Ανακάλυψη στην Έφεσο: Θυμιατήρι 2.000 ετών με τον αιγυπτιακό θεό Σέραπι

 

Στην καρδιά της αρχαίας Εφέσου, εκεί που οι πέτρες κουβαλούν μνήμες αιώνων και οι δρόμοι οδηγούν σε θάλασσες γεμάτες ιστορίες, ένα νέο εύρημα έρχεται να φωτίσει τον διάλογο πολιτισμών που άνθισε στη ρωμαϊκή Ανατολία. Ένα λεπτοδουλεμένο πήλινο θυμιατήρι, διακοσμημένο με την μορφή του αιγυπτιακού θεού Σέραπι, ανασύρθηκε από τα χώματα του μνημειακού συγκροτήματος των Λουτρών του Λιμανιού, προσθέτοντας ένα ακόμη κομμάτι στο μωσαϊκό της θρησκευτικής και εμπορικής συνύπαρξης της Μεσογείου.

Η Έφεσος υπήρξε μία από τις σημαντικότερες αποικίες των Ιώνων στη Μικρά Ασία, ιδρυμένη γύρω στον 10ο αιώνα π.Χ. από αποίκους που προήλθαν κυρίως από την Αθήνα και την Αττική. Χτισμένη κοντά στις εκβολές του ποταμού Καΰστρου, εξελίχθηκε σε μεγάλο εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο, χάρη στη στρατηγική της θέση που συνέδεε το Αιγαίο με την ενδοχώρα της Ανατολίας. Στην πορεία των αιώνων η πόλη γνώρισε ακμή με τον περίφημο Ναό της Αρτέμιδος, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, και αποτέλεσε σημείο συνάντησης ελληνικών, ανατολικών και ρωμαϊκών παραδόσεων. Ως αποικία Ιώνων, η Έφεσος διατήρησε έντονα στοιχεία της ελληνικής γλώσσας, τέχνης και θρησκείας, ενώ παράλληλα εξελίχθηκε σε κοσμοπολίτικο κέντρο που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στην ιστορία της Μεσογείου.

Το εύρημα στα Λουτρά του Λιμανιού

Οι ανασκαφές επικεντρώνονται στην οβάλ αίθουσα, την αυλή και τους χώρους υγιεινής του συγκροτήματος, που κάποτε υποδέχονταν ταξιδιώτες από το πολυσύχναστο λιμάνι της Εφέσου. Ο επικεφαλής του έργου, καθηγητής Σερντάρ Αϊμπέκ, εξηγεί ότι στόχος είναι η πλήρης αποκάλυψη της κλίμακας και της αρχιτεκτονικής λογικής του ρωμαϊκού οικοδομήματος, έκτασης περίπου 70.000 τετραγωνικών μέτρων. Ανάμεσα σε μαρμάρινα διακοσμητικά και χάλκινα αγάλματα, το θυμιατήρι ξεχωρίζει ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της φετινής περιόδου.

Η μορφή του Σέραπι

Η εμπρόσθια όψη του αγγείου φέρει ανάγλυφη απεικόνιση του Σέραπι, εμπνευσμένη από το περίφημο έργο του ελληνιστικού γλύπτη Βρύαξις. Ο θεός παρουσιάζεται με πλούσια γενειάδα και βοστρύχους, φέροντας τον χαρακτηριστικό ψηλό μώδιο στο κεφάλι. Η εικονογραφία αυτή, διαδεδομένη σε ολόκληρο τον ρωμαϊκό κόσμο, συνέδεε τον Σέραπι με την αιγυπτιακή ταυτότητα, το εμπόριο μεγάλων αποστάσεων και τις θρησκευτικές παραδόσεις που συνδύαζαν διαφορετικούς πολιτισμούς.

Επιγραφές και εργαστήρια

Μια σύντομη επιγραφή στο πίσω μέρος του αγγείου ενισχύει τη σημασία του ευρήματος, καθώς παραπέμπει σε παρόμοιο αντικείμενο που είχε βρεθεί στις Οικίες της Πλαγιάς. Η σύγκριση οδηγεί τους αρχαιολόγους στην υπόθεση ύπαρξης τοπικού εργαστηρίου ή δικτύου εμπορίου που προμήθευε την πόλη με τυποποιημένα λατρευτικά σκεύη.

Ο Σέραπις στην Έφεσο

Αν και η λατρεία του Σέραπι γεννήθηκε στην Πτολεμαϊκή Αίγυπτο, εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Η Έφεσος αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του στην Ανατολία, με τον μνημειακό ναό του 2ου αιώνα μ.Χ. να μαρτυρεί την παρουσία Αιγυπτίων εμπόρων και την έντονη θρησκευτική δραστηριότητα. Επιγραφές, γκράφιτι και μικρά αναθήματα με την εικόνα του θεού έχουν βρεθεί σε διάφορα σημεία της πόλης. Το νέο θυμιατήρι προσθέτει μια πιο προσωπική διάσταση, δείχνοντας πώς οι αιγυπτιακές πρακτικές ενσωματώνονταν στην καθημερινή ζωή των κατοίκων.

