Ερήμη–Πιθάρκα: Νέα ευρήματα από την ανασκαφική περίοδο 2026 αποκαλύπτουν εκτεταμένο διοικητικό και παραγωγικό κέντρο της Υστεροκυπριακής περιόδου

 

Η φετινή ανασκαφική περίοδος στην Υστεροκυπριακή θέση Ερήμη–Πιθάρκα στη Λεμεσό ολοκληρώθηκε με σημαντικά νέα δεδομένα για την οργάνωση, την παραγωγή και την αρχιτεκτονική της περιοχής. Υπό την εποπτεία της Δρ. Laerke Recht και με τη συμμετοχή διεθνούς ομάδας ειδικών, οι έρευνες αποκάλυψαν εκτεταμένα κτηριακά σύνολα, εργαστηριακές δραστηριότητες και ενδείξεις επεξεργασίας γεωργικών προϊόντων, ενισχύοντας την ερμηνεία της θέσης ως κεντρικού παραγωγικού κόμβου στην κοιλάδα του Κούρη.

Επέκταση του κτηριακού συμπλέγματος και νέα αρχιτεκτονικά στοιχεία

Οι ανασκαφές του 2026 επικεντρώθηκαν στην περιοχή Ι/1Α, που είχαν ήδη εντοπιστεί κατάλοιπα μεγάλου κτηριακού συγκροτήματος διοικητικού χαρακτήρα. Τα νέα δεδομένα επιβεβαιώνουν ότι το σύμπλεγμα εκτείνεται πέρα από τα γνωστά όρια, με νέα δωμάτια και ανοικτούς χώρους στα βόρεια και ανατολικά.

Η αρχιτεκτονική ποικίλλει: προσεκτικά επεξεργασμένοι ογκόλιθοι σε ορισμένα τμήματα, ξερολιθικές κατασκευές με πλίνθινη ανωδομή σε άλλα. Ο φυσικός βράχος είχε λαξευτεί για τη δημιουργία λεκανών, αποθηκευτικών μονάδων και βάσεων τοίχων, ενώ εντοπίστηκαν μεγαλύτεροι χώροι από όσους είχαν καταγραφεί μέχρι σήμερα.

Το Δωμάτιο 110: Ένα κεντρικό εργαστηριακό και αποθηκευτικό σύνολο

Ξεχωρίζει το Δωμάτιο 110, το μεγαλύτερο που έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής (7 × 4,30 μ.). Διαθέτει πάγκους εργασίας, κατώφλια, λίθινο αποθηκευτικό χώρο και ένα μεγάλο λίθινο βαρίδιο.

Η παρουσία άψητου πηλού και υφαντικών βαριδίων σε διάφορα στάδια κατασκευής υποδεικνύει εργαστήριο κεραμικής και πιθανές υφαντικές δραστηριότητες. Η ανασκαφή αποκάλυψε επίσης τα Δωμάτια 115, 116, 117 και 118, με δάπεδα ασβεστοκονιάματος, κλιμακωτά επίπεδα και βάση πεσσού.

Επεξεργασία γεωργικών προϊόντων: Ενδείξεις για παραγωγή κρασιού

Στο νότιο τμήμα της περιοχής, νότια της Αυλής 113, εντοπίστηκαν στρώματα πλούσια σε κεραμική, λίγα ζωικά οστά και μεγάλη ποσότητα σπόρων σταφυλιού. Οι λεκάνες με απορρίμματα και τα λίθινα εργαλεία ενισχύουν την υπόθεση ότι η περιοχή χρησιμοποιούνταν για επεξεργασία γεωργικών προϊόντων, ιδιαίτερα σταφυλιού, πιθανότατα για παραγωγή κρασιού.

Το Δωμάτιο 101 και οι ιδιαίτερες αποθέσεις

Στα ανατολικά ολοκληρώθηκε η ανασκαφή του Δωματίου 101, που εντοπίστηκε άριστα διατηρημένο δάπεδο ασβεστοκονιάματος και μια βαθιά λεκάνη με σχεδόν ακέραια αγγεία Αιγιακού τύπου και επαναχρησιμοποιημένα σκεύη.

Νότια του δωματίου, μια άλλη απόθεση περιλάμβανε πήλινο ειδώλιο ταύρου, χάλκινη πόρπη και τεμαχισμένο αγγείο, πιθανότατα συνδεδεμένα με τελετουργικές ή παραγωγικές διεργασίες της τελευταίας φάσης χρήσης.

Παλαιότερες φάσεις κατοίκησης και συνολική ερμηνεία

Η ανασκαφή των κατώτερων στρωμάτων αποκάλυψε μικρό αριθμό οστράκων της Κεραμικής Νεολιθικής, υποδεικνύοντας πρωιμότερη χρήση της περιοχής. Ωστόσο, όλα τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα ανήκουν στην Υστεροκυπριακή περίοδο.

Τα φετινά αποτελέσματα ενισχύουν την ερμηνεία της Ερήμης–Πιθάρκας ως σημαντικού κέντρου παραγωγής και επεξεργασίας στην κοιλάδα του Κούρη, με μελλοντικές έρευνες να στοχεύουν στην πλήρη χαρτογράφηση του συγκροτήματος και των λειτουργικών του ζωνών.

Παράταση της έκθεσης «Κύπρος Νήσος» και νέο πρόγραμμα ξεναγήσεων από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου

Η επιτυχημένη έκθεση «Κύπρος Νήσος – Ιστορία, Μνήμη, Πραγματικότητα» συνεχίζει να υποδέχεται το κοινό, καθώς το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου ανακοινώνει παράταση της διάρκειάς της και εμπλουτίζει το πρόγραμμα παράλληλων δράσεων με νέες ξεναγήσεις.

Ξεναγήσεις για το κοινό στην ελληνική γλώσσα

Το Σάββατο 6 Ιουνίου 2026, από 10:00 έως 11:30, θα πραγματοποιηθεί θεματική ξενάγηση στην ελληνική γλώσσα, προσφέροντας στους επισκέπτες μια αναλυτική περιήγηση στην ιστορική και πολιτισμική διαδρομή της Κύπρου, όπως αυτή αναδεικνύεται μέσα από τα εκθέματα και το αρχειακό υλικό της έκθεσης.

Ξεναγήσεις στην αγγλική γλώσσα

Την ίδια ημέρα, Σάββατο 6 Ιουνίου 2026, θα ακολουθήσει ξενάγηση στην αγγλική γλώσσα, από 12:00 έως 13:30, απευθυνόμενη σε διεθνές κοινό, επισκέπτες και κατοίκους που επιθυμούν να γνωρίσουν την έκθεση μέσα από μια πλήρως προσβάσιμη παρουσίαση.

Συμμετοχή και κρατήσεις

Η συμμετοχή στις ξεναγήσεις είναι δωρεάν, ωστόσο απαιτείται προκράτηση θέσης λόγω περιορισμένου αριθμού συμμετεχόντων.

Κρατήσεις πραγματοποιούνται στα τηλέφωνα 22128175 και 22128163.

Σημαντική επιτυχία η επιστροφή αρχαιοτήτων στην Κύπρο

Σε μια ακόμη επιτυχημένη επιχείρηση προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, δεκαοχτώ κυπριακές αρχαιότητες επαναπατρίστηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και παραδόθηκαν στις 23 Φεβρουαρίου 2026 στην Πρεσβεία της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ουάσιγκτον. Τα αντικείμενα εντοπίστηκαν να πωλούνται σε διαδικτυακή δημοπρασία, στο πλαίσιο της συστηματικής παρακολούθησης της παράνομης διακίνησης αρχαιοτήτων από τους λειτουργούς του Τμήματος Αρχαιοτήτων.

Αρχαιότητες από την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού έως τον 4ο αιώνα π.Χ.

Στο σύνολό τους, τα αντικείμενα καλύπτουν ένα ευρύ χρονολογικό φάσμα της κυπριακής αρχαιότητας. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται:

• δύο αγγεία της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού (2500–1900 π.Χ.)

• έντεκα αγγεία της Μέσης Εποχής του Χαλκού (1900–1600 π.Χ.)

• τρία αγγεία της Κυπρο-Αρχαϊκής Ι περιόδου (750–600 π.Χ.)

• ένα αγγείο της Κυπρο-Αρχαϊκής ΙΙ περιόδου (600–480 π.Χ.)

• ένα ασβεστολιθικό κεφάλι ανδρικού αγάλματος του 4ου αιώνα π.Χ.

Τα αντικείμενα αποσύρθηκαν από τη δημοπρασία έπειτα από άμεση επικοινωνία του Τμήματος Αρχαιοτήτων με τον οίκο Sloans & Kenyon Auctioneers & Appraisers.

