Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα προστασία μνημείων. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα προστασία μνημείων. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 4 Αυγούστου 2026

O ΣΕΚΑ Κρήτης στο μνημείο της Παπούρας, ανάδειξη, προβληματισμοί και ανάγκη προστασίας

Μια σημαντική δράση ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την πολιτιστική κληρονομιά της Κρήτης πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 1 Αυγούστου, όταν ο Σύλλογος Εκτάκτων Αρχαιολόγων, παράρτημα Κρήτης, οργάνωσε επίσκεψη στο μοναδικό μινωικό κυκλικό κτήριο στον λόφο της Παπούρας, κοντά στο υπό κατασκευή νέο αερολιμένα Ηρακλείου στο Καστέλι Πεδιάδος. Περίπου 100 άτομα, μέλη του ΣΕΚΑ, φίλοι και συνοδοί, συμμετείχαν στην ξενάγηση που ανέδειξε τόσο την αρχαιολογική σημασία του μνημείου όσο και τις σύγχρονες προκλήσεις που το απειλούν.



Η ξενάγηση και τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του μνημείου

Η υπεύθυνη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου και αρχαιολόγοι της ανασκαφής, μέλη του ΣΕΚΑ, παρουσίασαν στους επισκέπτες τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία του κυκλικού κτηρίου, σε συνδυασμό με την τοπογραφία της περιοχής και τη διάρκεια χρήσης του κατά την Εποχή του Χαλκού. Η ξενάγηση πραγματοποιήθηκε με απόλυτο σεβασμό προς την ασφάλεια των επισκεπτών και του μνημείου, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της κατασκευής και τον πιθανό τελετουργικό ή κοινωνικό χαρακτήρα του χώρου.


Δύσκολες συνθήκες ανασκαφής και ανάγκη προστασίας

Οι αρχαιολόγοι παρουσίασαν τις απαιτητικές συνθήκες υπό τις οποίες διεξάγεται η ανασκαφή στη συγκεκριμένη θέση, λόγω της μορφολογίας του λόφου και των παρεμβάσεων που σχετίζονται με το νέο αεροδρόμιο. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάγκη προστασίας του μινωικού μνημείου από τις επιπτώσεις των ραντάρ του αερολιμένα, καθώς η λειτουργία τους ενδέχεται να επηρεάσει τη στατικότητα και τη μακροχρόνια διατήρησή του.


Ενημέρωση για τον νέο νόμο του ΥΠΠΟ και τους κινδύνους εμπορευματοποίησης

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης έγινε επίσης ενημέρωση για τον νέο νόμο του Υπουργείου Πολιτισμού, ο οποίος προβλέπει τη σύσταση Ανώνυμης Εταιρείας για τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Τα μέλη του ΣΕΚΑ ανέλυσαν τις πιθανές συνέπειες μιας τέτοιας δομής, επισημαίνοντας τους κινδύνους εμπορευματοποίησης των μνημείων και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει στη διαφύλαξη, την πρόσβαση και τον δημόσιο χαρακτήρα της πολιτιστικής κληρονομιάς.



Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2025

Όταν η Ιστορία δοκιμάζεται από τη Φύση: Οι αρχαιολογικοί χώροι και οι φυσικές καταστροφές


Η πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας, με μνημεία που στέκουν αιώνες ολόκληρους, δεν είναι άτρωτη. Τα τελευταία πέντε χρόνια, οι φυσικές καταστροφές υπενθύμισαν με δραματικό τρόπο ότι οι αρχαιολογικοί χώροι παραμένουν ευάλωτοι σε σεισμούς, πλημμύρες και πυρκαγιές. Η χώρα μας, με το πλούσιο μνημειακό της απόθεμα, βρέθηκε αρκετές φορές αντιμέτωπη με την απειλή της φύσης, ενώ διεθνώς η UNESCO καταγράφει αντίστοιχες περιπτώσεις που δείχνουν πως το φαινόμενο είναι παγκόσμιο.

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Σεισμοί που τραντάζουν την κληρονομιά

Το 2021 ο ισχυρός σεισμός στο Αρκαλοχώρι της Κρήτης προκάλεσε ανησυχία για την ασφάλεια του αρχαιολογικού χώρου της Κνωσού και ζημιές σε μνημεία και εκκλησίες. Η εικόνα αυτή ανέδειξε την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση και ενίσχυση των μνημείων σε σεισμογενείς περιοχές. Αντίστοιχα, διεθνώς, ο καταστροφικός σεισμός στην Τουρκία το 2023 έπληξε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, αποδεικνύοντας ότι η γη μπορεί να απειλήσει την ίδια την ιστορική μνήμη.

