Υπόγειος θάλαμος στην Πάφο αποκαλύπτει τη μετατροπή λατομείου σε βυζαντινή εκκλησία

Μια υπόγεια αίθουσα στην Κάτω Πάφο, που άρχισε ως λατομείο πριν από περισσότερα από 2.000 χρόνια, αποδεικνύεται πως απέκτησε νέα ζωή στη Βυζαντινή περίοδο, μετατρεπόμενη σε εκκλησία. Το εύρημα φωτίζει τη μακραίωνη ιστορία επαναχρήσεων στη Φάμπρικα, έναν από τους πιο πολυστρωματικούς αρχαιολογικούς χώρους της Κύπρου.

Από λατομείο σε ταφικό χώρο και τελικά σε εκκλησία

Οι αρχαιολόγοι της Γαλλικής Αρχαιολογικής Αποστολής του Πανεπιστημίου της Αβινιόν ολοκλήρωσαν την ανασκαφή ενός υπόγειου θαλάμου στη Φάμπρικα της Κάτω Πάφου, ο οποίος πέρασε από πολλαπλές φάσεις χρήσης πριν καταλήξει να λειτουργήσει ως βυζαντινή εκκλησία. Η έρευνα εντάσσεται στο πολυετές πρόγραμμα με τη συνεργασία της Γαλλικής Σχολής Αθηνών.

Κατά την εκστρατεία του 2026, το ενδιαφέρον επικεντρώθηκε στον Θάλαμο 5, έναν από τους δεκαπέντε υπόγειους χώρους που έχουν εντοπιστεί. Η ομάδα κατέληξε ότι ο χώρος ήταν αρχικά λατομείο της πρώιμης ελληνιστικής περιόδου. Αργότερα, η οροφή και οι τοίχοι του διαμορφώθηκαν, ενώ λαξεύτηκαν κόγχες, ένδειξη ότι προοριζόταν να μετατραπεί σε τάφο. Ωστόσο, φαίνεται πως εγκαταλείφθηκε πριν χρησιμοποιηθεί για ταφή.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι αυτό συνέβη όταν η Φάμπρικα ενσωματώθηκε στον αστικό ιστό μετά την ανέγερση του τείχους της Νέας Πάφου, στο δεύτερο μισό του 2ου αιώνα π.Χ. Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο ο θάλαμος επιχώθηκε εν μέρει, ενώ στην Πρώιμη Βυζαντινή εποχή απέκτησε εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα: μετατράπηκε σε εκκλησία.

Η βυζαντινή Φάμπρικα και η χριστιανική επαναχρήση του τοπίου

Το εύρημα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σύνολο βυζαντινών και μεσαιωνικών δραστηριοτήτων που έχουν αποκαλυφθεί στη Φάμπρικα. Η Claire Balandier έχει παρουσιάσει αυτή τη μεταγενέστερη ιστορία σε μελέτη του 2025, συνοψίζοντας δεκαπέντε χρόνια ανασκαφών. Τα δεδομένα δείχνουν συνεχή κατοίκηση και επαναχρήση του λόφου κατά τις βυζαντινές, φραγκικές και βενετικές περιόδους, πέρα από τις γνωστές ελληνιστικές και ρωμαϊκές φάσεις.

Μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 4ου αιώνα, τμήματα της Φάμπρικα φαίνεται πως εγκαταλείφθηκαν. Ωστόσο, έως τον 6ο αιώνα είχε ήδη ανεγερθεί μια μικρή μονόκλιτη εκκλησία πάνω στα ερείπια ελληνιστικού‑ρωμαϊκού ναού. Στο ιερό της εντοπίστηκε ταφή και γύρω της αναπτύχθηκε νεκροταφείο. Ο Θάλαμος 5 προσθέτει ένα ακόμη παράδειγμα χριστιανικής επαναχρήσης, αυτή τη φορά σε έναν χώρο λαξευμένο απευθείας στον βράχο.

