789, όπως νομίζουν οι περισσότεροι-  παρατήρησα έκπληκτη για πρώτη φορά τα ενδυματολογικά σύμβολα που επιστρατεύει ο ζωγράφος, τόσο τον φρυγικό σκούφο που φορά η γυναικεία μορφή, η οποία ενσαρκώνει την Ελευθερία όσο και τον μπερέ του ανήλικου επαναστάτη!

Στην αλληγορία του Ντελακρουά, η «Μαριάννα» (γυναικεία μορφή) λοιπόν, φορά ένα καπέλο διαχρονικό σύμβολο της ελευθερίας, το οποίο είχαν υιοθετήσει οι Ιακωβίνοι, ενώ ο νεαρός τον γαλλικό

μπερέ,  ο οποίος  στο σύγχρονο συλλογικό ασυνείδητο έχει ταυτιστεί  με την γαλλική φινέτσα, ενώ αρκετοί Γάλλοι το θεωρούν εθνικό σύμβολο τους. Όσο για την ιδιότητα του ως φορέα επαναστατικότητας θα την κατανοήσετε αρκεί να φέρεται στο μυαλό σας το φωτογραφικό πορτραίτο του Τσε Γκεβάρα με εκείνο το μαύρο μπερέ και το ασημένιο αστέρι στο μπροστινό μέρος του.

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Η αναπαράσταση της γυναικείας μορφής που φέρει τον φρυγικό σκούφο, αποτελώντας μια αλληγορία της Ελευθερίας και της Δημοκρατίας, εμφανίζεται εικονολογικά κατά τη Γαλλική Επανάσταση.Η δε ονομασία της μορφής αυτής ως «Μαριάννα» δεν μπορεί να εντοπιστεί μετά βεβαιότητας, καθώς ήταν πολύ διαδιδόμενο ως όνομα κατά τον 18ο αιώνα.

Εκτιμάται ότι οι αντεπαναστάτες έδωσαν το ίδιο όνομα, ειρωνικά, στη Δημοκρατία.

Όσο αφορά στον φρυγικό σκούφο, αποτελεί διαχρονικά σύμβολο ελευθερίας, καθώς  φορέθηκε από τους απελευθερωμένους σκλάβους στην Ελλάδα και τη Ρώμη. Μάλλον δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ένα παρόμοιο κάλυμμα του κεφαλιού φορούσαν οι γαλεριάνοι, δηλαδή οι καταδικασμένοι να εκτίσουν την ποινή τους ή οι δούλοι στις γαλέρες, οι οποίες «όργωναν» την Μεσόγειο.

Κατά την Τρίτη Δημοκρατία, τα αγάλματα και κυρίως οι προτομές της Μαριάννας κοσμούσαν δημόσιους χώρους με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν διάφοροι τύποι αναπαράστασης. Με την πάροδο του χρόνου ο φρυγικός σκούφος κρίθηκε σε πολλές περιπτώσεις υπερβολικά επαναστατικός και αντικαθίσταται από ένα διάδημα ή ένα στέμμα.

Ο γαλλικός μπερές

Από την άλλη πλευρά, ο μπερές είναι συνδεδεμένος με την γαλλική επαρχία και συγκεκριμένα  κατά παράδοση το έφτιαχναν και το φορούσαν αγρότες και βοσκοί στη γαλλική επαρχία Bearn. Ετυμολογικά προέρχεται από τη λατινική λέξη "birretum" και ο όρος "bearnais berret" αναφέρεται σε ένα επίπεδο μάλλινο καπάκι που φοριέται από τους τοπικούς αγρότες, σύμφωνα με House Appeal.  Τόσο στερεό όσο και ελαφρύ, το καπέλο αυτό προσαρμοζόταν λειτουργικά και άνετα στο κεφάλι του βοσκού. Το φθηνό μαλλί Felt ήταν συνήθως η πρώτη ύλη, η οποία με νερό και πίεση, μπορούσε να σχηματιστεί σε ζεστό κάλυμμα του κεφαλιού. Λέγεται ότι  με το ίδιο υλικό  προσπαθούσαν οι αγρότες και οι βοσκοί να γεμίσουν τα παπούτσια τους για  την προστασία τους από τις καιρικές συνθήκες. 