Από την ανασκαφή στο μουσείο

Σύμφωνα με τον καθηγητή Αϊμπέκ, η επανεμφάνιση παρόμοιων αντικειμένων σε διαφορετικές ανασκαφικές περιόδους αποδεικνύει την οργανωμένη παραγωγή και το ζωντανό εμπορικό τοπίο της Εφέσου. Μετά τη συντήρηση, το θυμιατήρι του Σέραπι θα εκτεθεί στο Μουσείο Εφέσου, εμπλουτίζοντας την κατανόηση της θρησκευτικής ζωής στη ρωμαϊκή Ανατολή και προσφέροντας στους επισκέπτες ένα ακόμη παράθυρο στον κόσμο της πολιτισμικής συνύπαρξης.

Πηγή : ΑNATOLIANARCHEOLOGY.NET

φωτογραφίες: Hüseyin Bağış/AA

Αρχαίοι ελληνικοί αμπελώνες ανακαλύφθηκαν στη Μασσαλία: Νέα αρχαιολογικά ευρήματα φωτίζουν την οικονομία της Φωκαϊκής αποικίας

Σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη έφερε στο φως το Εθνικό Ινστιτούτο Προληπτικής Αρχαιολογικής Έρευνας της Γαλλίας (Inrap), εντοπίζοντας ίχνη αρχαίων ελληνικών αμπελώνων στο 15ο διαμέρισμα της Μασσαλίας, μόλις δύο χιλιόμετρα από τα ιστορικά τείχη της αρχαίας Φωκαϊκής αποικίας Μασσαλία. Οι ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή Boulevard de Vintimille και Cazemajou, στο πλαίσιο αστικής ανάπλασης, και αποκάλυψαν ένα εξελιγμένο σύστημα αμπελοκαλλιέργειας που χρονολογείται από τον 5ο έως τον 2ο αιώνα π.Χ.

Τρεις φάσεις αμπελοκαλλιέργειας σε παράκτιο λόφο

Το σημείο της ανασκαφής βρίσκεται σε δυτική πλαγιά παράκτιου λόφου, μόλις 250 μέτρα από τη θάλασσα. Κατά τη διάρκεια τεσσάρων αιώνων, λειτούργησαν τρεις διακριτοί αμπελώνες, όπως αποδεικνύεται από λάκκους φύτευσης και χαρακωμένες τάφρους. Ο πρώτος αμπελώνας (5ος–4ος αιώνας π.Χ.) περιλάμβανε μικρούς τετραγωνικούς λάκκους σε πλέγμα βορειοανατολικής–νοτιοδυτικής κατεύθυνσης. Ο δεύτερος, της ελληνιστικής περιόδου (3ος–2ος αιώνας π.Χ.), είχε γραμμικές τάφρους που διέσχιζαν παλαιότερες δομές. Ο τρίτος αμπελώνας, με προσανατολισμό βορειοδυτικό–νοτιοανατολικό, περιλάμβανε τάφρους μήκους 19 μέτρων με ενδείξεις τεχνικής πολλαπλασιασμού της αμπέλου (provignage).

Αγροτική οικονομία και εξαγωγές της Μασσαλίας

Η ανασκαφή αποκάλυψε επίσης δύο κυκλικές σιταποθήκες από την πρώιμη φάση, υποδεικνύοντας πιθανή πολυκαλλιέργεια, καθώς και ένα αποστραγγιστικό κανάλι με ασβεστολιθικό τοίχωμα, που προσφέρει πληροφορίες για την οργάνωση του τοπίου. Τα ευρήματα ενισχύουν την κατανόηση της αγροτικής οικονομίας της Μασσαλίας, όπου η αμπελοκαλλιέργεια αποτελούσε βασικό πυλώνα. Το κρασί εξαγόταν σε κελτικές κοινότητες της νότιας Γαλατίας, όπως αποδεικνύεται από την ευρεία παρουσία αμφορέων της Μασσαλίας. Οι ανασκαφές των ετών 2023 και 2024, που κάλυψαν έκταση 2.200 τετραγωνικών μέτρων, είναι οι πρώτες που τεκμηριώνουν τη χρήση της βόρειας περιοχής της πόλης, ενισχύοντας την εικόνα της εμπορικής ισχύος των Μασσαλιωτών.