Αρχαίες δομές με νέα χρήση μέσα στους αιώνες

Οι ανασκαφές του 2026 αποκάλυψαν και μια δεύτερη περίπτωση όπου αρχαία κατασκευή συνδέθηκε με μεταγενέστερη εκκλησία. Κοντά στη λαξευτή εκκλησία του Αγίου Αγαπητικού, οι αρχαιολόγοι αναγνώρισαν μια τετράγωνη μνημειακή δομή ως τον βορειοανατολικό πύργο του ελληνιστικού τείχους της Νέας Πάφου. Τμήματα του πύργου αποσυναρμολογήθηκαν σε μεταγενέστερες περιόδους: ορισμένοι λίθοι αφαιρέθηκαν στα ρωμαϊκά χρόνια, ενώ άλλοι επαναχρησιμοποιήθηκαν στα θεμέλια μιας εκκλησίας που χτίστηκε μέσα στον αρχαίο πύργο.

Παράλληλα, η ομάδα συνέχισε την έρευνα των οχυρώσεων της Νέας Πάφου, μιας ρωμαϊκής οικίας και ενός εκτεταμένου υδροσυστήματος κάτω από τη Φάμπρικα. Η ανασκαφή υπόγειας στοάς αποκάλυψε μεταβολές στον τρόπο διοχέτευσης και αποθήκευσης του νερού μεταξύ ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων.

Ένα τοπίο με ασυνήθιστη διάρκεια ζωής

Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη μακρά ιστορία της Φάμπρικα, που δομές της ελληνιστικής πόλης συνέχισαν να διαμορφώνουν το τοπίο αιώνες αργότερα, ακόμη κι όταν οι αρχικές τους λειτουργίες είχαν χαθεί. Ο Θάλαμος 5 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: άρχισε ως λατομείο, μετατράπηκε σε τάφο που δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ, επιχώθηκε στη ρωμαϊκή περίοδο και τελικά απέκτησε νέα ζωή ως εκκλησία στη βυζαντινή Πάφο.

πηγή: https://www.medievalists.net/

Ψηφιδωτό παρεκκλήσι αναδύεται από τη λίμνη Σαπάντσα: Σπάνια βυζαντινή ανακάλυψη

 

Καθώς η στάθμη των νερών στη λίμνη Σαπάντσα υποχωρεί, ένα μνημείο που έμενε βυθισμένο επί αιώνες έρχεται ξανά στο φως. Πρόκειται για κτίσμα με ψηφιδωτό δάπεδο, το οποίο οι ειδικοί αποδίδουν σε παρεκκλήσι ή μικρή αγροτική εκκλησία της Ύστερης Αρχαιότητας, χρονολογούμενο μεταξύ 4ου και 6ου αιώνα μ.Χ. Η ανακάλυψη προκαλεί έντονο ενδιαφέρον, καθώς η περιοχή της Σακαρίας δεν διαθέτει πλούσια αρχιτεκτονικά κατάλοιπα.

Η λίμνη Σαπάντσα βρίσκεται στη βορειοδυτική Τουρκία, μέσα στην επαρχία Σακαρία (Sakarya), η οποία ανήκει στη γεωγραφική ζώνη του Μαρμαρά. Στην αρχαιότητα η περιοχή της Σακαρίας ήταν γνωστή κυρίως με το όνομα του ποταμού Σαγγάριος (στα λατινικά Sangarius). Ο ποταμός αυτός, τρίτος μεγαλύτερος της Μικράς Ασίας, διέσχιζε την περιοχή που ανήκε γεωγραφικά στη Φρυγία και εν μέρει στη Βιθυνία.

Ψηφιδωτά που μαρτυρούν ιερό χαρακτήρα

Ο ιστορικός τέχνης Δρ. Görkem Işık από το Πανεπιστήμιο Σακαρίας επισημαίνει ότι τα σωζόμενα τμήματα ψηφιδωτού δείχνουν τεχνικές και μοτίβα που συνδέονται με χριστιανικούς λατρευτικούς χώρους της εποχής. Η διακόσμηση, αν και αποσπασματική, παραπέμπει σε εκκλησιαστικά σύνολα και όχι σε οικίες. Μία μόνο αίθουσα φέρει ψηφιδωτό, στοιχείο που συνήθως χαρακτηρίζει τον κύριο χώρο λατρείας σε μικρά εκκλησιαστικά συγκροτήματα, ενώ τα γειτονικά δωμάτια λειτουργούσαν ως βοηθητικοί χώροι.