Ευχαριστίες προς τον οίκο δημοπρασιών και τους δωρητές

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων εξέφρασε τις θερμές του ευχαριστίες προς τον οίκο δημοπρασιών και τους δωρητές για την οικειοθελή παράδοση των αρχαιοτήτων, καθώς και προς την Πρεσβεία της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ουάσιγκτον για τον συντονισμό της διαδικασίας επαναπατρισμού.

Η επιτυχία αυτή εντάσσεται στη συνεχή προσπάθεια της Κυπριακής Δημοκρατίας να εντοπίζει, να ανακτά και να προστατεύει πολιτιστικά αγαθά που έχουν εξέλθει παράνομα από τη χώρα, ενισχύοντας το διεθνές μήνυμα για την ανάγκη σεβασμού και διαφύλαξης της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η Ρώμη τιμά τους δεσμούς Κύπρου–Ιταλίας: Το Καστέλ Σαντ’ Άντζελο παρουσιάζει μεγάλη αρχαιολογική έκθεση

Μια σημαντική έκθεση αφιερωμένη στις κοινές πολιτισμικές ταυτότητες Κύπρου και Ιταλίας φιλοξενείται στο Καστέλ Σαντ’ Άντζελο της Ρώμης έως τις 30 Ιουνίου 2026. Μέσα από αρχαιολογικά ευρήματα και σύγχρονες ψηφιακές εγκαταστάσεις, η έκθεση εξερευνά τις ιστορικές διαδρομές, τις ανταλλαγές και τις αλληλεπιδράσεις που διαμόρφωσαν τη Μεσόγειο από τα προϊστορικά χρόνια. 

Η έκθεση Cyprus and Italy. Shared Cultural Identities at the Dawn of History αποτελεί καρπό συνεργασίας μεταξύ του ιταλικού Υπουργείου Πολιτισμού και του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κύπρου, ενταγμένη στο πρόγραμμα δράσεων της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2026. Την επιμέλεια υπογράφει η Αναστασία Χριστοφιλοπούλου, ενώ η διοργάνωση έγινε από τη Γενική Διεύθυνση Μουσείων του ιταλικού Υπουργείου Πολιτισμού και το Ινστιτούτο Πανθέον – Καστέλ Σαντ’ Άντζελο, με τη συμβολή διεθνούς επιστημονικής επιτροπής.

Κύπρος, Σικελία και Σαρδηνία: Σταυροδρόμια της Μεσογείου

Η έκθεση προτείνει μια μακροχρόνια ανάγνωση των σχέσεων ανάμεσα στην Κύπρο και την ιταλική χερσόνησο, με ιδιαίτερη έμφαση στη Σικελία και τη Σαρδηνία. Μέσα από περίπου 120 αρχαιολογικά αντικείμενα από μουσεία των δύο χωρών, αναδεικνύονται τα δίκτυα ανταλλαγών, οι θαλάσσιες διαδρομές και οι μηχανισμοί διάδοσης γνώσης που συνέβαλαν στη διαμόρφωση της μεσογειακής ταυτότητας.

Μεταξύ των σημαντικότερων εκθεμάτων περιλαμβάνονται:

• το λίθινο μενταγιόν με σταυρόσχημο ειδώλιο από το κυπριακό Σουσκιού-Λαόνα,

• η χάλκινη navicella από το Ορρόλι της Σαρδηνίας,

• ελεφαντοστέινα κτενά από τη Φρατεζίνα της Βενετίας,

• το άρμα του Μπιζέντσιο από το Εθνικό Ετρουσκικό Μουσείο της Βίλα Τζούλια,

• σταυρόσχημα ειδώλια από τον πολιτισμό του Καστελλούτσιο,

• σφραγιδόλιθος από στεατίτη της Σικελίας.

Μεταλλουργία, τεχνολογία και πολιτισμική όσμωση

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην κυκλοφορία των μετάλλων και στην εξέλιξη των τεχνολογιών, τομείς καθοριστικοί για την κατανόηση των σχέσεων μεταξύ των μεσογειακών λαών. Η έκθεση αναδεικνύει τον κεντρικό ρόλο της κυπριακής και σαρδηνιακής μεταλλουργίας, καθώς και τη συμβολή Φοινίκων και Ελλήνων στη διάδοση πολιτισμικών προτύπων.

Ψηφιακές εγκαταστάσεις και μια νέα αφήγηση της Μεσογείου

Το εκθεσιακό αφήγημα εμπλουτίζεται με πολυμεσικές εγκαταστάσεις που επιτρέπουν στους επισκέπτες να «ταξιδέψουν» σε θαλάσσιες διαδρομές, παράκτια τοπία και δίκτυα επαφών, αποκαθιστώντας τη δυναμική και διασυνδεδεμένη φύση της Μεσογείου. Μέσα από τη μελέτη των σχέσεων ανάμεσα σε τόπους και κοινότητες, η έκθεση αναδεικνύει τη Μεσόγειο ως σταυροδρόμι πολιτισμών και θεμέλιο της ευρωπαϊκής πολιτισμικής ταυτότητας.

Έκθεση στο Ευρωκοινοβούλιο για κατεχόμενη κληρονομιά της Κύπρου

Στους διαδρόμους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,  η Πολιτική συναντά τη Μνήμη, μια εκδήλωση επιχειρεί να φωτίσει μια πληγή που παραμένει ανοιχτή για δεκαετίες: την καταστροφή της πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς στα κατεχόμενα της Κύπρου. Φωτογραφίες, αρχειακό υλικό και μαρτυρίες ενώνονται σε μια δημόσια υπενθύμιση ότι η πολιτιστική απώλεια είναι πάντα απώλεια ανθρώπινη.

Εκδήλωση και εγκαίνια έκθεσης

Στις 18:00, στον κεντρικό χώρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (3ος όροφος), πραγματοποιείται η εκδήλωση με θέμα «Καταστροφή της ευρωπαϊκής πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς στα κατεχόμενα», συνοδευόμενη από τα εγκαίνια μεγάλης φωτογραφικής έκθεσης.

Η έκθεση παρουσιάζει την εκτεταμένη καταστροφή εκκλησιών, μοναστηριών και κοιμητηρίων στην τουρκοκρατούμενη περιοχή της Κύπρου, μέσα από τεκμήρια που καταγράφουν δεκαετίες λεηλασίας, εγκατάλειψης και αλλοίωσης.

Η έκθεση θα παραμείνει στο Ευρωκοινοβούλιο για μία εβδομάδα, ενώ η εκδήλωση θα μεταδοθεί ζωντανά.

Χαιρετισμοί και ομιλίες

Την εκδήλωση θα τιμήσουν:

• Ρομπέρτα Μέτσολα, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, με βιντεοσκοπημένο χαιρετισμό

• Οι δήμαρχοι των εννέα κατεχόμενων δήμων, οι οποίοι θα παρουσιάσουν ομιλίες, φωτογραφικό υλικό και βιντεογραφικές καταγραφές από τις περιοχές τους

• Ο ποιητής Κυριάκος Χαραλαμπίδης, που θα πραγματοποιήσει ποιητική ανάγνωση, προσδίδοντας στην εκδήλωση έναν συμβολικό και συναισθηματικό τόνο

Η παρουσία των δημάρχων θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποτελούν τους θεσμικούς φορείς που διατηρούν ζωντανή την ταυτότητα των κατεχόμενων περιοχών και μεταφέρουν την πραγματικότητα της πολιτιστικής απώλειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η σημασία της έκθεσης

Η φωτογραφική έκθεση τεκμηριώνει:

• την καταστροφή και λεηλασία θρησκευτικών μνημείων

• την παραποίηση ή αλλοίωση ιστορικών χώρων

• την εγκατάλειψη κοιμητηρίων και μνημείων

• την απώλεια ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως αναγνωρίζεται από διεθνείς οργανισμούς

Η παρουσίαση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενισχύει τη διεκδίκηση για προστασία, καταγραφή και διεθνή ευαισθητοποίηση, ενώ αναδεικνύει την Κύπρο ως ευρωπαϊκό ζήτημα πολιτιστικής δικαιοσύνης.

Πολιτισμός και ευρωπαϊκή ευθύνη

Η εκδήλωση εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια να αναδειχθεί ότι η πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου αποτελεί ευρωπαϊκή κληρονομιά, και η καταστροφή της συνιστά ευρωπαϊκή απώλεια.

Η παρουσίαση στο Ευρωκοινοβούλιο λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η προστασία των μνημείων δεν είναι μόνο ζήτημα ιστορίας, αλλά και ζήτημα δικαιωμάτων, ταυτότητας και συλλογικής μνήμης.