Πλημμύρες που σβήνουν τα ίχνη του παρελθόντος

Οι πλημμύρες στην Εύβοια από το 2020 έως το 2023 έπληξαν παραδοσιακούς οικισμούς και μνημεία, με το Υπουργείο Πολιτισμού να επεμβαίνει για αποκατάσταση. Το νερό, άλλοτε πηγή ζωής, μετατρέπεται σε δύναμη καταστροφής που αλλοιώνει και διαβρώνει τα ίχνη του παρελθόντος. Στην Ιταλία, η Βενετία βίωσε αντίστοιχες πλημμύρες που απείλησαν μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς, δείχνοντας ότι η κλιματική κρίση δεν γνωρίζει σύνορα.

Πυρκαγιές που απειλούν την μνήμη

Οι μεγάλες πυρκαγιές στην Αττική, την Εύβοια και άλλες περιοχές το 2021–2022 έθεσαν σε κίνδυνο το Μουσείο της Ολυμπίας, προκαλώντας διεθνή ανησυχία. Η εικόνα των φλόγων να πλησιάζουν μνημεία που συνδέονται με την ίδια την έννοια του πολιτισμού, όπως η Ολυμπία, έγινε σύμβολο της ευθραυστότητας της κληρονομιάς μας. Η φωτιά έφτασε τέλη του Αυγούστου του 2020 στον Αρχαιολογικό Χώρο των Μυκηνών.  Το καλοκαίρρι του 2023 οι φλόγες έφθσαν γύρω από την Μονή του Όσιου Λουκά και ευτυχώς έκαψαν μόνο ένα κελί και οι τουαλέτες επισκεπτών. Παράλληλα, η UNESCO έχει καταγράψει αντίστοιχες απειλές σε μνημεία της Αυστραλίας και άλλων χωρών, όπου οι πυρκαγιές απείλησαν ιστορικά τοπία.

Προστασία με σχέδιο και πρόληψη

Η εμπειρία της τελευταίας πενταετίας δείχνει ότι η πολιτιστική κληρονομιά δεν μπορεί να αφεθεί στην τύχη. Απαιτείται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο πρόληψης και προστασίας που θα συνδυάζει την επιστημονική γνώση με την τεχνολογία. Η συστηματική καταγραφή κινδύνων, η ενίσχυση των μνημείων με αντισεισμικές και αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις, η δημιουργία ζωνών πυροπροστασίας και η συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς όπως η UNESCO αποτελούν κρίσιμα βήματα. Παράλληλα, η εκπαίδευση των τοπικών κοινωνιών και η ευαισθητοποίηση του κοινού είναι απαραίτητες, ώστε η προστασία των μνημείων να γίνει συλλογική υπόθεση. Μόνο έτσι η ιστορία μας θα συνεχίσει να στέκει ζωντανή απέναντι στις απειλές της φύσης, διαφυλάσσοντας τη μνήμη και την ταυτότητα των επόμενων γενεών.

Πέπλο προστασίας

Το Υπουργείο Πολιτισμού και οι Εφορείες Αρχαιοτήτων έχουν ήδη λάβει συγκεκριμένα μέτρα για την προστασία των αρχαιολογικών χώρων από φυσικές καταστροφές, με έμφαση στις πυρκαγιές και την κλιματική κρίση.


Σε συνεργασία Υπουργείου Πολιτισμού και Πολιτικής Προστασίας

Από το 2021, το Υπουργείο Πολιτισμού συνεργάζεται στενά με το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Σε Μνημόνο Συνεργασίας, προβλέπονται Κοινές ομάδες εργασίας που πραγματοποιούν αυτοψίες σε αρχαιολογικούς χώρους και καταγράφουν την υφιστάμενη κατάσταση. Είσης, πρέπει να αναπτύσσονται σχέδια θωράκισης απέναντι σε φυσικούς κινδύνους, με έμφαση στις πυρκαγιές που εντείνονται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Στον σχεδιασμό είχε ενταχθεί και η ενίσχυση μέτρων πυροπροστασίας, όπως καθαρισμοί ζωνών γύρω από μνημεία, δημιουργία αντιπυρικών λωρίδων και εγκατάσταση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Ακόμη, προσβλέπεται συνεχής επικαιροποίηση των σχεδίων πολιτικής προστασίας, ώστε να ανταποκρίνονται σε ακραία φαινόμενα που εμφανίζονται ολοένα συχνότερα.