ΠΗΓΗ: .labrujulaverde.com

Ο Σελινούντας ξυπνά: Μια νέα αρχαιολογική αποστολή αποκαλύπτει το παρελθόν της ελληνικής αποικίας

“Κάτω απ’ το φως της σικελικής αυγής, η γη ανοίγει τις φλέβες της σε εκείνους που τη σέβονται. Κι ο ήχος της σκαπάνης δεν είναι απλώς θραύση λίθου, αλλά κάλεσμα ιστορίας.”

Από τον Ιούνιο του 2025, μια νέα αρχαιολογική περιπέτεια ξεδιπλώνεται στις πλαγιές του Σελινούντα — εκεί που η ελληνική αποικία του 7ου αιώνα π.Χ. στέκει ακίνητη, φορώντας πέτρινους μανδύες μνήμης.

 Η αποστολή UniTo στον Σελινούντα – Αρχαιολογική δράση στον ανατολικό λόφο και η γένεση της πόλης

Το Dipartimento di Studi Storici του Πανεπιστημίου του Τορίνο, υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Marco Serino, άρχισε νέα ανασκαφική αποστολή στον αρχαιολογικό χώρο της πόλης του  Σελινούντα (Σικελία), σε συνεργασία με το Parco Archeologico di Selinunte, Cave di Cusa e Pantelleria.

 Στόχος της αποστολής είναι η μελέτη της σχέσης μεταξύ του ανατολικού λόφου και της πολεοδομικής οργάνωσης της αρχαίας ελληνικής πόλης, η οποία ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα π.Χ. από αποίκους της Μεγάρας Υβλαίας.

Από τη Μεγάρα Υβλαία στον Ανατολικό Λόφο – Το Πανεπιστήμιο του Τορίνο ερευνά τη γέννηση και πολεοδομική εξέλιξη της αρχαίας πόλης

Η ερευνητική ομάδα απαρτίζεται από 12 μέλη – φοιτητές, συνεργάτες και γεωεπιστήμονες – και διερευνά την πρώιμη χωροταξία της αποικίας, αναζητώντας στοιχεία για τη συνύπαρξη του ιερού χώρου και της αστικής ανάπτυξης.

 Ο Σελινούντας και ο αρχαίος ελληνικός αποικισμός στη Σικελία – Πολιτισμική κληρονομιά αιώνων

Ο Σελινούντας, ιδρυμένος περί το 628 π.Χ., ήταν μία από τις σημαντικότερες αποικίες των Δωριέων στη Σικελία, γνωστός για τους επιβλητικούς δωρικούς ναούς, τη στρατηγική θέση κοντά στον ποταμό Σελινούντα, καθώς και την οικονομική και καλλιτεχνική του άνθιση. Ωστόσο, καταστράφηκε από τους Καρχηδονίους το 409 π.Χ., ωστόσο τα ευρήματα διατηρούν αρχιτεκτονικό, ιστορικό και γεωμορφολογικό ενδιαφέρον που προσελκύει διεθνείς ερευνητές και αρχαιολόγους.

Αναλυτικά, ο  Σελινούντας, ως αποικία της Μεγάρας Υβλαίας, διατηρούσε έντοναδωρικά χαρακτηριστικά, τόσο στην αρχιτεκτονική όσο και στην κοινωνική οργάνωση. Η πόλη γνώρισε ραγδαία ανάπτυξη τον 6ο και 5ο αιώνα π.Χ., με ισχυρή οικονομία που βασιζόταν στην καλλιέργεια ελαιόδεντρων, σιτηρών και στην εμπορική διακίνηση σε όλη τη Δυτική Μεσόγειο. 

Άξιο αναφοράς είναι ότι η πόλη ξεχώριζε επίσης για την καλλιτεχνική της παραγωγή, ιδιαίτερα τα ανάγλυφα αρχιτεκτονικά μέλη και τα ιερά της αφιερωμένα στη Δήμητρα και τον Δία. Η στρατηγική της θέση, κοντά στις εύφορες πεδιάδες και στο ποτάμι που έδωσε το όνομά της στην πόλη, την ανέδειξε σε προπύργιο του ελληνισμού απέναντι στους Καρχηδονίους, έως την καταστροφική εισβολή του 409 π.Χ.

πηγές :facebook.com/unito.it, visitsicily.info, parchiarcheologici.regione.sicilia.it

Ναύκρατις, μια ελληνική αποικία στην αρχαία Αίγυπτο πριν την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Το προνόμιο να είναι η μοναδική ελληνική πόλη που ιδρύθηκε στην Αίγυπτο πριν από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου έχει η Ναύκρατις, λιμάνι στη Μεσόγειο και κοντά στον ποταμό Νείλο. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, η πόλη ιδρύθηκε περί το 550 π.Χ. από τις ιωνικές πόλεις Μίλητο, Χίο, Φώκαια, Ρόδο, Κνίδο, Αλικαρνασσό και άλλες. 

