Η διαθήκη του καθηγητή... βρίσκεται στις Μυκήνες

Στον Αρχαιολογικό Χώρο Μυκηνών παρουσιάζεται στις 5 Αυγούστου η θεατρική παράσταση «Η διαθήκη του καθηγητή», βασισμένη στο εμβληματικό διήγημα του Δημήτρη Χατζή από τη συλλογή Το τέλος της μικρής μας πόλης. Το έργο φωτίζει με οξυδέρκεια τις αντιφάσεις, τις μικρότητες και τις παθογένειες μιας επαρχιακής κοινωνίας, μέσα από μια σύγχρονη σκηνική ανάγνωση που συνδυάζει δραματουργία, μουσική και εικαστική προσέγγιση.

Το διήγημα που ξεσκεπάζει την εξουσία και τις παθογένειες της μικρής πόλης

Η παράσταση αντλεί το υλικό της από το διήγημα «Η διαθήκη του καθηγητή», ένα από τα πιο διεισδυτικά κείμενα του Δημήτρη Χατζή, που καταγράφει με μελαγχολικά κωμικό τρόπο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι μηχανισμοί εξουσίας σε μια μικρή ελληνική πόλη. Ο θάνατος του καθηγητή Ραλλίδη —ενός ανθρώπου που υπηρέτησε με ευθύνη και ήθος το λειτούργημά του— γίνεται η αφορμή για να αποκαλυφθούν τα αντικρουόμενα συμφέροντα, οι μικροπρέπειες, οι κακίες και η διαστρέβλωση της αποστολής των θεσμών.

Ο Χατζής, με τη γνωστή του διεισδυτικότητα, σκιαγραφεί μια κοινωνία όπου η εξουσία δεν ασκείται με γνώμονα το κοινό καλό, αλλά μέσα από προσωπικές φιλοδοξίες, εγωισμούς και μικροπολιτικές ισορροπίες. Η παράσταση μεταφέρει αυτή τη σκληρή αλλά αληθινή εικόνα με τρόπο που συνδυάζει την ειρωνεία, την κριτική και τη βαθιά ανθρωποκεντρική ματιά του συγγραφέα.

Δύο γυναίκες σε ένα παιχνίδι ρόλων και κριτικής παρατήρησης

Στη σκηνική εκδοχή, δύο γυναίκες παρατηρούν τα γεγονότα, καταγράφουν όσα συμβαίνουν και επιδίδονται σε ένα παιχνίδι υπόδησης ρόλων. Μέσα από τις φωνές τους μεταφέρονται τα λόγια των προσώπων του διηγήματος, ενώ η παρωδία και η κριτική διάθεση αναδεικνύουν τη μικροπρέπεια και τις αντιφάσεις της κοινωνίας.

Οι δύο ηρωίδες προσπαθούν να βρουν τη δική τους θέση σε έναν κόσμο όπου οι άνδρες έχουν τον έλεγχο, απορρίπτοντας τα πρότυπα που τους επιβάλλονται και συνθέτοντας νέες αξίες για μια κοινωνία πιο δίκαιη και πιο καθαρή. Η παράσταση, έτσι, αποκτά και μια σύγχρονη φεμινιστική διάσταση, φωτίζοντας τον αγώνα των γυναικών να διεκδικήσουν χώρο, φωνή και ρόλο.

Η καλλιτεχνική ομάδα και η σύγχρονη σκηνική προσέγγιση

Τη δραματουργική επεξεργασία και τη σκηνοθεσία υπογράφει η Ασπασία-Μαρία Αλεξίου, ενώ ο Σωτήρης Βασιλείου επιμελείται τα εικαστικά, τη δραματουργία και το φωτογραφικό υλικό. Η πρωτότυπη μουσική του Γιώργου Ραμαντάνη (Lowtronik) δημιουργεί ένα ηχητικό περιβάλλον που συνομιλεί με την ατμόσφαιρα του κειμένου και ενισχύει τη σκηνική αφήγηση.

Στους ρόλους εμφανίζονται οι Ναζίκ Αϊδινιάν και Ελίνα Ρίζου, οι οποίες μεταφέρουν με ένταση και ευαισθησία τον πολυεπίπεδο κόσμο του διηγήματος. Την παραγωγή οργανώνουν οι Όλγα Τσατσούλη και Μαρίζα Καπνίση, ενώ θερμές ευχαριστίες απευθύνονται στην κυρία Καίτη Χατζή για τη στήριξή της στην πραγματοποίηση της παράστασης. Η εκδήλωση προσφέρεται δωρεάν από την ΑΜΚΕ MERLIN MERLIN MERLIN.

