Εσωτερικότητα, ατμόσφαιρα, συγκίνηση...Ο Gabriele Smargiassi (1798–1882) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Ιταλούς τοπιογράφους του 19ου αιώνα και εξέχουσα μορφή του ιταλικού Ρομαντισμού. Γεννημένος στο Βάστο της Αμπρούτσο, στις 27 Αυγούστου 1798, σπούδασε στη Νάπολη και αργότερα δίδαξε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών, που διαδέχθηκε τον Anton Sminck van Pitloo στην έδρα της τοπιογραφίας. Το έργο του εκτίθεται σήμερα σε σημαντικά μουσεία, όπως το Palazzo Pitti και το Museo di Capodimonte .
Με συγκίνησε το παρπάνω έργο του που πρωτοαντίκρισα στο Palazzo Pitti (Galleria d’Arte Moderna), τόσο θεματικά όσο και η απόδοσή του.Ο λυρισμός ήταν διάχυτος όπως και η συναισθηματική φόρτιση. Το έργο διαθέτει ένταση παρά την αρμονική απόδοση του τοπίου. Υποσχέθηκα στον εαυτό μου επιστρέφοντας από το ταξίδι να μάθω περισσότερα γι αυτον τον καλλιτέχνη και με αφρομή την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Τέχνης, μοιράζομαι όσα ανακάλυψα γι αυτόν μαζί σας.
της Μαρίας Αλιμπέρτη
Πρώτα χρόνια και σπουδές
Μεγάλωσε σε οικογένεια με περιορισμένα μέσα, αλλά έδειξε από νωρίς κλίση στη ζωγραφική. Μετακόμισε στη Νάπολη, όπου μαθήτευσε κοντά στον Anton Sminck van Pitloo, τον Ολλανδό ζωγράφο που θεωρείται ο πατέρας της Ναπολιτάνικης τοπιογραφίας.
Η περίοδος στο Παρίσι
Στις αρχές της δεκαετίας του 1820 ταξίδεψε στο Παρίσι, που γνώρισε σημαντικούς καλλιτέχνες και προστάτες της τέχνης. Εκεί ανέπτυξε το προσωπικό του ύφος, επηρεασμένος από τον ευρωπαϊκό ρομαντισμό.
Καθηγητής στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Νάπολης
Το 1841 διαδέχθηκε τον Pitloo στην έδρα της Τοπιογραφίας στην Ακαδημία. Η θέση αυτή τον καθιέρωσε ως έναν από τους σημαντικότερους δασκάλους της εποχής του. Μαθητές του υπήρξαν αρκετοί από τους μετέπειτα κορυφαίους Ιταλούς τοπιογράφους.
Το έργο του: Η φύση ως ψυχική κατάσταση
Ειδικεύτηκε στα λυρικά τοπία, κυρίως της Νάπολης, της Γκαέτα και της Αμπρούτσο. Το ύφος του χαρακτηρίζεται από:απαλό, ρομαντικό φως, ήρεμη ατμόσφαιρα, λεπτομερή απόδοση της φύσηςμικρές ανθρώπινες φιγούρες που λειτουργούν ως «ψυχικές νότες» μέσα στο τοπίο
Για αυτό συχνά περιγράφεται ως ζωγράφος που αποδίδει την ψυχή μέσα από το τοπίο.
Η αισθητική του: Το τοπίο ως καθρέφτης της εσωτερικότητας
Ο Smargiassi ανήκει στη γενιά των ζωγράφων που αντιμετώπισαν το τοπίο όχι ως απλή απεικόνιση της φύσης, αλλά ως φορέα συναισθήματος και ψυχικής κατάστασης — μια βασική αρχή του Ρομαντισμού.
Στα έργα τουη φύση παρουσιάζεται συχνά ειρηνική, στοχαστική, λουσμένη σε απαλό φως,οι ανθρώπινες μορφές είναι μικρές, σχεδόν διακριτικές, το βλέμμα του θεατή οδηγείται σε μια εσωτερική, ποιητική ανάγνωση του τοπίου.
Η θάλασσα, οι λόφοι της Νάπολης, οι ήρεμες ακτές και τα αγροτικά μονοπάτια λειτουργούν ως μεταφορές της ανθρώπινης ψυχής: άλλοτε γαλήνιας, άλλοτε μελαγχολικής, πάντα όμως βαθιά συνδεδεμένης με τη φύση.
Το έργο του και η “ψυχή”
Αν και ο Smargiassi δεν ζωγράφισε αλληγορικές μορφές της Ψυχής, η έννοια αυτή διατρέχει υπόγεια όλη τη δημιουργία του:
Η φύση ως εσωτερικό τοπίο
Στα έργα του, όπως οι “Vedute di Vasto” και οι θαλασσογραφίες του Κόλπου της Νάπολης, η φύση δεν είναι απλώς περιβάλλον· είναι χώρος στοχασμού, όπου ο θεατής προβάλλει τα δικά του συναισθήματα. Η ψυχή «ανασαίνει» μέσα από το φως και την ατμόσφαιρα.
Η ρομαντική μελαγχολία
Η απουσία δραματικών εντάσεων και η επιλογή ήρεμων, σχεδόν ονειρικών τοπίων συνδέονται με τη ρομαντική αναζήτηση της εσωτερικής γαλήνης και της αρμονίας με το θείο.
Η ανθρώπινη παρουσία ως ψυχική νότα
Οι μικρές ανθρώπινες φιγούρες στα έργα του λειτουργούν σαν σκιές της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στο μεγαλείο της φύσης — μια υπενθύμιση της ταπεινότητας αλλά και της πνευματικότητας του ανθρώπου.
Γιατί θεωρείται ζωγράφος της “ψυχής”
Ο Smargiassi δεν επιδίωξε τη θεαματικότητα. Αντίθετα, καλλιέργησε μια ζωγραφική ήσυχη, στοχαστική, βαθιά συναισθηματική.
Η ψυχή δεν εμφανίζεται ως μορφή, αλλά ως διάθεση, ως ατμόσφαιρα, ως εσωτερική μουσική που αναδύεται από το τοπίο.
Γι’ αυτό και πολλοί ιστορικοί τέχνης τον θεωρούν έναν από τους πιο «ποιητικούς» τοπιογράφους της Νάπολης.