Βέβαια, το εν λόγω καπέλο ζέστανε τα κεφάλια των διανοουμένων, των εργατών, των ποιμένων, των στρατιωτών. Η πρώτη λοιπόν διασπορά στις υπόλοιπες κοινωνικές ομάδες συνέβη όταν ο στρατός κατανόησε τις ιδιότητές του και τον οικειοποιήθηκε. Η πρακτική του πλευρά και η δυνατότητα ταυτοποίησης στο πεδίο της μάχης το κατέστησαν απαραίτητο για τους περισσότερους στρατούς. Μπλε μπερέ φορούσαν οι Chasseurs Alpins (Οπλίτες των Άλπεων), για να δηλώσουν την ιδιότητά τους ως ελίτ μέλη του γαλλικού στρατού, ενώ κόκκινο μπερέ φορούσαν οι οπαδοί του Καρλισμού στην Ισπανία. Ο δε όρος βάσκικος μπερές αποδίδεται σε ένα ιστορικό λάθος του Ναπολέοντα Γ’ που θεώρησε ότι οι Βάσκοι εφηύραν το συγκεκριμένο καπέλο καθώς τους έβλεπε πάντα να το φορούν.

Παράλληλα, ο μπερές διαχύθηκε όταν υιοθετήθηκε από την εργατική τάξη, όπως εκτιμάται από τους ιστορικούς, καθώς πολλοί αγρότες μετακόμισαν στις πόλεις για να δουλέψουν στις μανιφακτούρες και τα εργοστάσια κατά την βιομηχανική επανάσταση και έφεραν μαζί τους στις πόλεις το μπερέ.

Ο μπερές  διαδόθηκε στις διαφορετικές κοινωνικές τάξεις και ηλικίες. Στο Παρίσι,  στις ημέρες μας εμφανίσεις έκαναν ακόμη και  κινηματογραφικά αστέρια όπως η Brigitte Bardot και η Catherine Deneuve  αλλά και στο Χόλιγουντ η Γκρέτα Γκάρμπο.

Η σύνδεση με του καλλιτέχνες

Από τον 14ο και τον 15ο αιώνα, οι μπερέδες είχαν διαδοθεί στις ευρωπαϊκές καλλιτεχνικές τάξεις. Τον μπερέ φορούσαν καλλιτέχνες όπως ο Ρέμπραντ σε αυτοπροσωπογραφίες του, ενώ  και εντοπίζεται και σε έργα τέχνης του Βερμέερ.

Θεωρείται ότι υιοθετήθηκε κατά κόρον ως ένα από τα πιο χρηστικά αντικείμενα για έναν καλλιτέχνη που φιλοτεχνούσε τοπία σε υπαίθριους χώρους, προκειμένου να προστατευθούν από το κρύο το χειμώνα και τον ήλιο το καλοκαίρι. Την παράδοση αυτή συνέχισε ο Pablo Picasso, του οποίου διαθέτομε φωτογραφικές απεικονίσεις με μπερέ, ενώ και ο ίδιος έχει κάνει σειρά από σπουδές με  την ερωμένη του Μαρί Τρέζ, να φοράει το αγαπημένο του καπέλο τον μπερέ.

Ιστορικές ενστάσεις για τον γαλλικό μπερέ

Ωστόσο, τόσο η αρχαιολογία όσο και η ιστορία της Τέχνης έχουν καταδείξει ότι τα καλύμματα κεφαλής παρόμοια με το σύγχρονο μπερέ έχουν φορεθεί από την Εποχή του Χαλκού. Μάλιστα ίχνη του έχουν βρεθεί από τη Βόρεια Ευρώπη έως τη νότια δηλαδή την αρχαία Κρήτη και την Ιταλία, όπου τον φορούν οι Μινωίτες, οι Ετρούσκοι και οι Ρωμαίοι. Στην Σαρδηνία ανακαλύφθηκαν ανάγλυφα  του 2.000 π.Χ. με άνδρες που φορούσαν μπερέδες.

Τέτοια καλύμματα κεφαλής είναι δημοφιλή μεταξύ των αριστοκρατών και των καλλιτεχνών σε όλη την Ευρώπη σε όλη τη σύγχρονη ιστορία.

Σύμφωνα με το περιοδικό Dis Magazine, οι αρχαιολόγοι βρήκαν ίχνη από καπέλα παρόμοια με το μπερέ στο εσωτερικό τάφου άνδρα στην Δανία  τα εποχής του Χαλκού (3200-600 π.Χ.). Τέλος, συναντάνται και στην μεσαιωνική εικονογραφία από την οποία φέρεται να πέρασε στους πιο σύγχρονους. 

Στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, οι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι φορούσαν

κυρίως δύο είδη καπέλων - το πετάσο, το οποίο ήταν ένα δισκοειδές καπέλο, και τον πύλεο, που ήταν κωνικός - και τα δύο αυτά, μαζί με την πάροδο του χρόνου, εξελίχθηκαν σε ένα επίπεδο, δισκοειδές καπέλο από μαλλί.

Πηγές : mic.com/

france-amerique.com, https://gr.ambafrance.org, www.beretbasque.fr/