Ένα έργο που συνομιλεί με το σήμερα

«Η διαθήκη του καθηγητή» παραμένει ένα κείμενο επίκαιρο, καθώς η κριτική του ματιά πάνω στην εξουσία, την κοινωνική υποκρισία και την ανάγκη για ηθική ανασυγκρότηση βρίσκει αντίκρισμα στη σύγχρονη δημόσια ζωή. Η παράσταση στις Μυκήνες προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να ξαναδιαβαστεί το έργο μέσα από μια σύγχρονη, ζωντανή και δημιουργική σκηνική γλώσσα.

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο παρουσιάζει το «Έκθεμα του Μήνα» για τον Ιανουάριο

Ένα χάλκινο μυκηναϊκό εγχειρίδιο με χρυσή επένδυση και μοναδική τεχνική «χρυσοκέντησης». Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο αναδεικνύει για τον Ιανουάριο ένα εξαιρετικό αντικείμενο από τη Συλλογή Προϊστορικών Αρχαιοτήτων: ένα χάλκινο εγχειρίδιο με χρυσή επένδυση από τις Μυκήνες (αρ. ευρ. Π 3111), προερχόμενο από τον θαλαμωτό τάφο 81. Το εύρημα, με σωζόμενο μήκος 12 εκ. και πλάτος ώμων 5,7 εκ., χρονολογείται στην ΥΕ IIB/IIIA1 περίοδο, δηλαδή στο β’ μισό του 15ου έως το α’ μισό του 14ου αιώνα π.Χ. Εκτίθεται στην Αίθουσα 4, Προθήκη 30.

Παρότι δεν ανήκει στα πιο εντυπωσιακά ή άρτια διατηρημένα εγχειρίδια της Μυκηναϊκής Συλλογής, η λεπτομερής παρατήρηση αποκαλύπτει μια εξαιρετικά περίτεχνη λαβή, σχεδόν ακέραιη, διακοσμημένη με έξι επίχρυσους ήλους και χρυσή επένδυση. Η επιφάνειά της φέρει εγχάρακτες σπείρες, αποτυπωμένες πάνω σε μια σύνθεση από χιλιάδες μικροσκοπικά ελάσματα χρυσού.

Την ιδιαίτερη αυτή τεχνική μελέτησε πρώτος ο Χρήστος Τσούντας το 1897, ονομάζοντάς την «χρυσοκέντηση». Πρόκειται για μια απαιτητική διαδικασία που αγγίζει τα όρια της μικρογραφικής τέχνης και εφαρμόστηκε αποκλειστικά σε πολυτελή ξίφη και εγχειρίδια της πρώιμης Μυκηναϊκής εποχής (17ος–15ος αι. π.Χ.). Ο τεχνίτης τοποθετούσε ένα προς ένα αναρίθμητα ελάσματα χρυσού, μικρότερα του ενός χιλιοστού και σχήματος Γ, σε πυκνή διάταξη ώστε να δημιουργείται η αίσθηση ψηφιδωτού. Τα ελάσματα στερεώνονταν όχι απευθείας στο μέταλλο, αλλά σε ενδιάμεσο στρώμα από ξύλο ή οστό με τη χρήση ρητίνης. Αφού λειαινόταν η επιφάνεια, διακοσμούνταν με εγχάρακτα μοτίβα, κυρίως σπείρες.

Τα σωζόμενα δείγματα της τεχνικής είναι ελάχιστα και ξεχωρίζουν για την απαράμιλλη δεξιοτεχνία τους. Έχουν εντοπιστεί σε μόλις δέκα πλούσιους τάφους της Πελοποννήσου, με τις Μυκήνες να αποτελούν το κύριο κέντρο παραγωγής.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μια πρωιμότερη παραλλαγή της τεχνικής εμφανίζεται πολύ μακριά από το Αιγαίο, στη Βορειοδυτική Γαλλία (22ος/21ος–18ος αι. π.Χ.) και στη Νότια Αγγλία (α’ μισό 2ης χιλιετίας π.Χ.–17ος/16ος αι. π.Χ.), επίσης σε λαβές πολυτελών όπλων, αλλά με χρήση μικροσκοπικών κυλινδρικών καρφιών αντί για ελάσματα.

Το κείμενο, που συνοδέυει το έκθεμα, υπογράφει η Δρ. Ελένη Κωνσταντινίδη-Συβρίδη.

