Η Οικία Παύλου Μελά ξαναζεί ως μουσειακός χώρος: Κιβωτός ιστορικής μνήμης και εθνικής υπερηφάνειας

 

Η οικία του Μακεδονομάχου Παύλου Μελά αποτελεί κιβωτό της ιστορικής μνήμης, εκείνης που μας κάνει υπερήφανους για την καταγωγή μας, για την ταυτότητα μας ως μέλη ενός έθνους και της κοινωνίας, με ήθος και ήρωες. Το αρχιτεκτονικό αυτό στολίδι της Κηφισιάς, που για δεκαετίες έστεκε ως κουφάρι και σιωπηλή απόδειξη της παραμέλησης από την Πολιτεία που δεν αναλάμβανε να στηρίξει το όρμα της απογόνου του να διατηρηθεί για να τιμήσει τη μνήμνη του, αναγεννήθηκε τελικά μετά από δωρεά της εγγονής του Ναταλίας Ιωαννίδη. Η οικία του Παύλου Μελά, ενός ανθρώπου που απαρνήθηκε τα πλούτη και την πολιτική ισχύ της οικογένειάς του για να δώσει μάχη για τα ιδανικά του, απέκτησε  μουσειακό χαρακτήρα και αποπνέει συγκίνηση και εθνική περηφάνια.

Της Μαρίας Αλιμπέρτη

Το αρχοντικό του 1894 σχεδίασε ο ίδιος για να στεγάσει τους θερινούς μήνες την οικογένειά του. Σημειώνεται πως το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανέλαβε την αποκατάσταση του κτιρίου με τη στήριξη της Αστικής Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας Δράμας «ΚΥΚΛΩΨ», η οποία συγκρότησε ομάδα ειδικών για την επαναφορά της οικίας στην αρχική της μορφή.Πλέον έχει αποκατασταθεί και λειτουργεί με φροντίδα και σεβασμό από τον Ελληνικό Στρατό και τη Σχολή Ευελπίδων, προσφέροντας δωρεάν ξενάγηση σε ένα φιλόξενο περιβάλλον, κατάλληλο ακόμη και για παιδιά.

 Αποτελεί μοναδικό δείγμα εξοχικής κατοικίας
 του 19ου αιώνα
 στα αθηναϊκά προάστια.

Μια ζωντανή εμπειρία ιστορίας και συναισθήματος

Ο επισκέπτης μεταφέρεται στον χρόνο, στα καλοκαίρια που ο Παύλος Μελάς περνούσε με την οικογένειά του στην εξοχική κατοικία. Το κτίριο έχει επανέλθει στην εποχή εκείνη χάρη σε ειδικούς τεχνίτες, ενώ οι τοιχογραφίες έχουν καθαριστεί χωρίς να αλλοιωθούν,δεν χρειάστηκε καν ναζωγραφιστούν ξανά, παραμένουν οι αυθεντικές. 

Το σπίτι υπήρξε καταφύγιο
για τον Παύλο, τη Ναταλία
και τα παιδιά τους,
 Μίκη και Ζωή,
κατά τα τελευταία εννέα χρόνια της ζωής του.
Ο χαρακτήρας του ήταν βαθιά οικογενειακός,
όπως τον οραματίστηκαν οι ίδιοι οι Μελά. 

Το παλιό σαλονάκι που μεταφέρθηκε από τη μόνιμη κατοικία της οικογένειας, οιεντυπωσιακές φωτογραφίες, πριν φύγει τελευτάια φορά για το μέτωπο, αλλά και άλλα στιγμιότυπα, προσωπικά αντικείμενα όπως ένα μαντήλι με το όνομά του, ένας σταυρός με άγιο ξύλο και μια εικόνα από τα Ιεροσόλυμα, φυσικά και η βέρα με το όνομά του δημιουργούν οικειότητα και προκαλούν κύματα συγκίνησης.