Ρόλος των Εφορειών Αρχαιοτήτων

Οι κατά τόπους Εφορείες Αρχαιοτήτων έχουν αναλάβει την εφαρμογή των μέτρων σε τοπικό επίπεδο: Αυτοψίες και καταγραφή κινδύνων σε χώρους υψηλής επισκεψιμότητας ή ευάλωτους σε πυρκαγιές και πλημμύρες. Ακόμη έχουν αναλάβει τον συντονισμό με την Πυροσβεστική και την Πολιτική Προστασία για άμεση επέμβαση σε περίπτωση κινδύνου. Στο πνεύμα αυτο προβλέπεται η  Εκπαίδευση προσωπικού σε σχέδια εκκένωσης και προστασίας μνημείων. Ακόμη,  αναπτύσσεται η Συνεργασία με τοπικές κοινωνίες, ώστε να υπάρχει ετοιμότητα και συμμετοχή στην προστασία των χώρων.


Τι προτείνει η UNESCO – Στρατηγική Μείωσης Κινδύνων

Η UNESCO έχει αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο για τη μείωση κινδύνων σε μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς. Περιλαμβάνει: Σχέδια πρόληψης και διαχείρισης κινδύνων, εκπαίδευση τοπικών κοινωνιών και προσωπικού και Διεθνή συνεργασία για ανταλλαγή τεχνογνωσίας.

Ιταλία – Metaponto Model

Στην Ιταλία εφαρμόζεται το Metaponto model, που βασίζεται στη χρήση τηλεπισκόπησης και δορυφορικών δεδομένων για την παρακολούθηση αρχαιολογικών χώρων. Έτσι εντοπίζονται έγκαιρα κίνδυνοι από πλημμύρες, διάβρωση ή σεισμούς, και λαμβάνονται μέτρα πριν προκληθούν ζημιές.

Πορτογαλία – Πλαίσιο Ευαλωτότητας

Στην Πορτογαλία αναπτύχθηκε ένα δείκτης ευαλωτότητας για αρχαιολογικούς χώρους, που αξιολογεί την έκθεση σε πολλαπλές απειλές (σεισμοί, πλημμύρες, κλιματική αλλαγή). Το μοντέλο αυτό βοηθά στη στοχευμένη κατανομή πόρων και στην προτεραιοποίηση έργων προστασίας.


Τι μπορεί να υιοθετήσει η Ελλάδα

Η Ελλάδα μπορεί να ακολουθήσει την καλή πρακτική των Ιταλών για Συστηματική τηλεπισκόπηση και αισθητήρες σε ευάλωτους χώρους (π.χ. Δελφοί, Ολυμπία, Κνωσός). Μια καλή πρακτική, που ήδη εφαμρόζεται και σε κάποια μνημεία και στην χώρα μας είναι οι Δείκτες ευαλωτότητας για κάθε μνημείο, ώστε να υπάρχει σαφής εικόνα κινδύνων.

Θα βοηθούσαν πολύ οι Διεθνείς συνεργασίες με Ιταλία, Πορτογαλία και UNESCO για ανταλλαγή τεχνογνωσίας. Στην κατέυθυνση αυτη θα ήταν χρήσιμη και η νομική θωράκιση, δηαλδή η ενσωμάτωση της προστασίας μνημείων σε εθνικά και διεθνή σχέδια για την κλιματική κρίση.


Η Ελλάδα έχει ήδη κάνει βήματα με το Υπουργείο Πολιτισμού και τις Εφορείες Αρχαιοτήτων, αλλά μπορεί να ενισχύσει τη στρατηγική της υιοθετώντας διεθνή μοντέλα όπως το Metaponto της Ιταλίας και το πλαίσιο ευαλωτότητας της Πορτογαλίας, σε συνδυασμό με τις οδηγίες της UNESCO. Έτσι θα δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα πρόληψης και προστασίας, που θα διασφαλίσει ότι οι αρχαιολογικοί χώροι θα αντέξουν τις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης και των φυσικών καταστροφών.