Πως συνδέονται οι Μυκήνες με τα Γλυπτά του Παρθενώνα ; Φωτογραφική έκθεση του Robert McCabe

 Μέσα από τον φωτογραφικό φακό διασώζονται μαρτυρίες  για τα λείψανα του αρχαίου κόσμου.  Μια φωτογραφική έκθεση για μια σπουδαία κοιτίδα της αρχαιότητας φιλοξενείται στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, σε μια εποχή που η παρουσία ξένων εκθεμάτων στα βρετανικά μουσεία προκαλεί «σπίθες»! Η  τρέχουσα έκθεση του Μουσείου Κλασικής Αρχαιολογίας έχει τίτλο «Mycenae: From Myth to History»  και παραπέμπει στην μυθολογική ιστορία των Μυκηνών …

Ο  Αγαμέμνονας, ο βασιλιάς των Μυκηνών, ηγήθηκε του ελληνικού στρατού στον περίφημο Τρωικό πόλεμο,  όπως παρουσιάζεται στην Ιλιάδα του Ομήρου. Με την επιστροφή του στις Μυκήνες, δολοφονήθηκε από τη σύζυγό του Κλυταιμνήστρα, η οποία εκδικήθηκε τη θυσία της κόρης τους από τον βασιλιά για να εξασφαλίσει τον ούριο άνεμο για το ταξίδι του στην Τροία. Αυτή την ιστορία τραγουδούσαν οι ραψωδοί κατά την αρχαιότητα και καταγράφηκε από τον Όμηρο… Και από όσα γνωρίζουμε από τις τραγωδίες του Αισχύλου και του Σοφοκλή!

 

Χάρη στις φωτογραφίες του  Robert McCabe η ιστορία των Μυκηνών παγώνει σε μια άλλη χρονική περίοδο, αυτή του 50’. Η πατίνα του χρόνου έχει αφήσει τα σημάδια της στο κέντρο του Ελληνικού Πολιτισμού  κατά την Εποχή του Χαλκού, στο μυθικό βασίλειο που ίδρυσε ο Έλληνας ήρωας Περσέας. Ο χρόνος αιχμαλωτίστηκε  χάρη στο φωτογραφικό κλείστρο στη δεκαετία του 1950 :  Ο τόπος και οι άνθρωποι αποτυπώνονται στο φιλμ και στο φωτογραφικό χαρτί. Τα θραύσματα του χρόνου από τον ίδιο χώρο καταδεικνύουν την συνέχεια της ιστορίας και της ανθρώπινης ζωής.

 

 

 

Οι περίπου 50 φωτογραφίες της αρχαίας ελληνικής ακρόπολης στις Μυκήνες εκτίθενται από τις 200 που τραβήχτηκαν από τον Αμερικανό φωτογράφο Robert McCabe το 1955, στον οποίο ανατέθηκε η τεκμηρίωση του χώρου από τη βρετανική αρχαιολογική ομάδα που βρισκόταν εκεί εκείνη την εποχή. 

Οι  φωτογραφίες του McCabe μας δείχνουν  την Ακρόπολη, καθώς την αρχαιολογική ομάδα που διεξάγει τις ανασκαφές.  Από τα τεκμήρια φαίνεται ακούσια  ότι οι Βρετανοί έχουν ανασκάψει και συχνά λαμβάνουν το μερίδιο του λέοντος των ευρημάτων από ξένες τοποθεσίες για να εκθέσουν στα μουσεία τους. Το θέμα απασχολεί παρασκηνιακώς, αλλά και επίσημα καθώς ζητάται η γνώμη του επισκέπτη της έκθεσης  για το εάν θεωρεί ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα πρέπει να επιστραφούν στην Ελλάδα.

 

Χαρακτηριστικό είναι ότι ο  McCab  έχει αποτυπώσει τον Alan Wace, αρχηγό της ομάδας και την ομάδα σε δράση. Ο McCabe με την κάμερα Rolleiflex αποτυπώνει βέβαια σε ασπρόμαυρους τόνους το τοπίο χάρη και στον λαμπερό ελληνικό φως σε διάφορες φάσεις της ημέρας. Επίσης ο φωτογράφος αξιοποιεί το σκοτάδι κάτω από πύλες ή εισόδους τάφων, αποθανατίζοντας  την πύλη των Λεόντων των Μυκηνών και τους Κυκλώπειους όγκου.

Τα φωτογραφικά ντοκουμέντα κατακλύζουν τον χώρο στην είσοδο της Σχολής Κλασικών Σπουδών.  Η έκθεση Mycenae: From Myth to History θα είναι ανοιχτή στο Μουσείο Κλασικής Αρχαιολογίας έως τις 10 Δεκεμβρίου, ενώ θα ακολουθήσει και η ηλεκτρονική έκδοση της έκθεσης. 

