Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κούροι. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κούροι. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 12 Ιουλίου 2025

«Οι Κούροι δεν μετακινούνται»: Ομόφωνη αντίδραση του Δημοτικού Συμβουλίου Νάξου

 


Εκεί που το φως του Αιγαίου ξύνει τις πτυχές της Ιστορίας, ανάμεσα σε θρούμπι και σχίνο, στέκουν ακίνητοι οι Κούροι της Νάξου. Μισοτελειωμένοι, και όμως πλήρεις — σαν μαρμάρινοι μάρτυρες μιας εποχής που δεν χάθηκε, απλώς κουρνιάζει μέσα στους λόφους του Φλεριού. Μα την Παρασκευή 11 Ιουλίου 2025, η σιγή των αγαλμάτων διαταράχθηκε από ένα σχέδιο που πρότεινε την μεταφορά τους. Οι φωνές του παρόντος ενώθηκαν για να διαφυλάξουν τη βουβή αξιοπρέπεια του παρελθόντος.

 Συνεδρίαση με επίκεντρο την τύχη των Κούρων της Νάξου

Στην αίθουσα συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου Νάξου & Μικρών Κυκλάδων πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση υψηλού ενδιαφέροντος, με κύριο θέμα τη γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) για τη συντήρηση και προστασία των αρχαϊκών Κούρων του Φλεριού. Παρών ο Δημήτρης Αθανασούλης, Προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, ο οποίος εισηγήθηκε τη μεταφορά ενός εκ των δύο Κούρων των Μελάνων στη νησίδα μουσείων της Χώρας Νάξου.

Δημόσια αντίδραση και αιτήματα διατήρησης στο φυσικό χώρο

Η πρόταση αυτή προκάλεσε αντιδράσεις από δημοτικούς συμβούλους, φορείς και πολίτες, οι οποίοι εξέφρασαν την έντονη διαφωνία τους με την ενδεχόμενη απομάκρυνση των γλυπτών. Το Δημοτικό Συμβούλιο τάχθηκε ομόφωνα υπέρ της παραμονής των Κούρων στο Φλεριό, τονίζοντας πως τα αγάλματα αποτελούν ενιαίο αρχαιολογικό σύνολο βάσει απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας.


Ο δήμαρχος Νάξου & Μικρών Κυκλάδων επεσήμανε πως, παρά την εκτίμηση προς το έργο της Εφορείας Αρχαιοτήτων, ο Δήμος δε θα δεχθεί τη μεταφορά των μνημείων και είναι έτοιμος να προχωρήσει σε νομικές ενέργειες. Πρότεινε, αντίθετα, την δημιουργία επιτόπιου μουσείου στο Φλεριό, όπου οι Κούροι θα προστατεύονται και θα αναδεικνύονται χωρίς να απομακρυνθούν από το φυσικό τους περιβάλλον.

 Ψήφισμα για την παραμονή των Κούρων στον Φλεριό

Το Δημοτικό Συμβούλιο ενέκρινε ψήφισμα υπέρ της διατήρησης των αρχαϊκών αγαλμάτων στον φυσικό τους χώρο, επισημαίνοντας πως: "Οι Κούροι είναι ακίνητα μνημεία και ως τέτοια πρέπει να παραμένουν, βάσει σχετικής απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας." Η απόφαση αυτή φέρει έναν ισχυρό συμβολισμό: την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς όχι μόνο ως ιστορικό τεκμήριο, αλλά ως ζωντανό κομμάτι της ταυτότητας του τόπου.



Κυριακή 6 Ιουλίου 2025

Έκτακτοι Αρχαιολόγοι για τους Κούρους από το Φλεριό Νάξου «Να μείνουν εκεί που γεννήθηκαν»

 


Ο Σύλλογος Εκτάκτων Αρχαιολόγων στηρίζει το αίτημα των κατοίκων για την παραμονή των αρχαϊκών αγαλμάτων στον φυσικό τους χώρο. Στο Φλεριό των Μελάνων, εκεί όπου η πέτρα μιλάει τη γλώσσα των αιώνων και το φως του Αιγαίου αγκαλιάζει τις μορφές της αρχαιότητας, δύο Κούροι κοιμούνται εδώ και 2.500 χρόνια. Δεν στέκονται σε βάθρα μουσείων, δεν φωτίζονται από προβολείς. Αναπαύονται στο χώμα που τους γέννησε, μισοτελειωμένοι, μνημεία μιας εποχής που δεν πρόλαβε να ολοκληρωθεί. Και τώρα, απειλούνται με ξεριζωμό.