Η έκθεση θα έχει διάρκεια μια  εβδομάδα στον χώρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβούλιου, 3ος όροφος

Ζωντανή μετάδοση: διαθέσιμη διαδικτυακά 

Νέα ευρήματα στη Χαλά Σουλτάν Τεκκέ – Τι αποκαλύφθηκε για την Ύστερη Εποχή του Χαλκού

 

Μια ακόμη ανασκαφική περίοδος ολοκληρώθηκε στη θέση Δρομολαξιά–Βυζακιά (Χαλά Σουλτάν Τεκκέ), με το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κύπρου να ανακοινώνει νέα ευρήματα που φωτίζουν τον κομβικό ρόλο της πόλης–λιμανιού στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού. Οι εργασίες, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Peter M. Fischer από το Πανεπιστήμιο του Gothenburg, επικεντρώθηκαν στο εκτεταμένο νεκροταφείο της Περιοχής Α, αποκαλύπτοντας σημαντικά στοιχεία για τα ταφικά έθιμα, το εμπόριο και την κοινωνική οργάνωση της εποχής.

Ανασκαφές σε θαλαμοειδείς τάφους και εγκαταλελειμμένο πηγάδι

Το αστικό κέντρο της Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, που ιδρύθηκε γύρω στο 1650/30 π.Χ. και άκμασε για σχεδόν πέντε αιώνες, αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου. Η ανασκαφική περίοδος του 2025 επικεντρώθηκε σε σημεία που είχαν εντοπιστεί μέσω γεωφυσικών διασκοπίσεων, αποκαλύπτοντας ένα αρχαίο πηγάδι και δύο θαλαμοειδείς τάφους του 14ου αιώνα π.Χ.

Η σύγχρονη γεώτρηση δίπλα στο πηγάδι έδειξε υψηλή αλατότητα των υπόγειων υδάτων, γεγονός που πιθανότατα οδήγησε στην εγκατάλειψή του ήδη από την αρχαιότητα. Οι τάφοι, των οποίων οι οροφές είχαν καταρρεύσει, διατήρησαν εξαιρετικά αρχαιολογικά συμφραζόμενα, καθώς η κατάρρευση λειτούργησε προστατευτικά για τα κτερίσματα.

Πλούσια ευρήματα και διεθνείς εμπορικές διασυνδέσεις

Οι ανασκαφές, με τη συμμετοχή ειδικών από το Ινστιτούτο Κύπρου και τη σουηδική αποστολή, αποκάλυψαν πλήθος αντικειμένων: τοπική κεραμική υψηλής ποιότητας, εργαλεία, κοσμήματα και προσωπικά αντικείμενα. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό είναι το σύνολο των εισηγμένων τεχνουργημάτων, που επιβεβαιώνει την έντονη εμπορική δραστηριότητα της πόλης.

Στα ευρήματα περιλαμβάνονται:

• μυκηναϊκή και μινωική κεραμική από την ηπειρωτική Ελλάδα, την Κρήτη και το Αιγαίο

• αιγυπτιακά αντικείμενα από ελεφαντόδοντο και αλάβαστρο

• λάπις λάζουλι από το Αφγανιστάν

• καρνεόλη από την Ινδία

• ήλεκτρο από τη Βαλτική

• νουραγική κεραμική από τη Σαρδηνία

Τα αντικείμενα αυτά μαρτυρούν ένα εκτεταμένο δίκτυο εμπορίου, στο οποίο η Κύπρος διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο χάρη στην παραγωγή και εξαγωγή χαλκού. Τα κατάλοιπα μεταλλουργικών δραστηριοτήτων –σκωρίες, καμίνια, χωνευτήρια– επιβεβαιώνουν την ενδοαστική επεξεργασία του μετάλλου και τη σημασία του λιμανιού ως εμπορικού κόμβου.

Ταφικά έθιμα και κοινωνική οργάνωση της εποχής

Οι τάφοι προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για τις ταφικές πρακτικές και τη δομή της κοινωνίας. Η επαναχρησιμοποίηση των τάφων επί πολλές γενιές, με προσεκτική μετατόπιση παλαιότερων καταλοίπων, υποδηλώνει ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς και κοινωνική συνέχεια.

Η στρωματογραφία των κτερισμάτων, ιδιαίτερα της κεραμικής, συμβάλλει στη βελτίωση της χρονολόγησης του χώρου. Παράλληλα, οι αναλύσεις αρχαίου DNA αναμένεται να αποκαλύψουν στοιχεία για συγγένειες, υγεία και δημογραφία. Τα πρώτα δεδομένα δείχνουν ότι ο πληθυσμός είχε χαμηλό προσδόκιμο ζωής, με άτομα σπάνια άνω των 40 ετών.

Ένα κέντρο ισχύος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού

Τα νέα ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι η Χαλά Σουλτάν Τεκκέ υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά και πολιτιστικά κέντρα της εποχής. Οι πλούσιοι τάφοι ανήκαν πιθανότατα σε οικογένειες της άρχουσας τάξης, στενά συνδεδεμένες με το διεθνές εμπόριο χαλκού και τις εμπορικές διαδρομές της Μεσογείου.

Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες της αρχαιολογικής αποστολής στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της φετινής ερευνητικής περιόδου της αρχαιολογικής αποστολής του Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επιφανειακή επισκόπηση, ανασκαφές και μελέτη, υπό τη διεύθυνση της καθηγήτριας Κλασικών Σπουδών Joan Breton Connelly. Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στο αρχαίο λιμάνι στη θέση Μανίκι και στο νεκροταφείο της θέσης Πέγεια–Μελέτης.

Διεθνής συνεργασία και μελέτη των ευρημάτων

Στο διεπιστημονικό πρόγραμμα συμμετείχαν επιστήμονες και φοιτητές από το NYU, το Πανεπιστήμιο Κύπρου και το Ινστιτούτο Κύπρου. Η καθηγήτρια Στέλλα Δεμέστιχα διηύθυνε την καταγραφή περισσότερων από 700 κιλών οστράκων αμφορέων της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου. Κυρίαρχος τύπος ήταν οι αμφορείς Late Roman 1, τοπικής και κιλικιακής παραγωγής, καθώς και εισαγωγές από Παλαιστίνη και Γάζα του 6ου αιώνα μ.Χ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι 68 επιγραφές με κόκκινη μελάνη που διασώζονται σε αμφορείς από το Μανίκι, προσφέροντας σημαντικές προοπτικές για μελλοντική έρευνα.

Το μεγάλο σύνολο οστράκων προέρχεται από στρώμα επιχωμάτωσης που δημιουργήθηκε για την εξομάλυνση του απότομου βράχου, προκειμένου να κατασκευαστούν λιμενικά έργα. Τα έργα αυτά διευκόλυναν τη μεταφορά μαρμάρινων όγκων από την Προκόννησο, καθώς και σπονδύλων κιόνων και κιονοκράνων για τις βασιλικές που ανεγέρθηκαν στο Ακρωτήριο Δρέπανον επί Ιουστινιανού.

Ο λαξευτός τάφος και οι νέες αναλύσεις

Σημαντικό μέρος των φετινών εργασιών αφορούσε τον λαξευτό τάφο της Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου, ο οποίος είχε εντοπιστεί το 2018. Η Καθηγήτρια Jolanta Mlynaczyk συνέχισε τη μελέτη της κεραμικής, που χρονολογείται από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Η Δρ. Rebecca Gerdes από το Πανεπιστήμιο Cornell συνέλεξε δείγματα από ρωμαϊκά μαγειρικά σκεύη για ανάλυση οργανικών υπολειμμάτων, με στόχο την κατανόηση των διατροφικών συνηθειών και των ταφικών τελετουργιών της περιόδου.

Ο Δρ. Mariusz Burdajewicz συνέχισε την τεκμηρίωση των γυάλινων αγγείων, που χρονολογούνται από τα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. έως τις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ., με ευρήματα που περιλαμβάνουν χυτά και φυσητά γυάλινα σκεύη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορικής περιόδου.

Παρά τις εκτεταμένες αρχαίες και νεότερες διαρρήξεις του τάφου, εντοπίστηκαν πολύτιμα μεταλλικά αντικείμενα στην αρχική τους θέση. Ακόμη, μελετώνται από τη Δρ. Marianna Dági σε συνεργασία με το STARC του Ινστιτούτου Κύπρου,όπου διεξάγονται αναλύσεις hhXRF και προγραμματίζεται ανάλυση SEM.