Μάθετε περισσότερα για την έκθεση εδώ: https://www.classics.cam.ac.uk/museum/exhibitions/exhibitions/mycenae-myth-history

ΠΗΓΗ: https://www.classics.cam.ac.uk/events/mycenae-myth-history

 

Η προστασία του περιβάλλοντος των Μυκηνών

Κύμα αντιδράσεων έχει προκαλέσει η πυρκαγιά στον μείζονος σημασίας Αρχαιολογικό χώρο των Μυκηνών και η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού περί διάσωσης των μνημείων. Σήμερα λειτούργησε με ελεύθερη είσοδο μόνο το Μουσείο του Αρχαιολογικού χώρου, ο οποίος θα αποκατασταθεί. 

Αρκετά μηνύματα δυσαρέσκειας καταγράφηκαν στη σελίδα του υπουργείου στο Facebook, ενώ πολλά σχόλια παρατηρήσαμε στις ομάδες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος για την καταστροφή του περιβάλλοντος  γύρω από τα μνημεία αλλά και τις βλαπτικές συνέπειες του γεγονότος σε μέρος των μνημείων.

Υπενθυμίζεται ότι στη πρώτη ανακοίνωση του υπουργείου διαβεβαιωνόταν ότι από τις πρώτες εκτιμήσεις δεν έχουν υποστεί ζημιά οι αρχαιότητες τόσο στον αρχαιολογικό χώρο όσο και στο μουσείο. Ωστόσο, οι εικόνες με τα αποκαΐδια εντός του αρχαιολογικού χώρου διέψευσαν την καθησυχαστική ανακοίνωση, ενώ προκαλούν ανησυχία καθώς η χώρα μας έχει ως  βασικούς άξονες ανάπτυξης της οικονομίας τον πολιτισμό και τον τουρισμό.  

Η ανησυχία των πολιτών είναι εύλογη  για έναν ακόμη λόγο γιατί οι διεθνείς συμβάσεις αλλά και η εθνική νομοθεσία – που έχει ενσωματώσει τις διεθνείς συνθήκες- προβλέπει την προστασία του περιβάλλοντος χώρου.

Διεθνής και εθνική νομοθεσία για τα μνημεία και τον περιβάλλοντα χώρο:

1. Σύμφωνα με τη «Σύμβαση για την Προστασία της Παγκόσμιας Φυσικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς» (Παρίσι, 1972): Η προστασία δεν αναφορά μόνο τα ακίνητα, αλλά και των χώρων αυτών.
2. Με τη «Διακήρυξη του Άμστερνταμ»(1975) υιοθετείται η αρχή της ολοκληρωμένης συντήρησης (integrated conservation) (Κόνσολα 1995, 70).
3. Η «Σύμβαση για την Προστασία της Αρχαιολογικής Κληρονομιάς» (Βαλέτα 1992-αναθεώρηση της Σύμβασης του Λονδίνου),  αφορά την προστασία της αρχαιολογικής κληρονομιάς και των αρχαιολογικών χώρων, όπως και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για το Τοπίο (Φλωρεντία 2000).
4. Άλλωστε, στη Σύμβαση του Παρισιού 1972, στη Σύμβαση της Γρανάδας 1985 και στη Σύμβαση στη Βαλέτας 1992  έχει γίνει εισαγωγή του όρου ο «site», που μεταφράζεται ως «τόπος» ή «τοπίο» (η θέση μνημείων σε σχέση με το περιβάλλον τους, ή η περιοχή στην οποία οτιδήποτε είναι τοποθετημένο, ή  έχει, ή πρόκειται να τοποθετηθεί). 
5. Η ελληνική νομοθεσία, πέραν του καθαυτού πολιτιστικού αγαθού,ο νεότερος αρχαιολογικός νόμος ν.3028/2002  προβλέπει και τον χώρο στον οποίο το μνημείο «εντοπίζεται προκειμένου να μην προστατεύεται ένα κτίσμα απλώς ως κατάλοιπο του ιστορικού παρελθόντος αλλά κατά το δυνατόν σε πλήρη λειτουργική ανάπτυξη με την αντίστοιχη ανάδειξή του» (Καλτσά, 2017, 36).  Σύμφωνα με τη διάταξη 6 παρ.2 του Ν.3028/02,  είναι αναγκαίος ο χαρακτηρισμός ενός ακινήτου μνημείου να αφορά και τον περιβάλλοντα χώρο ή στοιχεία αυτού.

Πηγές:

Κόνσολα Ν. (1995) Η διεθνής προστασία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, εκδ. Παπαζήση

Καλτσά Φ.(2017) Πτυχές της προστασίας του πολιτιστικού περιβάλλοντος και η σύγκρουση με την ιδιοκτησία και με την αναπτυξιακή πολιτική.

https://nomosphysis.org.gr/18675/i-prostasia-ton-xoron-kai-ton-akiniton-mnimeion-sta-eyropaika-kai-diethni-keimena-prostasias-tis-politistikis-klironomias/