Η σφαγίδα του φέρει ψευδώνυμο 
που παραπέμπει στο όνομα του.
Ζέκας στη ντοπιολαλιά είναι ο μελανός,

Από την Κατοχή στην αναγέννηση της μνήμης

Το σπίτι, που ταλαιπωρήθηκε και επιτάχθηκε από τους Γερμανούς στην Κατοχή, αποπνέει σήμερα τη ζεστασιά μιας δεμένης οικογένειας, με έντονες μνήμες ενός ηρωικού πατέρα και συζύγου. Σημαντικά έγγραφα από τη Σχολή Ευελπίδων, το ξίφος του, η παραδοσιακή στολή -ντουλαμάς- με τον σταυρό και η σφραγίδα του, συνθέτουν την εικόνα του στρατιωτικού που υπηρέτησε με αυταπάρνηση την Πατρίδα.

Τεκμήρια προσφοράς και οικογενειακής συνέχειας

Τα βιβλία της Ναταλίας Μελά και του ΊωναΔραγούμη.

Η καρέκλα του σπουδαίου θείου Λ.Μελά.

Έγγραφο της Εθνικής των Ελλήνων Εταιρείας.

Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζουν βιβλία όπως εκείνο της συζύγου του Ναταλίας, με τις επιστολές του από το μέτωπο,που έχουν ιδιαίτερη ιστορική αξία και το έργο του γαμπρού του Ίωνα Δραγούμη «Μαρτύρων και Ηρώων Αίμα», που συνέβαλε δίνοντάς του πληροφορίες στον Μακεδονικό Αγώνα ως διπλωματικός υπάλληλος στο Μοναστήρι. Άξια αναφοράς είναι και η καρέκλα του θείου του Λέοντα Μελά, υπούργου Δικαιοσύνης και υπογράφοντος του πρώτου Συντάγματος της Ελλάδας, καθώς και ένα έγγραφο της Εθνικής των Ελλήνων Εταιρείας, συνέχειας της Φιλικής Εταιρείας, αποκαλύπτουν τη βαθιά οικογενειακή σύνδεση με την εθνική ιστορία.

Σήμερα, η οικία του Ήρωα Ανθυπολοχαγού
 Παύλου Μελά
 στέκει ξανά
όπως την οραματίστηκε ο ίδιος,
 ως σύμβολο θυσίας,
 μνήμης και εθνικής αξιοπρέπειας.

Η επιστολή που συγκινεί και εμπνέει

Συγκινητικό είναι το ολόγραμμα του Παύλου Μελά που γράφει επιστολή προς τον νέο Ευέλπι, ένα έθιμο της Σχολής Ευελπίδων για την ενθάρρυνση των 16χρονων πρωτοετών. Στην επιστολή αυτή, ο ήρωας ενθαρρύνει τον νεαρό να υπηρετήσει τα ελληνικά ιδανικά του ανθρωπισμού, μεταφέροντας το μήνυμα της θυσίας και της πίστης στην Πατρίδα.

Η δράση του ήρωα και η αφύπνιση του έθνους

Στην Οικία παρουσιάζεται η δράση του Παύλου Μελά, που με αυταπάρνηση, καθώς  κατά τη θερινή του άδεια, πολεμούσε για την απελευθέρωση της Μακεδονίας από την τουρκική κατοχή των 500 ετών. Χάρτες, φωτογραφικά ντοκουμέντα, εφημερίδες με την είδηση του θανάτου του και συλλυπητήριες επιστολές καταδεικνύουν την αφύπνιση του ελληνικού λαού και την έναρξη του Μακεδονικού Αγώνα.

Ο επισκεπτης μπορεί να δει σημαντικά ντοκουμέντα
από τον Μακεδονικό Αγώνα,όπως είνα
η λίστα των αγωνιστών.
Ξεχωρίζει το δίπλωμα και τα μετάλλια
της Ναταλίας Μελά.

