Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων 2026: Στο επίκεντρο η προστασία της ζώσας κληρονομιάς σε περιόδους κρίσεων

Σε έναν κόσμο που οι συγκρούσεις και οι φυσικές καταστροφές πολλαπλασιάζονται, η ανάγκη προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς αποκτά επείγοντα χαρακτήρα. Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων αναδεικνύει τον ρόλο της μνήμης, της γνώσης και της συλλογικής ευθύνης απέναντι στα μνημεία και τις κοινότητες που τα περιβάλλουν.

Το θέμα του 2026: Επείγουσα πρόληψη για τη ζώσα κληρονομιά

Κάθε χρόνο, στις 18 Απριλίου, το ICOMOS και η UNESCO τιμούν την Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων, έναν θεσμό που καθιερώθηκε το 1983 με στόχο την ευαισθητοποίηση για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Για το 2026, το ICOMOS επέλεξε ως κεντρικό θέμα το “Emergency Response for Living Heritage in contexts of Conflicts and Disasters” – «Επείγουσα πρόληψη των καταστροφών για τη ζώσα κληρονομιά σε περιβάλλον συγκρούσεων και καταστροφών».

Η έννοια της «ζώσας κληρονομιάς» περιλαμβάνει όχι μόνο τα υλικά μνημεία, αλλά και την άυλη και φυσική διάσταση της πολιτιστικής μνήμης. Το ICOMOS επιδιώκει να αναδείξει τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες οι επιστήμονες, οι κοινότητες, οι φορείς και οι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικότερα σε κρίσεις που απειλούν την πολιτιστική ταυτότητα.

Η “Αρχαιολογία της Μνήμης”: Η ελληνική προσέγγιση στον φετινό εορτασμό

Το Ελληνικό ICOMOS επιλέγει να εστιάσει στην έννοια της «Αρχαιολογίας της Μνήμης», υπογραμμίζοντας ότι η προστασία των μνημείων δεν αφορά μόνο τη διάσωση της ύλης, αλλά και τη διατήρηση της γνώσης, της ιστορικής συνείδησης και της πολιτισμικής συνέχειας.

Όπως επισημαίνει το Ελληνικό Τμήμα, η υποστήριξη του άυλου πεδίου – της παιδείας, της κατανόησης της ιστορικής σημασίας των μνημείων και της συλλογικής μνήμης – είναι κρίσιμη σε κοινωνίες όπου η συνοχή και η πολιτιστική συγκρότηση δοκιμάζονται. Η απώλεια αυτής της γνώσης μπορεί να οδηγήσει σε ακούσια ή ηθελημένη καταστροφή της κληρονομιάς.

Ημερίδα στις Αχαρνές: Μια περιοχή με ιστορικό βάθος και σύγχρονες προκλήσεις

Στο πλαίσιο του εορτασμού, το Ελληνικό ICOMOS διοργανώνει ημερίδα αφιερωμένη στις Αχαρνές, μια περιοχή με σημαντική ιστορική παρουσία στο Αττικό λεκανοπέδιο. Παρά τη σπουδαιότητά της, η περιοχή έχει απολέσει το κύρος που της αναλογεί, ενώ τα αρχαία κατάλοιπα παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα.

Η ημερίδα θα αναδείξει ζητήματα όπως: η ανάγκη διάσωσης των αρχαίων ερειπίων,η ανασύνταξη της «ερειπιώδους μνήμης» σε μια πολυεθνοτική κοινότητα, ο ρόλος της Πολιτείας στη διαχείριση και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς,οι σύγχρονες προκλήσεις που απειλούν τη ζώσα κληρονομιά.

Το Ελληνικό ICOMOS τονίζει ότι η προστασία των μνημείων στις Αχαρνές – και σε κάθε περιοχή με ιστορικό βάθος – πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα, όχι μόνο για λόγους πολιτιστικής ταυτότητας, αλλά και για τη συνοχή των τοπικών κοινωνιών.

Συλλογική ευθύνη και προοπτικές

Η Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων υπενθυμίζει ότι η προστασία της κληρονομιάς δεν είναι μόνο τεχνικό ζήτημα, αλλά και κοινωνικό. Η συνεργασία επιστημόνων, πολιτών, φορέων και θεσμών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων που απειλούν τη μνήμη και την ταυτότητα των τόπων.

Το πρόγραμμα της ημερίδας θα ανακοινωθεί σύντομα.

