Αρχαιολόγοι εντόπισαν αρχαία κουζίνα και αποθήκη 2.200 ετών στην ελληνιστική πόλη Τιμπριάδα

Μια αρχαιολογική αποκάλυψη που φωτίζει τη διατροφή, την αγροτική ζωή και τη θρησκευτική ταυτότητα έρχετα από τη Τιμπριάδα  ρίχνοντας φως  στα μυστικά της καθημερινής ζωής στην αρχαιότητα. Σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη ήρθε στο φως στην αρχαία πόλη Τιμπριάδα, στην περιοχή Άκσου της Ισπάρτης, στην Τουρκία. Κατά τη διάρκεια ανασκαφών κοντά στην κεντρική εκκλησία της πόλης, εντοπίστηκε συγκρότημα κουζίνας και αποθήκης τροφίμων, ηλικίας περίπου 2.200 ετών! Η ανακάλυψη αυτή προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τις πρακτικές αποθήκευσης τροφίμων, τη γεωργία και τη θρησκευτική ζωή των κατοίκων της περιοχής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.

Η Τιμπριάδα  βρίσκεται στην περιοχή της Πισιδίας, στη σημερινή Ισπάρτη της Τουρκίας, και ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα π.Χ., κατά την ελληνιστική περίοδο. Η πόλη φέρει ελληνικό όνομα και εντάσσεται στον πολιτισμικό και ιστορικό χάρτη της αρχαίας Ελλάδας, ιδιαίτερα μέσω της συμμετοχής της στη Συμμαχία των Πανελλήνων κατά τη ρωμαϊκή εποχή, μαζί με πόλεις όπως η Αθήνα και η Πέργαμος.

Η λατρεία θεοτήτων όπως ήταν η Κυβέλη, ο Δίας, ο Διόνυσος και οι Διόσκουροι, καθώς και η κοπή νομισμάτων με ελληνικές επιγραφές, επιβεβαιώνουν τον ελληνικό χαρακτήρα της πόλης. Επιπλέον, η Τιμπριάδα εξελίχθηκε σε επισκοπικό κέντρο κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, διατηρώντας την πολιτισμική της σημασία και εντός του χριστιανικού κόσμου.

Ανασκαφές στην καρδιά της Πισιδίας

Η αρχαία πόλη Τιμπριάδα, χτισμένη στις πλαγιές του λόφου Ασαρτεπέ τον 2ο αιώνα π.Χ., συνεχίζει να αποκαλύπτει πτυχές της ιστορίας της Πισιδίας. Υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Φικρέτ Οζτζάν από το Πανεπιστήμιο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ, η ερευνητική ομάδα εντόπισε νέα αρχιτεκτονικά στοιχεία.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, οι ανασκαφές αποκάλυψαν απανθρακωμένους σπόρους και δημητριακά, που παρότι φθαρμένοι, προσφέρουν σημαντικά δεδομένα για τη διατροφή, την οικολογική προσαρμογή και την οικονομία της εποχής. Ο ίδιος σημείωσε πως υπάρχει η πιθανότητα να εντοπιστούν στο μέλλον αρχαίοι σπόροι σε καλύτερη κατάσταση, γεγονός που θα ενισχύσει τη μελέτη της γεωργικής ιστορίας.

Αγροτική κληρονομιά και διατροφή στην αρχαιότητα

Η ανακάλυψη των σπόρων και των δημητριακών θεωρείται σπάνια και εξαιρετικά σημαντική για την κατανόηση της αρχαίας διατροφής και των γεωργικών πρακτικών. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι τα ευρήματα αυτά ενδέχεται να προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τη σύγχρονη γεωργία, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη γενετική ποικιλομορφία και την προσαρμοστικότητα των καλλιεργειών.

Η Τιμπριάδα ως θρησκευτικό και νομισματικό κέντρο

Η Τιμπριάδα άρχισε να κόβει δικά της νομίσματα τον 2ο αιώνα π.Χ., γεγονός που επιβεβαιώνει την οικονομική και πολιτική της σημασία. Κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η πόλη εντάχθηκε στη Συμμαχία των Πανελλήνων, μαζί με την Αθήνα και την Πέργαμο, συνδέοντας την με ένα δίκτυο δώδεκα σημαντικών αστικών κέντρων.

Η θρησκευτική ταυτότητα της Τιμπριάδας ήταν εξίσου πλούσια. Το ιερό της Κυβέλης, κοντά στο σπήλαιο Ζιντάν, αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους λατρευτικούς χώρους της Πισιδίας. Τα νομίσματα της πόλης απεικονίζουν, εκτός από την Κυβέλη, θεότητες όπως ο Δίας, ο Διόνυσος, ο Ερμής και οι Διόσκουροι, αποτυπώνοντας τη θρησκευτική πολυμορφία της εποχής.