Ανθρώπινα και ζωικά κατάλοιπα

Η Δρ. Έφη Νικήτα συνέχισε τη μελέτη των ανθρώπινων σκελετικών καταλοίπων, ενώ ο Δρ. Paul Croft ανέλυσε τα ζωικά οστά, τα οποία περιλαμβάνουν πρόβατα, αίγες, χοίρους, λαγούς, ψάρια και κοτόπουλα. Πολλά από αυτά φέρουν ίχνη καύσης, υποδηλώνοντας τελετουργικές πρακτικές ή προσφορές προς τους νεκρούς.

Επιφανειακές επισκοπήσεις και προφορική ιστορία

Ο Καθηγητής Thomas Tartaron καθοδήγησε φοιτητές σε νέα επιφανειακή επισκόπηση της Νεκρόπολης Μελέτης και προετοιμάζει συγκριτική μελέτη με τα δεδομένα του 2018 και 2019. Παράλληλα, συνέχισε το Πρόγραμμα Προφορικής Ιστορίας των Ψαράδων της Πέγειας, καταγράφοντας μαρτυρίες ντόπιων που ψάρευαν στο Μανίκι από μικρή ηλικία.

Στα βήματα του Hogarth

Η φετινή περίοδος περιλάμβανε και άτυπη επισκόπηση στο Ακρωτήριο Δρέπανον και στη Νεκρόπολη του Δάσους Μελέτης, ακολουθώντας τη διαδρομή του David George Hogarth όπως καταγράφεται στο Devia Cypria του 1889. Ο George Marshall Peters και ο Καθηγητής Lorenzo Calvelli συνόδευσαν την καθηγήτρια Connelly στην αναβίωση της πορείας και των παρατηρήσεων του Hogarth

Η αρχαία Κύπρος στο επίκεντρο: νέα μόνιμη έκθεση στο Ringling Museum of Art

 

Σπουδαία τεκμήρια από την  Κύπτο αποκτούν τη δική τους θέση στο John and Mable Ringling Museum of Art, μέσα από μια νέα μόνιμη έκθεση που αναδεικνύει τρεις χιλιετίες ιστορίας και πολιτισμού. Η έκθεση Ancient Art from Cyprus and the Mediterranean αποτελεί το πιο πρόσφατο βήμα ενός φιλόδοξου έργου ανανέωσης όλων των μόνιμων αιθουσών του μουσείου και προσφέρει στο κοινό μια σπάνια ευκαιρία να γνωρίσει μία από τις σημαντικότερες συλλογές κυπριακής αρχαιότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μια συλλογή που ταξίδεψε από τη Μεσόγειο στη Φλόριντα

Η νέα εγκατάσταση στην Gallery 12 παρουσιάζει διακόσια ένα έργα από τη μόνιμη συλλογή αρχαίας μεσογειακής τέχνης του Ringling. Σχεδόν όλα αποκτήθηκαν το 1928, όταν ο John Ringling αγόρασε σε δημοπρασίες μια τεράστια συλλογή κυπριακών αρχαιοτήτων, μέρος της οποίας συνδεόταν με τις ιστορικές ανασκαφές του 19ου αιώνα και τη γνωστή συλλογή Cesnola. Για δεκαετίες τα έργα αυτά παρέμεναν διάσπαρτα ή αθέατα στο κοινό, μέχρι την πρόσφατη απόφαση του μουσείου να τα παρουσιάσει σε μια ενιαία, επιμελημένη αφήγηση.

Ένα πολιτισμικό σταυροδρόμι σε 201 αντικείμενα

Η έκθεση αναδεικνύει την Κύπρο ως σημείο συνάντησης πολιτισμών, που ελληνικές, ανατολικές και αιγυπτιακές επιρροές συνυπήρχαν και αλληλεπιδρούσαν. Στην αίθουσα παρουσιάζονται γλυπτά από ασβεστόλιθο και τερακότα, κεραμικά αγγεία, γυάλινα αντικείμενα, καθώς και κοσμήματα από χρυσό και ασήμι. Τα έργα καλύπτουν μια χρονολογική περίοδο περίπου τριών χιλιάδων ετών και αποτυπώνουν την εξέλιξη της κυπριακής τέχνης από την αρχαϊκή εποχή έως την ύστερη αρχαιότητα.

Η επιμέλεια και η επιστημονική έρευνα

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει η αρχαιολόγος Joanna Smith, η οποία εργάστηκε επί σειρά ετών για την τεκμηρίωση, συντήρηση και ερμηνεία των αντικειμένων. Η νέα παρουσίαση δεν περιορίζεται στην αισθητική διάσταση των έργων, αλλά επιχειρεί να φωτίσει τις εμπορικές και πολιτισμικές ανταλλαγές που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της Κύπρου μέσα στον μεσογειακό κόσμο. Η έκθεση εντάσσεται στο ευρύτερο έργο επανεγκατάστασης και ανανέωσης και των είκοσι μίας αιθουσών της μόνιμης συλλογής του μουσείου, ένα έργο που εξελίσσεται σταδιακά τα τελευταία χρόνια.

Παράλληλες δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα

Το Ringling Museum έχει προγραμματίσει σειρά δράσεων που συνοδεύουν την έκθεση, όπως διαλέξεις, ξεναγήσεις και συζητήσεις με ειδικούς. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η διάλεξη Facing Antiquity της Joanna Smith, καθώς και ειδικές παρουσιάσεις που θα πραγματοποιηθούν μέσα στο 2026. Οι δράσεις αυτές στοχεύουν να ενισχύσουν την κατανόηση του κοινού για την κυπριακή αρχαιότητα και να αναδείξουν τη σημασία της συλλογής στο πλαίσιο της μεσογειακής ιστορίας.

Μια σημαντική στιγμή για την κυπριακή πολιτιστική κληρονομιά

Η έκθεση Ancient Art from Cyprus and the Mediterranean αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην παρουσίαση κυπριακής τέχνης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η νέα μόνιμη εγκατάσταση προσφέρει στο κοινό μια ολοκληρωμένη εικόνα της πολιτισμικής ποικιλίας και της ιστορικής σημασίας της Κύπρου, ενώ παράλληλα αναδεικνύει τον ρόλο του Ringling Museum ως θεματοφύλακα μιας μοναδικής μεσογειακής συλλογής.

Ναυάγιο μαρτυρά τη χαμένη δόξα της Δρομολαξιάς-Βυζατζιάς της Κύπρου κατά την Εποχή του Χαλκού

Σε βάθος 45 μέτρων, ανοιχτά του Κας στη νοτιοδυτική Τουρκία αρχαιολόγοι εντόπισαν χαρακτηριστικές πλάκες χαλκού τύπου "oxhide", που αποτελούσαν βασικό εμπόρευμα κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, περίπου 3.500 χρόνια πριν. Μετά από μαρτυρία δύτη οι αρχαιολόγοι εξερεύνησαν την περιοχή κοντά στο ακρωτήριο Ουλουμπουρούν, και άρχισαν ανασκαφές που θα διαρκούσαν μια δεκαετία, με περισσότερες από 22.000 καταδύσεις για την ανάσυρση των ευρημάτων. Το ναυάγιο αποδείχθηκε ένα από τα αρχαιότερα και πιο εντυπωσιακά στον κόσμο, αποκαλύπτοντας έναν μικρόκοσμο του διεθνούς εμπορίου της εποχής.

Το φορτίο του πλοίου περιλάμβανε περίπου 18.000 αντικείμενα συνολικού βάρους άνω των 17 τόνων, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν οι 10 τόνοι χαλκού και ο ένας τόνος κασσίτερου — ποσότητες ικανές να παραγάγουν 11 τόνους μπρούντζου, αρκετούς για την κατασκευή 33.000 σπαθιών. Μαζί με αυτά βρέθηκαν χάντρες από φαγεντιανή και γυαλί, χαυλιόδοντες ελεφάντων, δόντια ιπποπόταμων, χρυσά και ασημένια κοσμήματα, όπλα, μουσικά όργανα και κεραμικά από διαφορετικούς πολιτισμούς, όπως τον αιγυπτιακό, τον μυκηναϊκό, τον νουβικό και τον ασσυριακό. Το ναυάγιο του Ουλουμπουρούν αποδεικνύει ότι η Ύστερη Εποχή του Χαλκού ήταν η πρώτη διεθνής περίοδος της Μεσογείου, με εμπορικές διαδρομές που συνέδεαν χιλιάδες χιλιόμετρα και πολιτισμούς.