 «Οι Κούροι δεν είναι εκθέματα — είναι τοπία»

Ο Σύλλογος Εκτάκτων Αρχαιολόγων (Σ.ΕΚ.Α.) εκφράζει την πλήρη αντίθεσή του στην προοπτική απομάκρυνσης των δύο αρχαϊκών Κούρων από το Φλεριό Μελάνων Νάξου, στηρίζοντας το αίτημα του Πολιτιστικού Συλλόγου Μελάνων «Κούρος ο Έλληνας». Όπως τονίζει, η μεταφορά τους είτε στη Νησίδα Μουσείων που κατασκευάζεται στη Χώρα της Νάξου είτε σε οποιονδήποτε άλλο τεχνητό χώρο, θα αποκόψει τα μνημεία από το φυσικό και ιστορικό τους πλαίσιο.

Οι Κούροι του Φλεριού δεν είναι απλώς αρχαιολογικά ευρήματα. Είναι μάρτυρες μιας εποχής, απομεινάρια μιας διαδικασίας που σταμάτησε απότομα — ίσως από τεχνικά λάθη, ίσως από ιστορικές ανατροπές. Η αξία τους δεν είναι μόνο αισθητική ή επιστημονική. Είναι βιωματική. Η εμπειρία του επισκέπτη που τους συναντά μέσα στη φύση, ανάμεσα σε ελιές και ξερολιθιές, είναι αναντικατάστατη.

Η πέτρα έχει μνήμη — και τόπο

Η απομάκρυνση των Κούρων θα στερούσε από τις Μέλανες  ένα μοναδικό πολιτιστικό τοπόσημο και θα αποδυνάμωνε τη σύνδεση του μνημείου με το αυθεντικό του περιβάλλον. Όπως επισημαίνει ο Σ.ΕΚ.Α., η διατήρησή τους κατά χώραν (in situ) προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τις αρχαίες πρακτικές λατόμησης και γλυπτικής, ενώ ενισχύει την τοπική ταυτότητα και τον πολιτιστικό τουρισμό.

Η Νάξος δεν χρειάζεται να μεταφέρει τους θησαυρούς της για να τους αναδείξει. Χρειάζεται να τους προστατεύσει εκεί που ανήκουν. Οι Κούροι του Φλεριού δεν ζητούν στέγη — ζητούν σεβασμό.


Πέμπτη 3 Ιουλίου 2025

«Μην αγγίζετε τους Κούρους»: Σφοδρή αντίδραση του Συλλόγου Μελάνων Νάξου στην πρόταση Μενδώνη

 





Όταν η μνήμη ενός τόπου είναι ριζωμένη στο μάρμαρο και το φως, κανένα μουσειακό φως δεν μπορεί να τη μεταφέρει αλλού. Οι Κούροι δεν είναι απλά αγάλματα. Είναι η αφήγηση μιας γης που δεν χωρά σε προθήκες.

Με έντονο ύφος και σαφώς τεκμηριωμένες θέσεις, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μελάνων Νάξου «Κούρος ο Έλληνας» απαντά στις πρόσφατες δηλώσεις της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, σχετικά με την πιλοτική μεταφορά ενός εκ των δύο Κούρων του Φλεριού στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο στην Χώρα της Νάξου.

Οι Κούροι είναι τοπίο, όχι εκθέματα

Ο Σύλλογος υπενθυμίζει ότι οι Κούροι δεν είναι απομονωμένα αγάλματα αλλά αναπόσπαστο κομμάτι ενός αρχαίου λατομείου, όπου η σχέση ανθρώπου, τοπίου και πέτρας αφηγείται την ιστορία της αρχαίας γλυπτικής. Το Φλεριό, με τα χαρακτηριστικά του αρχαιολογικού και γεωλογικού τοπίου, αποτελεί μοναδικό ιστορικό τεκμήριο που προστατεύεται από διεθνείς συμβάσεις – μεταξύ αυτών και η Χάρτα της Βενετίας.

Η τοποθέτησή τους in situ δεν είναι τυχαία αλλά συνειδητή επιλογή της αρχαιολογικής επιστήμης. Η αποκοπή τους για έκθεση αλλού, υπογραμμίζει ο Σύλλογος, ακυρώνει την έννοια του αρχαιολογικού τοπίου.