Ημερίδα για τα Διατηρητέα Κτήρια και Μνημεία: Προκλήσεις, πολιτικές και προοπτικές

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων, ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ιδιοκτητών Διατηρητέων Κτηρίων και Μνημείων διοργανώνει μια ολοκληρωμένη ημερίδα για το παρόν και το μέλλον της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Στόχος είναι η ανάδειξη των προβλημάτων και η διαμόρφωση προτάσεων για ένα αποτελεσματικότερο πλαίσιο προστασίας.

Η εκδήλωση και το περιεχόμενό της

Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 29 Απριλίου 2026, από τις 16:00 έως τις 20:00, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (Νίκης 4, Πλατεία Συντάγματος). Με τίτλο «Διατηρητέα Κτήρια και Μνημεία: Το παρόν και το μέλλον τους στην Ελλάδα», η εκδήλωση φιλοδοξεί να αποτελέσει σημείο αναφοράς για όλους όσοι ενδιαφέρονται για την προστασία της αρχιτεκτονικής και ιστορικής μνήμης.

Κατά τη διάρκεια των εργασιών θα παρουσιαστούν κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ιδιοκτήτες διατηρητέων κτηρίων, τις ελλείψεις του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου, τις ανάγκες συντήρησης και αποκατάστασης, καθώς και τις προοπτικές επανάχρησης των ιστορικών κτισμάτων.

Θεματικές ενότητες και εισηγήσεις

Οι εισηγήσεις θα προέρχονται από μέλη και φίλους του Συλλόγου, ιδιοκτήτες διατηρητέων κτηρίων και ειδικούς επιστήμονες. Οι ομιλητές θα παρουσιάσουν εμπειρίες από την Αθήνα και την περιφέρεια, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.

Μεταξύ των θεμάτων που θα συζητηθούν περιλαμβάνονται:οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ιδιοκτήτες σε ζητήματα αδειοδοτήσεων και τεχνικών απαιτήσεων,, τα προβλήματα του διοικητικού και φορολογικού πλαισίου,οι ανάγκες για εξειδικευμένες παρεμβάσεις συντήρησης και αποκατάστασης, οι δυνατότητες επανάχρησης και αξιοποίησης των διατηρητέων κτηρίων,οι προοπτικές ενίσχυσης της προστασίας της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Παρουσία θεσμικών φορέων και πολιτείας

Στην ημερίδα έχουν προσκληθεί να απευθύνουν χαιρετισμό εκπρόσωποι των Υπουργείων Οικονομικών, Πολιτισμού και Περιβάλλοντος & Ενέργειας, καθώς και πρόεδροι επαγγελματικών φορέων. Παρών θα είναι και ο πρόεδρος της ΠΟΜΙΔΑ, επιβεβαιώνοντας τη σημασία της εκδήλωσης για το σύνολο των ιδιοκτητών και των εμπλεκόμενων φορέων.

Η συμμετοχή της Πολιτείας αναμένεται να συμβάλει στη συζήτηση για την αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου, με στόχο την αποτελεσματικότερη προστασία των μνημείων και τη διευκόλυνση των ιδιοκτητών που καλούνται να ανταποκριθούν σε υψηλές τεχνικές και οικονομικές απαιτήσεις.

Στόχος: προστασία και βιώσιμο μέλλον για τα διατηρητέα

Όπως επισημαίνει ο Σύλλογος, η προστασία των διατηρητέων κτηρίων αποτελεί συλλογική ευθύνη, καθώς συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση της ιστορικής και αρχιτεκτονικής ταυτότητας της χώρας. Η ημερίδα στοχεύει στη διαμόρφωση προτάσεων για τη βελτίωση του θεσμικού, τεχνικού και φορολογικού πλαισίου, ώστε τα διατηρητέα κτήρια να παραμείνουν ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ο Σύλλογος καλεί όλους τους ιδιοκτήτες διατηρητέων κτηρίων και όσους ενδιαφέρονται για την προστασία των μνημείων να παραστούν και να συμβάλουν στον διάλογο.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην υπηρεσία των μνημείων της Θεσσαλονίκης

Στην ανάδειξη των μνημείων της συμπρωτεύουσας στοχεύει η κίνηση του Οργανισμού Τουρισμού της Θεσσαλονίκης μέσα από μια εφαρμογή στο κινητό τηλέφωνο ο επισκέπτης να βιώνει την ιστορία των μνημείων της συμπρωτεύουσας.