Γιατί βρίσκεται κάτω από το νερό;

Το ερώτημα απαντάται μέσα από τις υδρολογικές μεταβολές της λίμνης. Όταν χτίστηκε το μνημείο, η ακτογραμμή βρισκόταν πιο πίσω. Με την πάροδο των αιώνων, η στάθμη ανέβηκε και κάλυψε τμήματα του οικισμού. Παρόμοια φαινόμενα έχουν καταγραφεί και σε άλλες λίμνες της βορειοδυτικής Τουρκίας. Οι κάτοικοι της περιοχής αναφέρουν ότι κατά καιρούς, όταν υποχωρούν τα νερά, τα ίδια θεμέλια γίνονται ξανά ορατά.

Παράλληλο με τη βασιλική της λίμνης Ιζνίκ

Η εικόνα θυμίζει την υποβρύχια βασιλική στη λίμνη Ιζνίκ, που ανακαλύφθηκε πριν από μια δεκαετία. Αν και μικρότερο σε μέγεθος, το κτίσμα της Σαπάντσα φαίνεται να εντάσσεται στο θρησκευτικό τοπίο της εποχής, συνδεόμενο με τον βυζαντινό οχυρωμένο οικισμό στο Κουρτκιόι. Πιθανότατα εξυπηρετούσε μια αγροτική κοινότητα στις όχθες της λίμνης.

Πολιτιστική αξία για τη Σακαρία

Η Σακαρία δεν διαθέτει μνημεία αντίστοιχης κλίμακας με κέντρα όπως η Νίκαια ή η Κωνσταντινούπολη. Γι’ αυτό η νέα αποκάλυψη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική. Ο Δρ. Işık τονίζει ότι η προστασία και μελέτη του μνημείου θα ενισχύσει όχι μόνο την αρχαιολογική γνώση αλλά και τον πολιτιστικό τουρισμό της περιοχής. Ένα σπάνιο κομμάτι βυζαντινής κληρονομιάς αναδύεται από τα νερά, προσφέροντας νέα προοπτική στην ιστορία της Ανατολίας.

ΠΗΓΗ: anatolianarcheology.net

Ανακαλύφθηκε ψηφιδωτό δάπεδο του 5ου αιώνα με ελληνική επιγραφή στο κάστρο της αρχαίας Έδεσσας

πηγη:Annadolu Agency

Μια σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη ήρθε στο φως στο κάστρο Urhoy (Şanlıurfa) της Τουρκίας, όπου ερευνητές εντόπισαν ψηφιδωτό δάπεδο του 5ου αιώνα με ελληνική επιγραφή και πλούσια διακόσμηση. Το εύρημα προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τη βυζαντινή παρουσία στην περιοχή και την ιστορία του χριστιανισμού στην Εδέσσα.

Πρόκειται για την αρχαία Έδεσσα της Μεσοποταμίας, γνωστή στα ελληνικά ως Ουρρόη (Urhoy) και στα συριακά ως ܐܘܪܗܝ (Urhay). Η σημερινή πόλη είναι η Σανλιούρφα (Şanlıurfa) στη νοτιοανατολική Τουρκία.

Η αρχαία Έδεσσα υπήρξε σημαντικό θρησκευτικό και πολιτιστικό κέντρο της Συριακής Χριστιανοσύνης, ιδιαίτερα κατά τη βυζαντινή περίοδο. Ήταν γνωστή για τη θεολογική της σχολή και τη συμβολή της στη διάδοση της συριακής γραμματείας και χριστιανικής σκέψης. Το εύρημα του ψηφιδωτού δαπέδου με ελληνική επιγραφή στο κάστρο Urhoy ενισχύει την ιστορική σημασία της πόλης ως σταυροδρόμι πολιτισμών και θρησκειών.

Ψηφιδωτό δάπεδο με ελληνική επιγραφή και βυζαντινά στοιχεία

Σύμφωνα με την επικεφαλής των ανασκαφών, καθηγήτρια Γκιουλρίζ Κοζμπέ του Πανεπιστημίου Batman, το ψηφιδωτό πιθανότατα ανήκε σε μικρή εκκλησία, παρεκκλήσι. Η επιγραφή ακολουθεί τυπική επιγραφική φόρμα της βυζαντινής περιόδου και αναφέρει: «Υπέρ προστασίας του κόμητος Ανασκά και της οικογενείας αυτού». Το δάπεδο είναι διακοσμημένο με φυτικά και ζωικά μοτίβα, καθώς και γεωμετρικά σχέδια υψηλής λεπτομέρειας.