Κύπρος: Δρομολαξιά-Βυζατζιά και η βιομηχανία χαλκού

Η ανάλυση των πλακών χαλκού αποκάλυψε ότι προέρχονταν από την Κύπρο, η οποία διέθετε πλούσια κοιτάσματα και στρατηγική θέση στο σταυροδρόμι των μεγάλων πολιτισμών της εποχής. Η Κύπρος ήταν ο κύριος παραγωγός χαλκού στην Ανατολική Μεσόγειο, και η συμβολή της στην ανάπτυξη του εμπορίου ήταν καθοριστική. Οι πρόσφατες σουηδικές ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο Δρομολαξιά-Βυζατζιά, κοντά στη λίμνη Αλυκή Λάρνακας, έφεραν στο φως μια πόλη που εξειδικευόταν στην παραγωγή και εμπορία χαλκού και εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ευημερούντα εμπορικά κέντρα της εποχής. Η πόλη, γνωστή σήμερα ως Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, κοντά στο αεροδρόμειο σήμερα της Λάρνακας,  ιδρύθηκε γύρω στο 1630 π.Χ. και επεκτάθηκε σημαντικά μεταξύ 1500 και 1300 π.Χ., καλύπτοντας τουλάχιστον 60 στρέμματα, με ενδείξεις ότι μπορεί να έφτανε τα 120.

Ανασκαφές και αρχαιολογικά ευρήματα

Πλάκα χαλκού τύπου «δέρμα βοδιού»ς μοιάζει με τις πλάκες
που βρέθηκαν στο ναυάγιο της
Εποχής του Χαλκού στο Ουλουμπουρούν,.

Οι ανασκαφές της Νέας Σουηδικής Κυπριακής Αποστολής, υπό τη διεύθυνση του Πέτερ Φίσερ, αποκάλυψαν πολεοδομικό σχεδιασμό με δίκτυο δρόμων και κτιρίων, βιοτεχνικές εγκαταστάσεις και εργαστήρια παραγωγής πορφυρού βαφής από μύδια μούρεξ — μια από τις πιο πολυτελείς βαφές της αρχαιότητας, σύμβολο βασιλικής εξουσίας. Παράλληλα, εντοπίστηκαν φούρνοι, καλούπια, χωνευτήρια και σκωρία χαλκού, αποδεικνύοντας την εκτεταμένη μεταλλουργική δραστηριότητα της πόλης. Ένα ιδιαίτερο εύρημα ήταν ένα αγαλματίδιο θεότητας, γνωστό ως «Θεός της Πλάκας Χαλκού», που στέκεται πάνω σε βάση με σχήμα oxhide — σύμβολο της οικονομικής δύναμης και της τεχνολογικής εξέλιξης της εποχής.   Σημειώνεται ότι χρησιμοποιήθηκαν υπεδάφιο ραντάρ και μαγνητομετρικός εξοπλισμός, μέσα στα πλαίσια του προγράμματος συνεργασίας μεταξύ του Πανεπιστημίου του Gothenburg (Καθ. Peter Fischer) και του Πανεπιστημίου της Βιέννης (Δρ. Immo Trinks).

 Μια θεότητα γνωστή ως «Θεός της Πλάκας Χαλκού»,
η οποία στέκεται πάνω σε βάση
με σχήμα πλάκας τύπου «δέρμα βοδιού».
Βρέθηκε Έγκωμη, κοντά στη Λευκωσία

Ναυσιπλοΐα και η παραγωγή Χαλκού στην Κύπρο

Η αναζήτηση συγκεκριμένων μετάλλων έχει συχνά οδηγήσει σε εξερευνήσεις, και στην πορεία της ιστορίας, πολιτισμοί έχουν αρχίζει τολμηρές αποστολές για να αποκτήσουν χρυσό, ασήμι ή άλλα πολύτιμα υλικά. Η Εποχή του Χαλκού ήταν η πρώτη μεγάλη εποχή της ναυσιπλοΐας, εν μέρει λόγω της βελτιωμένης τεχνολογίας ναυπήγησης — χάρη στην εμφάνιση των εργαλείων από μπρούντζο. Η εξερεύνηση τροφοδοτήθηκε επίσης από την ανάγκη για χαλκό, απαραίτητο για την παραγωγή περισσότερου μπρούντζου. Αυτές οι συνθήκες κατέστησαν την Κύπρο ένα από τα πιο ζωτικά σημεία της Μεσογείου κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού και πέραν αυτής. Για περισσότερα από 2.000 χρόνια, έως την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η Κύπρος ήταν ο σημαντικότερος παραγωγός χαλκού στη Μεσόγειο. Η σύνδεση της Κύπρου με το μέταλλο ήταν τόσο ισχυρή, ώστε η αγγλική λέξη “copper” προέρχεται από τη λατινική λέξη cuprum και τη φράση aes cyprium, που σημαίνει «μέταλλο της Κύπρου».

Αρχαίες μαρτυρίες και η συνδεση με την Λεκάνη της Μεσογείου

Η αρχαιότερη γραπτή αναφορά στον κυπριακό χαλκό βρίσκεται σε μια σφηνοειδή πινακίδα του 18ου αιώνα π.Χ. από την πόλη-κράτος Μαρί στη σημερινή Συρία, η οποία αναφέρει ένα «βουνό χαλκού» στην Αλασία — το ακκαδικό όνομα της Κύπρου. Απόδειξη της σχεδόν απόλυτης κυριαρχίας της Κύπρου στο εμπόριο χαλκού κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού αποτελούν οι Επιστολές της Αμάρνα, μια συλλογή αλληλογραφίας του 14ου αιώνα π.Χ. μεταξύ των Αιγυπτίων φαραώ Αμενχοτέπ Γ΄ και Ακενατών και ξένων δυνάμεων όπως οι Χετταίοι και οι Βαβυλώνιοι. Υπάρχουν οκτώ επιστολές μεταξύ της Αιγύπτου και ενός άγνωστου βασιλιά της Κύπρου, πέντε από τις οποίες αναφέρουν αποστολές χαλκού από το νησί προς την Αίγυπτο. Κάθε αποστολή περιλάμβανε χιλιάδες κιλά, παρόμοια με το φορτίο του ναυαγίου του Ουλουμπουρούν. Βασιλείς και ηγέτες από όλη τη Μεσόγειο έστελναν τα πλοία τους στην Κύπρο, πολλά από τα οποία κατέληγαν στη Δρομολαξιά-Βυζατζιά .

Ένας Μινωικός κρατήρας (αριστερά)  του 1400 π.Χ. από την Κρήτη
και ένα Μυκηναικός  (δεξιά) οοτυ 1.300 π Χ. από την Ηπειρωτική Ελλάδα
καταττεικνύουν την συνδεση με τον Ελλαδικό χώρο.

Η αρχαία πόλη φαίνεται πως υπέστη καταστροφή λίγο μετά το 1200 π.Χ., γεγονός που οδήγησε στην οριστική της εγκατάλειψη. Παρότι η τελευταία φάση κατοίκησης συνοδεύεται από την παραγωγή πιστών αντιγράφων μυκηναϊκών αγγείων, έχουν επίσης εντοπιστεί αυθεντικά εισαγόμενα αντικείμενα από τον μυκηναϊκό κόσμο. Αυτό το στοιχείο ενισχύει την εκδοχή ότι πληθυσμοί από τον ελλαδικό χώρο και τα νησιά του Αιγαίου εγκαταστάθηκαν στην πόλη, έστω και για σύντομο χρονικό διάστημα.

Οι ομάδες αυτές φαίνεται πως δεν παρέμειναν για πολύ, καθώς σύμφωνα με μια άλλη θεωρία, ενδέχεται να μετακινήθηκαν ανατολικότερα, πιθανόν μαζί με τον ντόπιο πληθυσμό. Η πορεία τους φαίνεται να τους οδήγησε στην περιοχή της Γάζας και ακόμη πιο πέρα, προς την Κοιλάδα του Ιορδάνη, εκεί που έχουν εντοπιστεί αρχαιολογικά ευρήματα που συνδέονται τόσο με την Κύπρο όσο και με το Αιγαίο.

Πηγή: archaeology.org/, sigmalive.com/

Τι έδειξαν τα αρχαιολογικά ευρήματα στην Ερήμη της Κύπρου για τον Πολιτισμό πριν από περίπου 4.000 χρόνια.

 Πολύτιμες πληροφορίες για την καθημερινή ζωή και τα ταφικά έθιμα αποκάλυψαν τα αρχαιολογικά ευρήματα στην Ερήμη της Κύπρου πριν από περίπου 4.000 χρόνια. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι οι πληροφορίες ενισχύουν την ιστορική και πολιτιστική κατανόηση της περιοχής.

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της φετινής ανασκαφικής περιόδου (28 Ιουλίου – 22 Αυγούστου 2025) της Ιταλικής Αρχαιολογικής Αποστολής στο Δημοτικό Διαμέρισμα Ερήμης. Η επιστημονική έρευνα πραγματοποιήθηκε υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Luca Bombardieri από το Πανεπιστήμιο της Σιένα, με τη συμμετοχή αρχαιολόγων, ερευνητών και φοιτητών από την Ιταλία και την Κύπρο.