Με ένα σύγχρονο και πρωτοποριακό τρόπο οι επισκέπτες της Θεσσαλονίκης θα μπορούν περιδιαβαίνοντας την πόλη και «στοχεύοντας» με την οθόνη του κινητού να αντλήσουν πληροφορίες και να θαυμάσουν εικόνες παλιότερες του μνημείου, ερχόμενοι σε επαφή με την ιστορία του τόπου. Τα καλά νέα έρχονται σήμερα Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων να μας αναθαρρύνουν για την καλή χρήση της τεχνολογίας υπέρ της διάσωσης και ανάδειξης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

 Χάρη στις τεχνολογίες της Επαυξημένης Πραγματικότητας και της Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς ο χρήστης, θα είναι δυνατό ο χρήστης της εφαρμογής να μάθει για  παράδειγμα ότι ο Λευκός Πύργος που χτίστηκε από τους Οθωμανούς το 1430 στη θέση παλαιότερου Βυζαντινού Πύργου είχε διάφορες ονομασίες όπως Πύργος του Λέοντος, Πύργος της Καλαμαριάς, Πύργος των Γενιτσάρων και Πύργος του Αίματος γιατί εκεί φυλακίζονταν καταδικασθέντες.  Χαρακτηριστικό είναι ότι ο ιστορικός Μιχαήλ Χατζή Ιωάννου το 1888, τον αποκαλεί Βαστίλη της Θεσσαλονίκης, καθώς μόλις το 1883, με διαταγή του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β’, ο Πύργος ασπρίζεται και του δίνεται η ονομασία Λευκός (Μπεγιάζ Κουλέ).

 

Με την εφαρμογή αυτή ακόμη κατά την περιπλάνηση στην πόλη ο επισκέπτης   η Ροτόντα, τεκμήριο της ρωμαϊκής εποχής της πόλης και τμήμα του ανακτορικού συγκροτήματος του αυτοκράτορα Γαλέριου  να δει τα ψηφιδωτά στα τοξωτά ανοίγματα της και στον μεγάλο θόλο του μνημείου Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.

Η εφαρμογή παρουσιάστηκε σε ειδική διαδικτυακή ενημερωτική εκδήλωση του Εργαστηρίου Ευφυών Συστημάτων του Διεθνούς Πανεπιστημίου Ελλάδος, στη διοίκηση του Οργανισμού Τουρισμού Θεσσαλονίκης με επικεφαλής την πρόεδρο, αντιπεριφερειάρχη Βούλα Πατουλίδου.

Ερευνητική  ομάδα του ΔΙΠΑΕ αξιοποίησε τεχνολογίες της Επαυξημένης Πραγματικότητας (Augmented Reality) και της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI). Επιδίωξη είναι ο επισκέπτης να μπορεί με οπτικοακουστικά  να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες για το συγκεκριμένο μνημείο και σε σημεία σταθμούς στον χρόνο, σύμφωνα με την πρόεδρο του Οργανισμού Τουρισμού.

Εκτιμάται ότι η τεχνολογία  θα δώσει ώθηση στην ανάπτυξη του τουρισμού προσφέροντας μια διασκεδαστική εμπειρία του επισκέπτη και στην ανάδειξη των μνημείων της Πόλης.

Μέσω αυτής της εφαρμογής, τουρίστες μπορούν να εξερευνήσουν τα αξιοθέατα της πόλης, χωρίς περιορισμούς, απλά και μόνο με την χρήση της εφαρμογής.

Άξιο αναφοράς είναι ότι εδώ και σχεδόν μια τριετία ο Οργανισμός Τουρισμού υιοθέτησε δύο εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας για Android και iOS, ακόμη και οι υποψήφιοι επισκέπτες μπορούν να θαυμάσουν την πόλη στα τάμπλετ ή στο smartphone μέσω του PlayStore ή του AppStore πληκτρολογώντας Thessaloniki VR και Thessaloniki Unesco VR.

 Mε μάσκα Virtual Reality (ή και χωρίς αυτήν) ο χρήστης μπορεί να περιηγηθεί τρισδιάστατα στα σημαντικότερα αξιοθέατα της πόλης όπως είναι η Καμάρα, τα Ανάκτορα του Γαλερίου (πλατεία Ναυαρίνου), το Αλατζά Ιμαρέτ, η πλατεία Αριστοτέλους, τα Λαδάδικα, η παραλία, το Άγαλμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου και άλλα.

Με την εφαρμογή Thessaloniki Unesco VR, μπορεί να περιηγηθεί στα 15 μνημεία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς που διαθέτει η Θεσσαλονίκη και είναι κυρίως τα παλαιοχριστιανικά και μεταβυζαντινά μνημεία.

 

Πηγή: https://www.makthes.gr/

 http://www.lpth.gr/istoria-w-74399.html