Απούσα η επιστημονική τεκμηρίωση

Η πρόταση της μεταφοράς, σύμφωνα με το ανακοινωθέν, στερείται επιστημονικής διαφάνειας. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί καμία μελέτη, δεν έχει υπάρξει διαβούλευση, ούτε έχει καταγραφεί η απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) στο ΦΕΚ.

Επιπλέον, τονίζεται πως εδώ και δεκαετίες δεν έχει εκπονηθεί καμία σοβαρή μελέτη για την επιτόπια προστασία των Κούρων, γεγονός που καθιστά τις προθέσεις του Υπουργείου πολιτικά και όχι επιστημονικά κατευθυνόμενες.


Αντιφάσεις και υπερβολές

Ο Σύλλογος αμφισβητεί τα επιχειρήματα περί κινδύνου λόγω καιρικών φαινομένων, πυρκαγιών και ανθρώπινης παρουσίας. Υπενθυμίζει ότι πρόκειται για οργανωμένο αρχαιολογικό χώρο σε ημιορεινή τοποθεσία, μακριά από ακτές και πλήρως προσβάσιμο στα συνήθη μέτρα προστασίας.

Η επίκληση της "κακής ποιότητας" του ναξιακού μαρμάρου θεωρείται αντιφατική και ιστορικά αβάσιμη, δεδομένης της ανθεκτικότητας του υλικού επί σχεδόν τρεις χιλιετίες.


Οι Κούροι δεν είναι «κινητή πολιτιστική περιουσία»

Επισημαίνεται ότι η προσπάθεια ταξινόμησης των Κούρων ως «κινητών μνημείων» αντιβαίνει στους ίδιους τους κανόνες της αρχαιολογικής δεοντολογίας. Οι Κούροι δεν είναι αποσπώμενα αντικείμενα αλλά αδιάσπαστο μέρος του χώρου παραγωγής τους.

Η πιλοτική μεταφορά του ενός εκ των δύο Κούρων ερμηνεύεται ως παραδοχή αβεβαιότητας από την πλευρά του Υπουργείου: ακόμα και το ίδιο δεν έχει βεβαιότητα για την ασφάλεια της διαδικασίας. Ένα τέτοιο πείραμα, σε μνημείο ανεκτίμητης αξίας, εμπεριέχει απαράδεκτο ρίσκο.


Καλαμίτσια: Υποσχέσεις χωρίς έργο

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται και στο μνημείο των Καλαμιτσιών, το οποίο παραμένει εγκαταλελειμμένο, παρά τις επίσημες δεσμεύσεις για αναστήλωση. Ο Σύλλογος εκφράζει απορία για την επιλεκτική κινητοποίηση του Υπουργείου, αναρωτώμενος γιατί προτάσσεται η μεταφορά των Κούρων αντί της σωτηρίας άλλων μνημείων που βρίσκονται σε πραγματικό κίνδυνο κατάρρευσης.


Πολιτιστική διαχείριση ή πολιτική σκοπιμότητα;

Τέλος, ο Σύλλογος εγείρει ερωτήματα γύρω από το κόστος της μεταφοράς, της δημιουργίας αντιγράφων, και τη σκοπιμότητα της επιλογής αυτής έναντι της απλής και πολύ οικονομικότερης επιτόπιας προστασίας.

Η κριτική είναι σαφής: πρόκειται για επιλογή με πολιτικά και όχι επιστημονικά κριτήρια, που απειλεί όχι μόνο τα ίδια τα μνημεία αλλά και τη σχέση της τοπικής κοινωνίας με την πολιτιστική της ταυτότητα.


«Οι Κούροι είναι η ψυχή του τόπου μας»

Ο Σύλλογος καταλήγει με ξεκάθαρα αιτήματα:

• Άμεση ακύρωση κάθε σχεδίου μεταφοράς των Κούρων

• Εκπόνηση μελέτης επιτόπιας συντήρησης και ανάδειξης

• Άμεση αναστήλωση των Καλαμιτσιών

• Συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας σε όλες τις αποφάσεις πολιτιστικής διαχείρισης

Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται:

«Οι Κούροι δεν είναι απλώς μνημεία. Είναι η ίδια η ψυχή του τόπου μας, ριζωμένοι στον βράχο, στη μνήμη, στην ταυτότητά μας.»