Η Ναύκρατις ήταν φημισμένη για τα προϊόντα κεραμικής και ανθοκομικής τέχνης. Την εποχή του Φαραώ Άμαση, η ελληνική πόλη ήταν ο μόνος επιτρεπτός εμπορικός κόμβος εισαγωγής προϊόντων στην Αίγυπτο με προέλευση από την Ελλάδα. Την εποχή των Πτολεμαίων είχε πλήρη δικαιώματα πόλης, και αργότερα, στους μεταχριστιανικούς αιώνες ήταν κατοικημένη και διατηρούσε χριστιανό δεσπότη.

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου 

Σύμφωνα με τον Αθήναιο, σπουδαία προσωπικότητα της πόλης, η ζωή στην Ναυκράτιδα είχε όλες τις ανέσεις και οι κάτοικοί της λάτρευαν την θεά Αφροδίτη. 

Αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργήθηκαν το 1884/85 από τον αρχαιολόγο Φλίντερς Πέτρι, κοντά στη διώρυγα του Αμπού Ντιμπάμπ, 75 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Αλεξάνδρειας, έφεραν στο φως πολλούς αρχαίους ναούς του Απόλλωνα, του Δία, της Αθηνάς και του Άμμωνα, καθώς και μια παλαίστρα, ένα κάστρο και μια βιοτεχνία για φυλαχτά. Σήμερα ο αρχαιολογικός χώρος της Ναυκράτιδας σκεπάζεται από τα νερά μιας λίμνης.

Τα ιδιόρρυθμα αγγεία που κατασκευάστηκαν στην ελληνική αποικία και ονομάστηκαν από τους αρχαιολόγους ναυκρατικά, φέρουν τα στοιχεία της ανατολίζουσας τέχνης τους. Τα εν λόγω αγγεία θυμίζουν κάπως τα ροδιακά και έχουν ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τη λευκή λεία επιφάνεια, πάνω στην οποία σχεδίαζαν ερυθροκίτρινα ή κοκκινωπά ζώα, με έντονες λεπτομερειακές γραμμές. 

Κάτοψη του σχεδίου πόλεως της Ναυκράτιδας. G: Ναός των Διοσκούρων F: Ναός του Απόλλωνα E: Παλαίστρα C: Σωρός κεραμικών συντριμμάτων D: Σωρός από σκουριές B: Οικοδομή Πτολεμαίου A: Μεγάλος ναός «Ελλήνιον»

Σημειώνεται ότι κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής περιόδου η πόλη παρήκμασε, γι΄αυτό και οι ανασκαφές δεν αποκάλυψαν κάποιο εύρημα το οποίο να χρονολογείται μετά τον 2ο αιώνα μ.Χ.  Αναδείχτηκαν ωστόσο, τα ερείπια διαφόρων ιερών, πολλές επιγραφές και αγγεία των περιοχών με τις οποίες η Ναύκρατις διατηρούσε εμπορικές σχέσεις.

O Ἀθήναιος ο Nαυκρατίτης
Αξίζει να γίνει ιδιαίτερη αναφορά στον Ἀθήναιο τον Nαυκρατίτη,(λατινικά: Athenaeus Naucratita ή Naucratitus‎, τέλη 2ου αιώνα μ.Χ.. - αρχές 3ου αιώνα μ.Χ.). Ο Αθήναιος ήταν αρχαίος Έλληνας βιολόγος, φυτολόγος, ζωολόγος, γαστρονόμος, διαιτολόγος, ρήτορας και γραμματικός από τη Ναυκράτιδα. Αυτός ο σπουδαίος πρόγονός μας έζησε στην Αλεξάνδρεια και στη Ρώμη. 

Κυριότερο έργο του ήταν οι τριάντα τόμοι με τον τίτλο Δειπνοσοφισταί, σύγγραμα από το οποίο σώζεται μόνο η "Σύνοψις" σε 15 βιβλία, και αυτά αποσπασματικά. Στο έργο αυτό ένας Ρωμαίος οικοδεσπότης δειπνεί με τους 29 φιλοξενούμενούς του, και εν είδει συνομιλίας, περιγράφει την ζωή, τα ήθη και τα έθιμα, καθώς και την τέχνη και τις επιστημονικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων. 

Το έργο του Αθήναιου είναι μια πηγή πληροφοριών για πλήθος χαμένων αρχαιοτέρων συγγραμμάτων. Άλλα έργα του, τα οποία δεν σώζονται, είναι  τα Περί των εν Συρία βασιλευσάντων και Περί του θαλασσίου ιχθύος Θράττης.

Πηγές 

Flinders Petrie: Naukratis. Ares Publications, Chicago, Ill. 1992

Γιάννης Λάμψας, Λεξικό του αρχαίου κόσμου, τόμος Γ

Εγκυκλοπαίδεια Δομή, τόμος 20