Η Τιμπριάδα στην Ύστερη Αρχαιότητα

Η σημασία της Τιμπριάδας δεν περιορίστηκε στην προχριστιανική περίοδο. Κατά την Ύστερη Αρχαιότητα, η πόλη εξελίχθηκε σε επισκοπικό κέντρο, ενταγμένο στην χριστιανική εκκλησιαστική ιεραρχία. Η νέα ανακάλυψη της κουζίνας και της αποθήκης τροφίμων ενισχύει την εικόνα μιας πόλης που συνδύαζε την καθημερινή ζωή με την πνευματικότητα, την οικονομία με τη θρησκεία, και την ύλη με το πνεύμα.

ΠΗΓΕς ANATOLIANARCHEOLOGY.NET

Σειρήνιες Γεύσεις, τα αρχαιοελληνικά και ρωμαϊκά συμπόσια, στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Μυτιλήνης

 Οι συνδαιτυμόνες συγκεντρώνονται στον ανδρώνα, ξαπλώνουν  στα ανάκλιντρα γύρω από ένα μικρό τραπέζι. Στον χώρο επικρατεί η μυρωδιά από αιθέρια έλαια, από στεφάνια με λουλούδια  αλλά κυρίως από τα φρεσκοψημένα σταρένια και κριθαρένια καρβέλια  τοποθετημένα σε καλάθια. 

Οι δούλοι εισέρχονται στον χώρο και στο τραπέζι σερβίρονται  φρούτα, οστρακοειδή, ψητά πουλιά, παστό και τόνος. Τα πρώτα πιάτα  έρχονται με σαλάτες, φρέσκο ψάρι, καταλήγουν  σε μαγειρευτό, ακόμη και ψητό στη σούβλα αρνί ή κατσίκι. Το κρασί ρέει άφθονο.

 Ο οικοδεσπότης ορίζει την ποσότητα του νερού που θα ανακατευθεί για να κλιμακωθεί η γλυκιά μέθη και το γλέντι. Η οινοποσία συνεχίζεται συνοδεία μουσικής χορευτών και ακροβατών. Όταν πια μεταφερθούν τα αποφάγια  από το τραπέζι θα σερβιριστεί το επιδόρπιο, οι γλυκές πίτες  και οι ξηροί καρποί.

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Ένα δείπνο, ένα συμπόσιο για την ακρίβεια, αποκαλύπτεται μπροστά στα μάτια μου καθώς επισκέπτομαι την έκθεση «Σειρήνιες Γεύσεις: η Γαστρονομία στην Αρχαιότητα» στον χώρο του νέου Αρχαιολογικού Μουσείου της Μυτιλήνης. 

Η εν λόγω έκθεση αντικαθιστά την παλαιότερη περιοδική έκθεση που είχε υλοποιηθεί το 2001, με τίτλο «Ένα Λουκούλλειο Γεύμα». Η έκθεση «Σειρήνιες Γεύσεις» με την επιμέλεια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου, αναπτύσσει θεματικά πτυχές της αρχαίας ελληνικής και ρωμαϊκής γαστρονομίας. Παράλληλα με αφαιρετική τάση ως προς την παρουσίαση των πήλινων αγγείων, αποσκοπεί να τονίσει την αρχέγονη ανάγκη του ανθρώπου για τη διατροφή στον οίκο, καθώς αυτή είχε μετατραπεί στην αρχαιότητα σε κεντρικό γεγονός της ζωής του με περαιτέρω κοινωνικές προεκτάσεις, όπως τη συναναστροφή στα δείπνα και τα συμπόσια, ικανοποιώντας σαρκικές απολαύσεις, αλλά και πνευματικές αναζητήσεις.

Τα έντονα χρώματα, τα γραφικά της έκθεσης και οι συνταγές με μεταφέρουν αιώνες πίσω λες και ακούω την οχλοβοή ανθρώπων που συντρώγουν! Θα υπακούσω και εγώ στο κάλεσμα των Σειρήνων !