Τρίτη 17 Ιουνίου 2025

Ζωντανή κληρονομιά ή έκθεμα μουσείου; Γιατί έχει σημασία που θα βρίσκονται οι Κούροι της Νάξου

 


Κάποια μνημεία δεν είναι απλώς λίθινα κατάλοιπα. Είναι ζωντανοί μάρτυρες του τοπίου, της μνήμης και της σχέσης μας με το παρελθόν. Οι Κούροι των Μελάνων στη Νάξο —εμβληματικά γλυπτά που παραμένουν επί αιώνες στο φυσικό τους περιβάλλον— αποτελούν ακριβώς ένα τέτοιο παράδειγμα. Και όμως, σήμερα τίθεται στο τραπέζι η πρόταση της μεταφοράς τους στο υπό δημιουργία Μουσείο του Κάστρου. Οι Κούροι αρχαϊκής εποχής, κείτονται στο αρχαίο λατομείο στην περιοχή του Φλεριού χιλιετίες. Τοπικοί σύλλογοι αντιστέκονται σθεναρά στο ενδεχόμενο μεταφοράς ενώ ενώσεις, σωματεία και λοιπές ογανώσεις του νησιού αλλά και των Κυκλάδων έχουν εκδώσει ψηφίσματα υπέρ της παραμονής τους στον φυσικό χώρο.

Της Μαρίας  Δ. Αλιμπέρτη

Το θέμα συζητήθηκε μέσα στον Μάϊο στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο με βάση έκθεση που εκπονήθηκε από τους Ιωάννη Σταϊκόπουλο ΤΕ Συντηρητή αρχαιοτήτων κα έργων τέχνης, προϊστάμενο Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης της Εφ.Α. έργων τέχνης, προϊστάμενο Τμήματος Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης της Εφ.Α. Κυκλάδων και τον Νικόλαο Παπαγιαννόπουλο ΙΔΟΧ Συντηρητή αρχαιοτήτων και έργων τέχνης, MSc. Η απόφαση αφορά δυο από τους τρεις κούρους που βρίσκονται συνολικά στην Ναξιακή ύπαιθρο, τους δυο στο αρχαίο Λατομείο στο Φλεριό- ο ένας κούρος δίπλα στην κοίτη του χειμάρρου του Φλεριού, είναι σχεδόν ακέραιος  (ύψος  5,55μ.) διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση διατήρησης. Στη νότια πλευρά της κοιλάδας του Φλεριού, κείτεται  από το πρώτο μισό του 6ου αι. π.Χ. ημιτελές ένας ακόμη κούρος ύψος 4,10μ. . Η έκθεση επικαλείται φθορές καθώς μέχρι τώρα λαμβάνονται σωστικά μέτρα και ακόμη την κλιματική αλλαγή και τον υπερτουρισμό. Οπότε κρίνεται σημαντικό να παρθούν πιο ουσιαστικά μέτρα για την προστασία τους, με τη μεταφορά τους στο νέο μουσείο της Νησίδας Νάξου. στην έκθεση αναφέρεται ότι Αναλυτικά, στην έκθεση αναφέρονται απολεπίσεις – αποφλοιώσεις, ανάγλυφες μορφές φθοράς (κυψελώσεις) και απομειώσεις επιφανειών, απόσπαση κρυστάλλων και κόκκων, τοπικές διογκώσεις υλικού, εκδορές κ.ά.

 

Ερωτήματα προκύπτουν εδώ:  

  • Πόσες τέτοιες εκθέσεις έγιναν στο παρελθόν; Είχε επισημανθεί ο κίνδυνος;
  •  Είχαν γίνει σωστικές παρεμβάσεις; 
  • Και δεν μπορεί να γίνει μια σωστική παρέμβαση in situ; 
  • Και είναι όντως σύμπτωση  που διεξήχθη έρευνα, προέκυψε έκθεση και ανάγκη μεταφοράς τώρα που δημιουργείται ένα μουσείο που οραματίζονται να αποτελέσει κέντρο πολιτισμού με μεγάλη επισκεψιμότητα;