Τα ευρήματα

Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών στη θέση Ερήμη – Λαόνιν του Ποράκου, αποκαλύφθηκε η κάτοψη ενός μεγάλου κτηρίου 220 τ.μ. με αυλή και αποθηκευτικούς χώρους γεμάτους πίθους και κεραμικά. Παράλληλα, ήρθαν στο φως νέα στοιχεία για το οχυρωματικό τείχος του οικισμού και τη βόρεια πύλη που οδηγούσε στον ποταμό Κούρη.

Στη νότια νεκρόπολη διερευνήθηκαν δύο θαλαμοειδείς τάφοι, πλούσιοι σε κτερίσματα, τα οποία χρονολογούνται στα τέλη της Μέσης Εποχής του Χαλκού. Οι ανακαλύψεις αυτές θεωρούνται καθοριστικές, καθώς αποδεικνύουν την πολεοδομική οργάνωση του οικισμού με κεντρικό κτήριο, αποθηκευτικούς χώρους και οχυρωματική πύλη, ενώ παράλληλα τεκμηριώνουν τις ταφικές πρακτικές της εποχής.

Το ξύπνημα του Παραλιμνίου: Ο Νεολιθικός Οικισμός στην Κύπρο που άνοιξε τις πύλες του

Στην άκρη της Κύπρου, η θάλασσα του Πρωταρά αγκαλιάζει τους λόφους με ανεπαίσθητο θρόισμα, ένα κομμάτι της ανθρώπινης ιστορίας ξυπνά από τη λήθη. Ο νεολιθικός αρχαιολογικός χώρος στην περιοχή «Νησιά» του Παραλιμνίου Αμμοχώστου άνοιξε επίσημα για το κοινό τις τελευταίες εβδομάδες, προσκαλώντας επισκέπτες να περπατήσουν στα χνάρια μιας κοινότητας που έζησε πριν από περισσότερα από επτά χιλιάδες χρόνια. Δεν είναι απλώς μια ανασκαφή, είναι μια επιστροφή στην απαρχή του Κυπριακού πολιτισμού, όταν η κεραμική ήταν καινοτομία και η μόνιμη κατοίκηση μια επανάσταση.

Η τοποθεσία 

Ο χώρος βρίσκεται σε λόφο πάνω από την παραλία Βυζάκια, στην καρδιά της περιοχής Πρωταρά. Η στρατηγική του θέση προσφέρει πανοραμική θέα προς τη θάλασσα, αλλά και προστασία από τους ανέμους και τις πλημμύρες. Η επιλογή του σημείου δεν ήταν τυχαία, οι πρώτοι κάτοικοι αναζητούσαν γη εύφορη, πρόσβαση σε νερό και ασφάλεια. Σήμερα, η περιοχή έχει διαμορφωθεί με σεβασμό προς το παρελθόν, με μονοπάτια και ενημερωτικές πινακίδες που καθοδηγούν τον επισκέπτη σε μια βιωματική εμπειρία.

Τα ευρήματα – Μνήμες από πηλό και πέτρα

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν κατάλοιπα ενός οικισμού της νεολιθικής εποχής της κεραμικής, χρονολογούμενου μεταξύ 5200 και 4800 π.Χ. Βρέθηκαν κυκλικά και ελλειπτικά κτίσματα, θεμέλια από πέτρα, δάπεδα από πηλό, καθώς και κεραμικά σκεύη που φέρουν τα χαρακτηριστικά της εποχής: Dark Faced Burnished Ware, Red-on-White Ware και Combed Ware. Τα ευρήματα μαρτυρούν μια κοινωνία που είχε ήδη αναπτύξει γεωργία, κτηνοτροφία και τεχνολογίες επεξεργασίας υλικών. Δεν πρόκειται για απλές κατασκευές, αλλά για αποδείξεις μιας οργανωμένης κοινότητας με δομή, ιεραρχία και πολιτισμική ταυτότητα.

Σύνδεση με άλλους πολιτισμούς – Η Κύπρος ως σταυροδρόμι

Ο οικισμός του Παραλιμνίου δεν στέκεται μόνος του στην ιστορική αφήγηση της Κύπρου. Συνδέεται άμεσα με άλλες νεολιθικές θέσεις όπως είναι η Χοιροκοιτία και η Καλαβασός-Τέντα, που παρουσιάζουν παρόμοια αρχιτεκτονικά και κεραμικά χαρακτηριστικά. Η Κύπρος, ήδη από την προϊστορία, λειτουργούσε ως σταυροδρόμι πολιτισμών, με επιρροές από την Ανατολία, τη Λεβαντίνη ακτή και την ευρύτερη Μεσογειακή λεκάνη. Η κεραμική τεχνολογία και η μόνιμη κατοίκηση που εμφανίζονται στον Παραλίμνιο αντικατοπτρίζουν ευρύτερες εξελίξεις στον νεολιθικό κόσμο, αλλά και την τοπική προσαρμογή τους.

Σχέσεις με άλλους αρχαιολογικούς χώρους – Ένα δίκτυο μνήμης

Η σημασία του χώρου ενισχύεται από τη σχέση του με άλλες αρχαιολογικές θέσεις της επαρχίας Αμμοχώστου. Στην ευρύτερη περιοχή έχουν εντοπιστεί ελληνιστικοί τάφοι, αναθηματικές πλάκες και βυζαντινά κατάλοιπα, δημιουργώντας ένα πολυεπίπεδο αρχαιολογικό τοπίο. Ο νεολιθικός οικισμός λειτουργεί ως αφετηρία για την κατανόηση της πολιτισμικής συνέχειας στην περιοχή, από την προϊστορία έως τη νεότερη εποχή.

 Η αρχαιολογία ως γέφυρα

Το άνοιγμα του αρχαιολογικού χώρου στο Παραλίμνι δεν είναι απλώς μια πολιτιστική πράξη, είναι μια γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Μέσα από τις πέτρες, τον πηλό και τις σιωπηλές δομές, οι επισκέπτες καλούνται να αφουγκραστούν τον ψίθυρο μιας εποχής που έθεσε τα θεμέλια του κυπριακού πολιτισμού. Και καθώς περπατούν στα μονοπάτια του οικισμού, ίσως νιώσουν πως η Ιστορία δεν είναι κάτι μακρινό, αλλά κάτι που ζει μέσα μας, κάθε φορά που κοιτάμε πίσω για να καταλάβουμε πού πηγαίνουμε.

πηγή: https://cyprus-mail.com/, www.philenews.com/

Ανασκαφή-αποκάλυψη στην Αμαθούντα: Το αρχαιότερο παλάτι της Εποχής του Σιδήρου στην Κύπρo

Στη γη της Αμαθούντας,  η ιστορία της Κύπρου αγγίζει τα όρια του μύθου, η σκαπάνη των αρχαιολόγων αποκάλυψε κάτι που μοιάζει βγαλμένο από έπος: το αρχαιότερο γνωστό παλάτι της Εποχής του Σιδήρου στο νησί. Τα κατάλοιπα του κτιρίου, χρονολογούμενα στον ύστερο 9ο αιώνα π.Χ., φανερώνουν όχι μόνο τη δύναμη της αρχαίας κυπριακής βασιλείας, αλλά και την τελετουργική ζωή μιας χαμένης εποχής – χαραγμένης στο ίδιο το βράχο.

Ποιοι ήταν πίσω από την ανασκαφή στην Αμαθούντα;

Η καλοκαιρινή ανασκαφή (16 Ιουνίου – 4 Ιουλίου) διεξήχθη υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Thierry Petit του Πανεπιστημίου Laval (Κεμπέκ) και του Jean-François Guay από τη Γαλλική Σχολή Αθηνών. Η διεθνής ομάδα εργάστηκε στις νέες ζώνες 35 και 36, αποκαλύπτοντας εκτεταμένα στρώματα ασβεστολιθόστρωτου δαπέδου και τα αρχιτεκτονικά ίχνη των τειχών του παλατιού.

Παρά την απώλεια μεγάλου μέρους της τοιχοποιίας με το πέρασμα των αιώνων, η προσεκτικά λαξευμένη θεμελίωση στο φυσικό πέτρωμα διατηρεί το αρχικό αποτύπωμα του κτηρίου — ένα είδος "γεωλογικού κατόπτρου" της βασιλικής αρχιτεκτονικής. «Καταφέραμε να ανασυνθέσουμε το αρχαιότερο τελετουργικό τμήμα του παλατιού», δήλωσε ο καθηγητής Petit, τονίζοντας πως πρόκειται για "σταθμό στην κυπριακή αρχαιολογία".