Η παρακαταθήκη της Ναταλίας Μελά και η εθνική αναγνώριση

Ανάμεσα στα αξιομνημόνευτα τεκμήρια βρίσκεται και τα μετάλλια προς τη Ναταλία Μελά από τον Ελευθέριο Βενιζέλο για την προσφορά της στον Μακεδονικό Αγώνα, καθώς ανέδειξε τη μεγάλη θυσία του συζύγου της και αφύπνισε τους Έλληνες. Τα οπτικοακουστικά μέσα με τα γενεαλογικά δέντρα των οικογενειών συμπληρώνουν την εμπειρία και βοηθούν τον επισκέπτη να κατανοησει το μέγεθος της θυσίας του καθώς ο Παύλος Μελάς,γόνος εύπορης οικογένειας, με κοινωνική αίγλη και προοπτικές επαγγελματικές και πολτικές, έθεσε πιο πάνω από ολα τα ιδανικά του, δεν κάθισε στην βολή του,αλλά πολέμησε για τα ποστέυω του. Χάρη στον αγώνα του επιτεύχθηκε η αφύπνιση, η απελευθέρωση των υπόδουλων εδαφών και ο διπλασιασμός της Ελλάδας. Αποτέλεσε και αποτελει πρότυπο μαχητή για τις αξίες και τα ιδανικά του..

Ένα από τα πιο συγκινητικά εκθέματα.
Η σαπουνοθήκη παρέμεινε για χρόνια κλειστή.
Όταν η εγγονή του Ναταλία Ιωαννίδη την άνοιξε
για να εκτεθεί στην οικία ανακάλυψε 
το μαντήλι με το όνομά του.

Ημέρα μνήμης και εθνικής τιμής

Ο Παύλος Μελάς σκοτώθηκε στις 13 Οκτωβρίου1904,μετά από προδοσία, στο χωριό Στάτιστα της Καστοριάς, το οποίο σήμερα φέρει το όνομά του προς τιμήν, ημερομηνία που έχει αφιερωθεί στον Μακεδονικό Αγώνα. Το σπίτι στο οποίο σκοτώθηκε λειτουργεί σήμερα ως μουσείο, σύμβολο της εθνικής μνήμης και της αδιάκοπης προσφοράς στην Πατρίδα.

Η επίσκεψη στην Οικία Μελά,με δωρεάν είσοδο, είναι μια ευχάριστη εμπειρία καθώς γίνεται κατατοπιστικό και ευληπτο τρόπο, ώστε να είναι δυναατή η παρακολούθηση και από τα παιδιά. Για την επίσκεψή σας θα πρέπει να κλείσετε ραντεβού στο τηλέφωνο 210-62.02.963.

 

Πού βρίσκεται η παλαιά οικία της Μαρίας Κάλλας;

Πολλές φορές προσπερνάμε παλαιά και επιβλητικά κτίρια της Αθήνας, χωρίς καν να υποψιαζόμαστε τι ιστορία μπορεί να κρύβεται σε αυτά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Πολυκατοικία Παπαλεονάρδου, όπου έζησε κατά τα νεανικά της χρόνια η μεγαλύτερη υψίφωνος όλων των εποχών, η σπουδαία Ελληνίδα Μαρία Κάλλας. 

Η Οικία Μαρίας Κάλλας βρίσκεται στην πολυκατοικία επί των οδών Πατησίων 61 και Σκαραμαγκά. Η διεθνούς φήμης υψίφωνος γεννήθηκε στις 2 Δεκεμβρίου 1923 στη Νέα Υόρκη από Έλληνες γονείς, που είχαν μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Μετά από τον χωρισμό των γονέων της, η Μαρία Καλογεροπούλου (όπως ήταν το πραγματικό της ονοματεπώνυμο) ήρθε στην Αθήνα και έμεινε με τη μητέρα της και τη μεγαλύτερη αδελφή της, Υακίνθη (που βρισκόταν ήδη στην Ελλάδα), στο σπίτι της οδού Πατησίων. Η Κάλλας διέμεινε σε αυτή την οικία μέχρι το 1945, οπότε έφυγε ξανά για τη Νέα Υόρκη.

Η Πολυκατοικία Παπαλεονάρδου οικοδομήθηκε το 1925, με μορφολογικές επιρροές του ευρωπαϊκού ρυθμού Αρ Νουβό (γερμανικά Jugendstil) της εποχής εκεί νης, σε σχέδια του αρχιτέκτονα καθηγητή του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Κωνσταντίνου Κιτσίκη (1892 - 1969).

