Το μνημειώδες βιβλίο των Alix Paré και Valérie Sueur‑Hermel αποκαλύπτει το εύρος, τη δύναμη και την πολιτιστική επιρροή ενός καλλιτέχνη που διαμόρφωσε τη φαντασία τριών αιώνων.
Το 2022 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις L’Ippocampo η εικονογραφημένη έκδοση Fantastico, ένα έργο 480 σελίδων αφιερωμένο αποκλειστικά στον Gustave Doré. Επιμελημένο από την ιστορικό τέχνης Alix Paré και την επιμελήτρια της Bibliothèque nationale de France Valérie Sueur‑Hermel, το βιβλίο αποτελεί την πιο πλήρη και τεκμηριωμένη αναδρομή στο έργο του Γάλλου δημιουργού εδώ και δεκαετίες.
Το υλικό προέρχεται από ένα corpus άνω των 10.000 έργων — χαράξεις, εικονογραφήσεις, πίνακες, υδατογραφίες — και παρουσιάζεται με τρόπο που αναδεικνύει όχι μόνο την τεχνική δεξιοτεχνία του Doré, αλλά και τη βαθιά επιρροή του στη λογοτεχνία, το σινεμά, την εικονογράφηση και τη σύγχρονη οπτική κουλτούρα.
Ένας καλλιτέχνης που δεν απεικόνιζε· οραματιζόταν
Ο Doré υπήρξε ένας από τους πιο παραγωγικούς καλλιτέχνες του 19ου αιώνα. Στα 33 του δήλωνε ειρωνικά ότι είχε «φτιάξει μόνο εκατό χιλιάδες σχέδια», ενώ ο κατάλογος του Henri Leblanc (1931) καταγράφει 11.013 έργα, εκ των οποίων 10.026 χαράξεις.
Το Fantastico δεν είναι μια απλή ανθολογία εικόνων. Είναι μια κριτική μελέτη που δείχνει πώς ο Doré μεταμόρφωσε την εικονογράφηση σε αυτόνομη τέχνη, επηρεάζοντας:
- τον King Kong (1933, 2005),
- τον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών του Peter Jackson,
- τον Harry Potter,
- τον Walt Disney,
- ακόμη και τον Chewbacca του Star Wars.
Οι εικονογραφήσεις του για τον Perrault, τον Dante, τον Milton, τον Tennyson, τον Poe και τον Cervantes διαμόρφωσαν την οπτική πρόσληψη των έργων αυτών για γενιές αναγνωστών.
Η δομή του βιβλίου: τέσσερις πύλες στο σύμπαν Doré
Το Fantastico οργανώνεται σε τέσσερα μεγάλα κεφάλαια:
1. Doré και η τέχνη της χάραξης
Λιθογραφία, οξυγραφία, ξυλογραφία — τρεις τεχνικές που ο Doré μετέτρεψε σε αφηγηματικό εργαλείο. Η συμβολή του στη ξυλογραφία θεωρείται επαναστατική.
2. Doré — Ο εικονογράφος
Εικονογραφήσεις για 26 λογοτεχνικά έργα:
Θεία Κωμωδία, Paradise Lost, Don Quixote, The Raven, Βίβλος, Idylls of the King.
Οι εικόνες του δεν συνοδεύουν το κείμενο· το αναμετριούνται μαζί του.
3. Doré — Ο γελοιογράφος
Σατιρικά σχέδια για το Le journal pour rire, επηρεασμένα από Cham και Daumier. Μια πλευρά του Doré λιγότερο γνωστή αλλά εξαιρετικά σημαντική.
4. Doré — Ο ζωγράφος
22 πίνακες και υδατογραφίες: από την Andromeda και τις Oceanines έως το συγκλονιστικό Valley of Tears (1883), το πιο προσωπικό έργο του.
Τα μεγάλα έργα: από την Κόλαση του Δάντη έως τον Προμηθέα
Το βιβλίο εξετάζει διεξοδικά τις κορυφαίες σειρές του Doré:
Η Θεία Κωμωδία (1861–1868)
Ο Doré αυτοχρηματοδότησε το Inferno όταν κανένας εκδότης δεν τολμούσε να το αναλάβει. Η επιτυχία ήταν τεράστια. Οι χαράξεις του καθόρισαν την εικονογραφική παράδοση του έργου.
Η Βίβλος (1865–1866)
228 χαλκογραφίες που άλλαξαν την οπτική πρόσληψη των βιβλικών αφηγήσεων.
Η δραματική χρήση του κιαροσκούρο επηρέασε ακόμη και το επικό Χόλιγουντ.
Paradise Lost (1866)
Ο Λούσιφερ παρουσιάζεται ως τραγικός ήρωας.
Οι άγγελοι και οι δαίμονες μεταμορφώνονται οπτικά — φτερά κύκνων που γίνονται νυχτερίδες.
Τα τοπία είναι θεατρικά, σχεδόν αποκαλυπτικά.
Idylls of the King (1867–1868)
Λυρικές εικόνες εμπνευσμένες από τον Αρθουριανό κύκλο, με γοτθικά τοπία και ρομαντικές ηρωίδες.
Οι πίνακες: Andromeda, Oceanine, The Enigma, Valley of Tears
Από τον μύθο του Προμηθέα έως την τραυματική εμπειρία του Γαλλοπρωσικού Πολέμου, ο Doré μετατρέπει τον ρομαντισμό σε σκοτεινή, συμβολική αφήγηση.
Τι προσφέρει το βιβλίο
Το Fantastico αποδεικνύει ότι ο Doré δεν ήταν απλώς ένας παραγωγικός εικονογράφος. Ήταν ένας οραματιστής που διαμόρφωσε την ευρωπαϊκή εικονογραφία και επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη οπτική κουλτούρα. Το βιβλίο λειτουργεί ως εργαλείο για μελετητές, ιστορικούς τέχνης, εικονογράφους και λάτρεις της φανταστικής τέχνης, προσφέροντας μια πλήρη και κριτική αποτίμηση του έργου του.