Σπάνια αγγεία, ύφανση και απομεινάρια φυτών: Η δεύτερη φάση των ερευνών

Παράλληλα με την ανασκαφή, από τις 16 Ιουνίου έως τις 18 Ιουλίου, διεξήχθη ανεξάρτητη ερευνητική καμπάνια για την ανάλυση ευρημάτων από προηγούμενες χρονιές. Ανάμεσα στα σημαντικότερα: μια εντυπωσιακή συλλογή αττικής μελανόμορφης και ερυθρόμορφης κεραμικής, χρονολογούμενη από το 570 π.Χ. έως τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ.

Η επιμελήτρια της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας, Louise Detrez, δήλωσε πως η συλλογή αυτή, με κομμάτια που θυμίζουν το περίφημο Αγγείο του François, είναι η σημαντικότερη του είδους της που έχει βρεθεί στην Κύπρο.

Η διεπιστημονική ομάδα μελέτησε επίσης υλικά όπως:

• αρχαία αμφορεία και κεραμικά
• τεχνικές οικοδομής
• δείγματα εδάφους και απολιθωμένα φυτά
• εργαλεία υφαντικής

Μεταξύ των συνεργαζόμενων ειδικών ήταν η Μαρία Ρούσσου από την Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα και η Lise Lévêque, ειδικός στην υφαντουργία, από το Πανεπιστήμιο Rennes 2.

Η Αμαθούντα ξαναγράφει την ιστορία της Κύπρου

Η συνδυασμένη προσπάθεια της ανασκαφής και της επιστημονικής έρευνας προσφέρει νέα, χειροπιαστά δεδομένα για την πρώιμη κυπριακή βασιλεία. Ένα χαμένο κεφάλαιο του νησιού – λαξευμένο στο ασβεστολιθικό του υπέδαφος – έρχεται σήμερα στο φως, δίνοντάς μας όχι απλώς εικόνες αλλά αποδείξεις ενός πολιτισμού που έζησε, βασίλεψε και άφησε πίσω του ίχνη ανθεκτικά στον χρόνο.

Πηγή: facebook.com/DEPARTMENTOFANTIQUITIES

Σπασμένα μνημεία, ατόφια μυστικά μιας στο λυκόφως της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην Κύπρο

Τα νέα ευρήματα από την Πύλα-Κοκκινοκρέμο φωτίζουν μια κοινότητα στο λυκόφως της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Στην ελαφρά ανηφοριά του υψώματος, εκεί που η σκαπάνη ψηλαφεί τη σιωπή των αιώνων, μια πέτρινη στήλη σπασμένη σε τρία κομμάτια ήρθε στο φως. Το κυπελλοειδές της άκρο δείχνει πως κάποτε μπορεί να υπήρξε εστία λατρείας. Στο πλάι της, κεραμικά αγγεία, βάρη, ψαρόπετρες και ένα μπρούντζινο αγκίστρι συνθέτουν την υλική παρακαταθήκη ενός οικισμού στρατηγικά τοποθετημένου, ενεργού μόνο στα τελευταία βήματα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Όλα αυτά αποκαλύφθηκαν στη διάρκεια της φετινής ανασκαφικής περιόδου στην Πύλα-Κοκκινοκρέμος στην Κύπρο.

Διεθνής Συνεργασία με Αρχαιολογικό Αποτύπωμα

Η ανασκαφή, που πραγματοποιήθηκε από τις 27 Μαρτίου έως τις 23 Απριλίου 2025, ένωσε την εμπειρία διεθνών επιστημόνων: του καθηγητή Γιόακιμ Μπρετσνάιντερ (Πανεπιστήμιο Γάνδης), του Σορίν Ερμόν (Ινστιτούτο Κύπρου) και του Ράινχαρντ Γιουνγκ (Αυστριακή Ακαδημία Επιστημών). Επικεντρώθηκε σε δύο περιοχές του ανατολικού τμήματος του οικισμού – τους Τομείς 5 και 7 – προσφέροντας μια εντυπωσιακή τομή στο παρελθόν.

 Τομέας 5 – Ζωή δίπλα στον βράχο

Ο Τομέας 5 αποκάλυψε ένα σύμπλεγμα από διασυνδεδεμένα δωμάτια, με δάπεδα πάνω στον φυσικό βράχο ή από ασβεστολιθικά και πατημένα υλικά. Εκεί βρέθηκαν κεραμικά θραύσματα, ανάμεσά τους χαναανίτικος αμφορέας και διακοσμημένα αγγεία, καθώς και μια πιθανή εστία. Το πιο εντυπωσιακό εύρημα του χώρου 5.61 ήταν η λίθινη στήλη, ενδεικτική πιθανής τελετουργικής χρήσης.

Τομέας 7 – Από τον αργαλειό στο δίχτυ

Αντιθέτως, ο Τομέας 7 παρουσίασε πιο ανοιχτή και ελεύθερη δομή, με ενδείξεις για οικιακές, βιοτεχνικές και ναυτικές δραστηριότητες. Ο μεγαλύτερος χώρος (7.1) περιλάμβανε δέκα διασυνδεδεμένα δωμάτια, στα οποία βρέθηκαν:

- Εννέα κεραμικά αγγεία, ανάμεσά τους Base Ring και κρατήρας

- Λίθινα εργαλεία και βάρη αργαλειού σε διάφορα στάδια επεξεργασίας

- Τρυπημένες πέτρες και αγκίστρι, πιθανότατα μέρη αλιευτικού εξοπλισμού

Η πολυχρηστικότητα των χώρων υπογραμμίζει την παραγωγική φύση του οικισμού.

Αρχιτεκτονική και υλικός πολιτισμός — Ένα παζλ σε εξέλιξη

Σε άλλες υπομονάδες του Τομέα 7, εντοπίστηκαν θεμέλια και κατασκευές χωρίς εμφανή συνδεδεμένη αρχιτεκτονική, γεγονός που αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο μεταγενέστερης καταστροφής ή διαφορετικής χρήσης των χώρων. Οι ποικίλες κατασκευαστικές τεχνικές αντανακλούν κοινωνικές και λειτουργικές διαφοροποιήσεις στην οργάνωση του οικισμού.

 Μια κοινότητα στον κόμβο εποχών και πολιτισμών

Τα φετινά ευρήματα εμπλουτίζουν τη συνολική εικόνα του οικισμού ως ενός σύνθετου κόμβου τοπικής παραγωγής αλλά και διαμεσογειακής αλληλεπίδρασης. Η Πύλα-Κοκκινοκρέμος αποκαλύπτεται ως ένα στιγμιότυπο καθημερινής ζωής, όπου οι άνθρωποι έπλεκαν, μαγείρευαν, ταξίδευαν και λάτρευαν μέσα σε έναν κόσμο υπό συνεχή μετάβαση.

Οι μελλοντικές ανασκαφές αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, με την υπόσχεση να φωτίσουν ακόμη περισσότερα από τα μυστικά που κρατά καλά φυλαγμένα αυτή η λοφώδης γωνιά της Κύπρου.

ΠΗΓΗ:https://www.philenews.com/

Τι σώζεται από την αρχαία ελληνική πόλη Σόλοι της Κύπρου; Τι ζημιές έχει υποστεί ο αρχαιολογικός χώρος από την τουρκική κατοχή;

 Στη μακρά λίστα των τόπων και των πολιτιστικών θησαυρών της μαρτυρικής Κύπρου, οι οποίοι στενάζουν κάτω από την τουρκική κατοχή εδώ και 46 χρόνια, συγκαταλέγεται η αρχαία ελληνική πόλη Σόλοι. Η πόλη βρίσκεται στη περιοχή της Μόρφου και ήταν έδρα σημαντικού βασιλείου που άνθισε από την κλασσική μέχρι και την πρώτη χριστιανική περίοδο. Τις ανασκαφές στους Σόλους ανέλαβε αρχικά η Σουηδική Αρχαιολογική Αποστολή. Από το 1965 μέχρι την τουρκική εισβολή του 1974, στους Σόλους διεξήγε έρευνα το καναδικό Πανεπιστήμιο Λαβάλ του Κεμπέκ, ενώ και το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει ανασκάψει αρκετούς τάφους στη γύρω περιοχή. Ωστόσο, μεγάλες είναι οι ζημιές που έχει υποστεί ο αρχαιολογικός χώρος εξαιτίας της τουρκικής κατοχής.