Ο Κιτσίκης ήταν απόφοιτος της γερμανικής σχολής του Σαρλότενμπουργκ στο Βερολίνο, εκπρόσωπος ενός ιδιόρρυθμου δυναμικού νεο-ακαδημαϊσμού, που προωθεί μια σύνδεση παλαιότερων και νεότερων μορφών, με παλινδρομήσεις ανάμεσα στο μοντέρνο και το κλασικό. 

Η Οικία Μαρίας Κάλλας έχει χαρακτηρισθεί από το 1989 ως διατηρητέο ιστορικό και αρχιτεκτονικό μνημείο των νεότερων χρόνων, με απόφαση της τότε υπουργού Πολιτισμού Μελίνας Μερκούρη. Το κτίριο ήταν ιδιοκτησία του Ναυτικού Απομαχικού Ταμείου (ΝΑΤ) από το 1950. Έγινε μελέτη ανακατασκευής, αλλά το ΝΑΤ δήλωσε έλλειψη κονδυλίων για την εφαρμογή της και έκτοτε η οικία έχει εγκαταλειφθεί. Τα τελευταία χρόνια το κτίριο είχε καταληφθεί, μεταξύ άλλων, και από αντιεξουσιαστές.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην πρόσοψη της πολυκατοικίας υπήρχε αναμνηστική πλάκα, η οποία έχει αφαιρεθεί σήμερα, όπου αναγραφόταν: «Στο σπίτι αυτό έζησε η Μαρία Κάλλας. Υπουργείο Πολιτισμού 1987».

Ωστόσο, κάτι φαίνεται να αλλάζει προς το καλύτερο για το ιστορικό κτίριο. Η οικία της Μαρίας Κάλλας αποδόθηκε στην Εταιρεία για την «Ακαδημία Λυρικής Τέχνης Μαρία Κάλλας» με νέα σύμβαση, η οποία υπογράφηκε στις 20 Φεβρουαρίου 2018 με τον ΕΦΚΑ, στον οποίον έχει περιέλθει η κυριότητα του ακινήτου. Με αυτή την πολύ σημαντική εξέλιξη, υπάρχει η θετική προοπτική αποκατάστασης του διατηρητέου κτιρίου, αλλά και η προοπτική μετατροπής του σε χώρο παιδείας της λυρικής τέχνης.  

Θα είναι σίγουρα πολύ θετικό για την Αθήνα να αποκατασταθεί η οικία. Η θέση του κτιρίου, κοντά στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και στο Πεδίον του Άρεως, η σύνδεσή του με την σπουδαία Μαρία Κάλλας και η αρχιτεκτονική του κομψότητα, το καθιστούν ένα ακόμα πολύτιμο στολίδι της πρωτεύουσας, που θυμίζει παλαιότερες όμορφες εποχές της Αθήνας. 

Πηγές: 

Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών 

Π. Τσολάκης (επιμ.), 50 ετών δράσις του Κώστα Κιτσίκη, 1913-1963, Αθήνα 1965

 Δ. Φιλιππίδης, Νεοελληνική Αρχιτεκτονική, Αθήνα 1984

 Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής-Deutsches Architektur Museum, Αρχιτεκτονική του 20ου αιώνα: Ελλάδα, Αθήνα 2000.

Εφημερίδα Καθημερινή 

Μνήμες από το Έπος του '40 - Το σπίτι του "Όχι"

“Η Ελλάδα είναι έτοιμη να αμυνθεί και να πολεμήσει για την Ελευθερία, την Ανεξαρτησία και την Τιμή της” 

                              

                                                                                                 Ιωάννης Μεταξάς 

                                           

Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940. Στις 3 παρά 10 τα ξημερώματα, ο Ιταλός πρέσβης Εμμανουέλε Γκράτσι φθάνει στο σπίτι του κυβερνήτη Ιωάννη Μεταξά στη Κηφισιά και επιδίδει τελεσίγραφο, με το οποίο η τότε φασιστική Ιταλία απαιτεί την ελεύθερη διέλευση του ιταλικού στρατού από τα ελληνοαλβανικά σύνορα και την κατάληψη στρατηγικών σημείων του ελληνικού κράτους. Η διακοίνωση είναι ιδιοχείρως γραμμένη στη γαλλική γλώσσα. "Alors c' est la guerre" (επομένως έχουμε πόλεμο) είναι η απάντηση του Μεταξά, που έμεινε στην Ιστορία ως το "Όχι" των Ελλήνων στον φασισμό. 