ΠΗΓΕΣ:/www.culture.gov.gr

whc.unesco.org/en/disaster-risk-reduction

Διαχείριση φυσικών καταστροφών σε χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς(Management of natural disasters regarding cultural heritage sites) ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΑΜΜΗΣ 

https://www.zarpanews.gr/wp-content/uploads/2020/08/mikines-arthro.jpg

www.iefimerida.gr/politismos/mnimonio-synergasias-thorakisi-arhaiologikon-horon

www.uc.pt/en/heritage/vulnerability-framework

/www.ispc.cnr.it/en/project/metaponto

Πέμπτη 16 Οκτωβρίου 2025

Πρόσβαση στα μνημεία: Ισορροπία ανάμεσα στην προστασία και τη δημόσια χρήση

 


Η κυβερνητική πρωτοβουλία για την κατάθεση τροπολογίας για το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη   επαναφέρει στο προσκήνιο τη σημασία της πρόσβασης στα μνημεία και στους αρχαιολογικούς χώρους. Η διατήρηση της ιστορικής και επιστημονικής τους αξίας πρέπει να συνδυάζεται με την ευαισθητοποίηση της κοινωνίας και την ενίσχυση της εκπαιδευτικής τους διάστασης.

Η τροπολογία για το Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη

Την Τρίτη 22 Οκτωβρίου αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή η τροπολογία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, η οποία προβλέπει ποινές φυλάκισης έως δύο ετών για όσους προκαλούν φθορές, γράφουν συνθήματα ή επιχειρούν να πραγματοποιήσουν διαδηλώσεις στον χώρο του Μνημείου του Άγνωστου Στρατιώτη. Παράλληλα, θεσπίζεται σαφές πλαίσιο ευθύνης για τη συντήρηση και την αστυνόμευση του μνημείου, με στόχο την προστασία της ιστορικής και συμβολικής του αξίας.

Η σημασία της πρόσβασης και της εκπαιδευτικής χρήσης

Σύμφωνα με το άρθρο 5 του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, η πρόσβαση στα μνημεία πρέπει αφενός να είναι εύκολη και αφετέρου να μην αλλοιώνει τον αρχαιολογικό και επιστημονικό χαρακτήρα των χώρων. Οι εκπαιδευτικές δράσεις, όπως ορίζεται στο άρθρο 9, οφείλουν να ευαισθητοποιούν την κοινή γνώμη για την αξία της αρχαιολογικής κληρονομιάς και τους κινδύνους που την απειλούν.

Ορισμός και κατηγορίες μνημείων βάσει ελληνικής νομοθεσίας

Ως μνημεία νοούνται τα πολιτιστικά αγαθά που αποτελούν υλικές μαρτυρίες και ανήκουν στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Τα νεότερα μνημεία είναι μεταγενέστερα του 1830 και προστατεύονται λόγω της ιστορικής, καλλιτεχνικής ή επιστημονικής τους σημασίας. 

Η ειδική αυτή προστασία προβλέπεται από τα άρθρα 6 και 20 του σχετικού νομοθετικού πλαισίου, με στόχο τη διατήρηση της αυθεντικότητας και της ιστορικής τους ταυτότητας. Τα νεότερα μνημεία εντάσσονται στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας και η διαχείρισή τους απαιτεί τεκμηριωμένες διαδικασίες που σέβονται τον χαρακτήρα και τη σημασία τους.

Τα ακίνητα μνημεία είναι συνδεδεμένα με το έδαφος ή το βυθό και δεν μπορούν να μετακινηθούν χωρίς βλάβη της αξίας τους. Στην προστασία τους περιλαμβάνονται και τα διακοσμητικά στοιχεία καθώς και το άμεσο περιβάλλον τους.

Η διεθνής προσέγγιση για την προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιά

Η Διακήρυξη του Άμστερνταμ (1975) προτείνει την ενσωμάτωση της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς στον σύγχρονο πολεοδομικό και κοινωνικό ιστό, θεωρώντας τα μνημεία κοινωνικά αγαθά. Η πολιτική αυτή αποκρυσταλλώνεται στη Σύμβαση της Γρανάδας (1985), τον Χάρτη της Λωζάνης (1990) και τη Σύμβαση της Βαλέτας (1992), εκεί που εξειδικεύονται μέτρα όπως η καταγραφή των μνημείων, η καθιέρωση νομικού πλαισίου προστασίας και η οριοθέτηση ζωνών. Η πρόσβαση στο κοινό  πρέπει να είναι εφικτή να είναι με σεβασμό στο χαρακτήρα των μνημείων και το περιβάλλον τους.