Βέβαια, η συζήτηση αυτή, πέρα από τεχνική ή μουσειολογική, είναι βαθιά πολιτισμική και ανθρώπινη: Τι χάνουμε όταν αποσπούμε ένα μνημείο από τον τόπο του; Τι σημαίνει αλήθεια προστασία; Για να δούμε την προβλέπεται για την διαχείριση τέτοιων πολύτιμων πολιτιστικών τεκμηρίων στην Ευρώπη, τι προβλέπει η εγχώρια νομοθεσία  και εάν έχει δίκαιο  Υπουργείο και Εφορεία Κυκλάδων να επικαλούνται την διάσωσή τους… Πάμε να το διερευνήσουμε ορθολογικά και μη συναισθηματικά- κοινωνικά το ζήτημα δίδοντας παραδέιγματα με «εργαλεία» που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν:

 

 Ευρωπαϊκές Οδηγίες: Η προστασία in situ ως αρχή

Η in situ διατήρηση —η παραμονή δηλαδή των μνημείων στον φυσικό τους χώρο— αποτελεί πλέον πάγια ευρωπαϊκή κατευθυντήρια γραμμή.

- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2022 υπογράμμισε ότι η ανθεκτικότητα των μνημείων συνδέεται άρρηκτα με την παρουσία τους στο τοπίο. Η απομάκρυνση αποτελεί λύση ανάγκης, όχι πρώτη επιλογή.

- Το πρόγραμμα HYPERION αξιοποιεί αισθητήρες και ψηφιακές τεχνολογίες για την επιτόπια προστασία των μνημείων, δίχως αποσπάσεις και μεταφορές.

- Η Σύμβαση της UNESCO για την Παγκόσμια Κληρονομιά (1972) και η Διακήρυξη του Άμστερνταμ (1975) δίνουν σαφές προβάδισμα στη διατήρηση της σχέσης μνημείου-περιβάλλοντος.

 

Η  Ελληνική Νομοθεσία: Μια ισορροπία με σαφείς προϋποθέσεις

Ο Νόμος 4858/2021 για την Πολιτιστική Κληρονομιά προβλέπει ως βασικό κανόνα την παραμονή των αρχαιοτήτων στον τόπο τους. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις —φθορά, κίνδυνος, επιστημονική μελέτη— και πάντα με έγκριση του ΚΑΣ, επιτρέπεται η μουσειακή μεταφορά. Στην περίπτωση των Κούρων των Μελάνων, θα μπορούσε όμως να γίνει παρέμβαση  όπως συνέβη στο Ανασκαφικό Πάρκο Δισπηλιού (Καστοριά)  καθώς βρίσκονται αιώνια στο Φλεριό,  σε επί τόπου διαχείριση, αναγνωρισμένοι και επισκέψιμοι από χιλιάδες επισκέπτες, και έχουν ενταχθεί στο τοπίο με φυσικότητα και αξιοπρέπεια.

 

 Ένα Μουσείο δεν είναι πανάκεια

Το νέο Μουσείο στο Κάστρο της Νάξου είναι ένα φιλόδοξο σχέδιο, που σκοπό έχει να φιλοξενήσει κορυφαίες κυκλαδικές αρχαιότητες —και αξίζει τον σεβασμό. Όμως τα μουσεία δεν είναι απαραιτήτως η «ασφαλής επιλογή» για κάθε αρχαίο αντικείμενο. Τα μουσεία ενισχύουν την ερμηνεία, αλλά θα πρέπει να γίνει σεβαστό ότι οι τόποι ενισχύουν τη μνήμη.

 

Οι Κούροι δεν είναι μόνο αρχαιότητες — είναι τοπόσημα

Για τη Νάξο, για τους κατοίκους των Μελάνων, οι Κούροι δεν είναι απλώς  αρχαιολογικά «ευρήματα». Είναι κομμάτι της καθημερινής τοπογραφίας, της συλλογικής ταυτότητας, της άυλης κληρονομιάς τους. Μεταφέροντάς τους, δεν προστατεύουμε· αποκόπτουμε.

 

 Ένα τελευταίο ερώτημα:                                      

Ποιο είναι το πραγματικό νόημα της πολιτιστικής διατήρησης, αν ακυρώνει τον δεσμό τόπου-μνημείου-κοινότητας; Ίσως ήρθε η ώρα να ξαναδούμε όχι μόνο πώς διαφυλάσσουμε την ιστορία, αλλά και πού. Γιατί το μνημείο δεν είναι μόνο αντικείμενο, είναι εμπειρία — και αυτή η εμπειρία, όπως οι Κούροι, έχει ρίζες βαθιές στον τόπο τους.