Του Ανδρέα Π. Αναγνωστόπουλου

Αρχαιολογικός χώρος - Θέατρο

Το Ρωμαϊκό Θέατρο ανασκάφηκε το 1929 από τη Σουηδική Αρχαιολογική Αποστολή και χρονολογείται στα τέλη του 2ου αώνα ή στις αρχές του 3ου αι. μ. Χ. Το Θέατρο κτίστηκε στη βόρεια πλαγιά λόφου πολύ κοντά στη θάλασσα. Το κοίλο του Θεάτρου, (το οποίο προτού ανασκαφεί ήταν εν μέρει ορατό στο ψηλότερο σημείο της βορειοανατολικής κατωφέρειας του λόφου) ήταν λαξευμένο στο βράχο του λόφου, είχε εξ ολοκλήρου καταστραφεί και ξανακτίστηκε το 1962 - 1964.

Το κοίλο έχει διάμετρο 52 μ. και είχε κερκίδες από ασβεστόλιθο. Παράλληλα, το ημικύκλιο της ορχήστρας έχει διάμετρο 17 μ. και χωριζόταν από το κοίλο με χαμηλό τοίχο. Το δάπεδο είχε υπόστρωμα από χαλίκια και καλυπτόταν από σκυροκονίαμα. Η σκηνή, η οποία είχε ορθογώνιο σχήμα (36,15 μ. Χ 13,20 μ.) σώζει σήμερα μόνο το υπόβαθρό της. Στο κοίλο έφτανε κανείς μέσω δύο παρόδων οι οποίες οδηγούσαν στην ορχήστρα.

Ναοί

Το 1931 η Σουηδική Αρχαιολογική Αποστολή απεκάλυψε στη θέση «Χολάδες» (σε ύψωμα 250 μ. από τη δυτική πύλη των καθορισθέντων τειχών της αρχαίας πόλης) μεγάλο σύμπλεγμα πέντε διαδοχικών ναών οι οποίοι χρονολογούνται από το 250 π.Χ. μέχρι τις αρχές του 4ου αι. μ.Χ. Δύο από τους ναούς ήταν αφιερωμένοι στην Αφροδίτη Ορεία, δύο στη Ίσιδα και ο πέμπτος στο

Σέραπη (αρχές 4ου αι. μ.Χ.)

Άλλα ευρήματα

Από το 1965 μέχρι το 1974 το Πανεπιστήμιο Λαβάλ του Κεμπέκ διεξήγαγε συστηματικές ανασκαφές σε διάφορα σημεία της θέσης «Παλαιά Χώρα». Η Καναδική Αποστολή αποκάλυψε τα κατάλοιπα παλαιοχριστιανικής βασιλικής αφιερωμένης στον Άγιο Αυξίβιο, στη βορειοανατολική πλευρά του λόφου. Χαρακτηριστικά αυτής της βασιλικής είναι τα μωσαϊκά του δαπέδου της και ιδίως το πανέμορφο μωσαϊκό με απεικόνιση ενός κύκνου.

Επίσης ανασκάφτηκαν τα κατάλοιπα μεγάλων διαστάσεων πλακόστρωτου χώρου (πιθανόν η Ρωμαϊκή Αγορά της πόλης) και στο κατώτατο άκρο της βόρειας πλευράς του λόφου βρέθηκαν διάφορα κτίρια που ανήκουν σε χρονολογικά διαδοχικές περιόδους. Στην ακρόπολη του λόφου βρέθηκαν μνημειώδεις τοίχοι ενώ στη Νεκρόπολη (η οποία βρίσκεται σε μικρή απόσταση στα νοτιοανατολικά της πόλης) βρέθηκαν 28 τάφοι που χρονολογούνται από την Κυπρο - Γεωμετρική μέχρι και την Ύστερο - Κλασσική περίοδο.

Εξάλλου, το 1972 το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κυπριακής Δημοκρατίας ανέσκαψε 28 τάφους πάλι στη Νεκρόπολη των Σόλων. Όλοι οι τάφοι έχουν ακανόνιστο κυκλικό σχήμα με ορθογώνιο δρόμο και είναι λαξευμένοι στο φυσικό βράχο. Οι ανασκαφές των τάφων έδειξαν ότι η Νεκρόπολη των Σόλων ήταν σε χρήση από την Πρώιμη Γεωμετρική περίοδο μέχρι την Ύστερη Αρχαϊκή περίοδο.

Ιστορία

Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι η πόλη των Σόλων κτίστηκε καθ' υπόδειξη του Αθηναίου νομοθέτη και φιλοσόφου Σόλωνα, προς τιμή του οποίου δόθηκε στην πόλη το όνομα της. Οι Σόλοι υπήρξαν ένα από τα αρχαία βασίλεια της Κύπρου και το 498 π. Χ. έλαβε μέρος στην εξέγερση εναντίον των Περσών ενώ αργότερα έστειλε βοήθεια στο Μέγα Αλέξανδρο, κατά τις εκστρατείες του τελευταίου στην Ανατολή. Η πόλη άκμασε κατά την Ελληνιστική, τη Ρωμαϊκή και την πρώιμη Βυζαντινή περίοδο. Οι κάτοικοί της αναφέρονταν ως "Σόλιοι", σε αντίθεση με την ονομασία "Σολείς" των κατοίκων της πόλης Σόλοι της Κιλικίας.

Σύμφωνα με την παράδοση, ιδρυτής και πρώτος βασιλιάς της ήταν ο ήρωας του Τρωικού πολέμου, Ακάμας, γιος του βασιλιά Θησέα. Οι Σόλοι διαδέχτηκαν την πόλη - κράτος της Αιπείας, την οποία ίδρυσε ο Δημοφών, αδελφός του Ακάμαντα. Κάποτε πέρασε από την Αιπεία ο Σόλων και συνέστησε στον τοπικό βασιλιά Φιλόκυπρο να ιδρύσει μια νέα πόλη, σε περιοχή με καλύτερο κλίμα, όπως κι' έγινε. Η νέα πόλη ονομάστηκε Σόλοι προς τιμήν του Σόλωνα, ο οποίος έγραψε και τους πρώτους νόμους της

Καταστροφές από την τουρκική κατοχή

Η περιοχή των Σόλων είναι μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές και τουριστικές θέσεις της Κύπρου, όμως εξαιτίας της κατοχής δεν έχουν γίνει προγράμματα συντήρησης του χώρου. Τις ζημιές που έχει υποστεί ο αρχαιολογικός χώρος έχουν αναφέρει πολλά άρθρα σε τουρκοκυπριακές και ξένες εφημερίδες.

Διάφορα έργα που γίνονται κατά καιρούς, όπως η υδροδότηση της περιοχής (εφημερίδες Kibris 14.6.90, Cyprus Weekly 22.6.90), έχουν προκαλέσει πολλές ζημιές στα αρχαιολογικά κατάλοιπα, τα οποία κινδυνεύουν και από την πυκνή βλάστηση που είναι φανερή σε φωτογραφίες που έχουν δημοσιευτεί στον τουρκοκυπριακό τύπο (Turquise, Φθινόπωρο 1990, Cyprus Times 8.6.90 και 12.10.90).  Έχουν επίσης συληθεί και μεγάλες ποσότητες αρχαιολογικού υλικού από τις αποθήκες της Καναδικής Αποστολής (The Guardian 11.8.76) ενώ συχνά παρατηρούνται λεηλασίες και παράνομες ανασκαφές στους γύρω τάφους (Zaman 27.7.76).

Το ανάκτορο στην τοποθεσία Βουνί σήμερα βρίσκεται μέσα σε στρατιωτική ζώνη και σύμφωνα με τον τουρκικό τύπο, έχουν ισοπεδωθεί οι οχυρώσεις της πόλης (Old Magazine 3.5.82).

Ο τουρκοκυπριακός τύπος (Haber 1.8.98) αναφέρει ότι τα πολύ σημαντικά ψηφιδωτά δαπέδου στο χώρο αυτό κινδυνεύουν να καταστραφούν ολοσχερώς, αφού δεν συντηρούνται, ενώ οι ΄΄αρχές΄΄ του ψευδοκράτους αδιαφορούν πλήρως για την κατάσταση.

Σε κείμενό της προς το Διευθυντή του Τμήματος Αρχαιοτήτων Κύπρου, η French Académie des Inscriptions et Belles-Lettres εξέφρασε τις αντιδράσεις της για την καταστροφή της αρχαιολογικής αυτής θέσης, για τη σύληση του υποστατικού και των αποθηκών της Καναδικής Αποστολής.

Πηγές

Τμήμα Αρχαιοτήτων Κυπριακής Δημοκρατίας, http://www.mcw.gov.cy

Ιερά Μητρόπολη Μόρφου, http://www.immorfou.org.cy

A.T Reyes, Archaic Cyprus, 1993