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Η ιστορική οικία του Ιωάννη Μεταξά, όπου άρχισε να γράφεται ένα από ενδοξότερα κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, εξακολουθεί να στέκει ακόμη και σήμερα. Το κτίριο βρίσκεται στην οδό Στρατηγού Δαγκλή 10 και σε αυτό διαμένει η κυρία Ιωάννα Φωκά - Μεταξά, εγγονή του Κεφαλλονίτη πολιτικού, ο οποίος εξέφρασε έναν ολόκληρο λαό με την στάση του απέναντι στην ιταλική φασιστική πρόκληση. Η κυρία Φωκά είναι το παιδί της Νανάς Μεταξά, μικρότερης κόρης του Έλληνα πολιτικού και στρατιωτικού.  

Το ιστορικό κτίριο υπήρξε κατοικία του Ιωάννη Μεταξά από το 1939. Την οικία έκτισαν, σε νεοβυζαντινό ρυθμό, οι αρχιτέκτονες αδερφοί Αξελοί, το 1890.    

Τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, ο Ιταλός πρέσβης χτύπησε το κουδούνι της οικίας του Ιωάννη Μεταξά, έχοντας μεταβεί με αυτοκίνητο από το κέντρο της Αθήνας στη Κηφισιά. Ο πρέσβης είχε καταφθάσει εκεί μαζί με διερμηνέα, για την επίδοση του τελεσιγράφου προς την Ελλάδα.  

Ο Εμμανουέλε Γκράτσι μπήκε από την πίσω πόρτα του σπιτιού και οδηγήθηκε στο σαλόνι του πρώτου ορόφου. Εκεί έκανε γνωστό στον Ιωάννη Μεταξά το ιταλικό τελεσίγραφο και άκουσε την απόφαση για πόλεμο από το στόμα του Έλληνα κυβερνήτη. Το σαλόνι αυτό διατηρείται αυστηρά όπως ήταν εκείνη την ιστορική νύχτα. Επίσης, η οικογένεια Μεταξά διατηρεί το γραφείο αλλά και προσωπικά αντικείμενα του Έλληνα ηγέτη, στο υπόγειο της οικίας. 

Στη συνέχεια, ο Μεταξάς οδήγησε στην πίσω έξοδο της οικίας τον Ιταλό πρέσβη, δίνοντας του να καταλάβει πως μπορεί η Ελλάδα να φαινόταν αδύναμη μπροστά στη συντριπτική στρατιωτική υπεροχή των Ιταλών, αλλά αυτό δεν σήμαινε πως θα δεχόταν να απολέσει την ελευθερία και την ανεξαρτησία της.

Στον εξωτερικό τοίχο του ιστορικού σπιτιού στη Κηφισιά, έχει τοποθετηθεί πλάκα που υπενθυμίζει στους επισκέπτες ότι, σε αυτόν τον χώρο, ο Ιωάννης Μεταξάς αρνήθηκε να υποκύψει στον αλαζόνα εισβολέα, σηματοδοτώντας το ιστορικό "Όχι" του Έθνους  των Ελλήνων στην υποδούλωση.  

Αξίζει να σημειωθεί ότι η επική αντίσταση της Ελλάδας θαυμάστηκε από εχθρούς και συμμάχους, ενώ έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην έκβαση του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και την ήττα των τυραννικών καθεστώτων της ναζιστικής Γερμανίας και της φασιστικής Ιταλίας. 

Πηγές 

http://ioannismetaxasgr.blogspot.com/

https://kifissiaonline.files.wordpress.com/