Οι αρχαίοι Έλληνες, όπως διαβάζω έτρωγαν το κύριο γεύμα τους απόγευμα, παρέα με άνδρες και καμιά φορά με ερωμένες. Όταν ο οικοδεσπότης δεν είχε επαρκές προσωπικό νοίκιαζε δούλους για να σερβίρουν. Η ελληνική διατροφή άλλωστε καθώς και η γαστρονομία αποτελούν μέρος της ελληνικής σκέψης. Τόσο οι τροφές αλλά και το μαγείρεμα αυτών σχετίζονταν με το εμπόριο, τις ανταλλαγές και τις αλληλεπιδράσεις των λαών καθώς και την τοπική παραγωγή προϊόντων.

Πληροφορίες αντλούμε για τις κυρίαρχες γεύσεις της ελληνικής και της ρωμαϊκής κουζίνας από φιλολογικές πηγές όπως οι Δειπνοσοφιστές του Αθηναίου, τους αττικούς κωμωδιογράφους και τις συνταγές του Ρωμαίου Απίκιου, ενώ δυστυχώς λιγότερα είναι τα αρχαιολογικά δεδομένα.

Οι τροφές

Όσπρια και δημητριακά ήταν από τις αγαπημένες τροφές των αρχαίων Ελλήνων, άλλοτε τις έτρωγαν φρέσκες και άλλοτε αποξηραμένες. Αρκετές φορές τις αποθήκευαν αφού μούσκευαν τους ξηρούς καρπούς σε νερό. Η φακή για παράδειγμα ήταν ένα από τα καθημερινά αγαπημένα  φαγητά. Επίσης τα ρεβίθια προσφέρονταν ως κυρίως πιάτο και ως επιδόρπιο. Εάν ήταν φρέσκα και τρυφερά τα έτρωγαν ωμά ή διαφορετικά τα έψηναν. Βρώσιμοι ήταν και οι σπόροι ή οι άγουροι καρποί των μαυρομάτικων και πιο σπάνια η φάβα. Οι φτωχότερες τάξεις κατανάλωναν ακόμη βελανίδια και λούπινα.

Με ενδιαφέρον μαθαίνω ότι το σιταρένιο ψωμί και ο πολτός κριθαριού ήταν βασικό συστατικό του ελληνικού τραπεζιού, το άλφιτον (αλεσμένοι σπόροι κριθαριού με πλιγούρι, ο χόνδρος (κοπανισμένοι σπόροι σιταριού) και το κρίμνο (χοντροαλεσμένο ή κοπανισμένο κριθάρι)  ήταν συστατικά για χυλούς και σούπες που συνόδευαν τα γεύματά τους. Τα μυστικό της ελληνικής κουζίνας ήταν η εξισορρόπηση της γλυκιάς και της πικρής γεύσης, του ξινού και των ασυνήθιστων γεύσεων που συναντάμε σε συνταγές.

Οι Ρωμαίοι πάλι είχαν αδυναμία στα αυγά, εξέτρεφαν για αυτό τον λόγο πέρα από τις κότες,  και ορτύκια, ενώ είχαν αδυναμία και σ’ αυτά του παγωνιού και της αιγυπτιακής χήνας. Εκείνοι δεν χρησιμοποιούσαν γάλα ή βούτυρο, αλλά ελαιόλαδο. Στο δικό τους τραπέζι υπήρχε πρόβειο ή κατσικίσιο τυρί, καμιά φορά και γιαούρτι. Αγαπούσαν ιδιαίτερα τα φρούτα όπως εμείς τα μήλα και τα κυδώνια, ενώ προσέφεραν ως ορεκτικά κολοκύθες. Τα γλυκά και ξερά φρούτα όπως τα σύκα συνόδευαν τα συμπόσια, ενώ αποτελούσαν συστατικά των γλυκισμάτων τους. Ακόμη, οι Ρωμαίοι φαίνεται πως αρέσκονταν σε γλυκιές σάλτσες, με μέλι και σιρόπι από σταφύλια. Επίσης, συνήθιζαν να ανακατεύουν κρασί και μέλι για την παρασκευή γλυκού οινόμελου που προσέφεραν στην αρχή του γεύματος.  

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ρωμαϊκή κουζίνα διέφερε ως προς την αξιοποίηση των μπαχαρικών καθώς προτιμούσαν οι Ρωμαίοι αρωματισμένα τα εδέσματά τους με δυνατά μυρωδικά και καρυκεύματα! Εξελίσσοντας την ελληνική διατροφή ανέπτυξαν μια μαγειρική για καλοφαγάδες. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι νεόπλουτοι Ρωμαίοι σέρβιραν λιχουδιές πολυτελείας όπως γλώσσες κορυδαλλών, σπλάχνα στείρας γουρούνας ακόμη και παγώνια, παπαγάλους, φλαμίνγκο καθώς και θαλασσινά από φώκιες μέχρι μέδουσες!