Ιστορικά πρόσωπα και χρονολόγηση του ευρήματος

Η επιγραφή αναφέρεται επίσης σε έναν εκκλησιαστικό αξιωματούχο με το όνομα Ηλίας, ο οποίος υπηρετούσε ως διάκονος υπό τον επίσκοπο Κούρο. Η εκκλησία φαίνεται να χτίστηκε κατά την περίοδο του επισκόπου Ραβούλα, γεγονός που οδηγεί τη χρονολόγηση του ψηφιδωτού μεταξύ 460 και 495 μ.Χ. Αν η χρονολόγηση επιβεβαιωθεί, ο Ραβούλας ενδέχεται να είναι ο γνωστός επίσκοπος της Εδέσσης, ο οποίος υπηρέτησε από το 411 έως το 435 μ.Χ. και διακρίθηκε για την προσήλωσή του στη Μιαφυσίτικη Χριστολογία και την αντίθεσή του στον Νεστοριανισμό.

Η Εδέσσα ως κέντρο της Συριακής Χριστιανικής Παράδοσης

Κατά τον 5ο αιώνα, η Εδέσσα (Urhoy) αποτελούσε σημαντικό κέντρο της Συριακής Χριστιανικής Παράδοσης υπό βυζαντινή κυριαρχία, συχνά εμπλεκόμενο στις συγκρούσεις με την αυτοκρατορία των Σασσανιδών. Η πόλη φιλοξενούσε θεολογική σχολή υψηλού κύρους, η οποία αναδείχθηκε μετά την άφιξη του Μωρ Εφραίμ από τη Νίσιβη το 363 μ.Χ. Η σχολή έκλεισε το 489 μ.Χ. από τον αυτοκράτορα Ζήνωνα λόγω θεολογικών αντιπαραθέσεων.

Πηγή:https://syriacpress.com/

Καύνος: Από Ρωμαϊκό Νοσοκομείο σε Βυζαντινή Εκκλησία – Μια αρχιτεκτονική μεταμόρφωση χιλιετίας

Σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα έρχονται στο φως στην αρχαία πόλη Καύνος, στην επαρχία Μούγλων της νοτιοδυτικής Τουρκίας. Οι ανασκαφές αποκάλυψαν μια βυζαντινή εκκλησία χτισμένη απευθείας πάνω σε συγκρότημα ρωμαϊκού νοσοκομείου, φανερώνοντας την εξέλιξη του χώρου από κέντρο θεραπείας σε τόπο λατρείας.

Η Καύνος, που περιλαμβάνεται στον κατάλογο της UNESCO, είναι γνωστή για τους λαξευτούς τάφους, το αρχαίο θέατρο, την αγορά και τα ψηφιδωτά της. Πλέον προσφέρει νέα στοιχεία για την ιατρική και πνευματική ζωή της αρχαίας Ανατολίας.

Από τη Ρωμαϊκή Ιατρική στη Βυζαντινή Πίστη

Σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή Ufuk Çörtük του Πανεπιστημίου Muğla Sıtkı Koçman, οι ανασκαφές επικεντρώθηκαν στη «ζώνη μοναστηριού του αρχαϊκού οχυρωματικού συγκροτήματος», όπου εντοπίστηκαν αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και ιατρικά εργαλεία.

«Το συγκρότημα, που χρονολογείται στον 2ο και 3ο αιώνα μ.Χ., λειτούργησε ως valetudinarium – στρατιωτικό νοσοκομείο της Ρωμαϊκής εποχής», εξηγεί ο Çörtük. «Ευρήματα όπως χειρουργικά εργαλεία δείχνουν έναν οργανωμένο χώρο υγειονομικής περίθαλψης, ο οποίος αργότερα μετατράπηκε σε μοναστηριακό και θρησκευτικό συγκρότημα».

Ζωντανό Χρονολόγιο: Από την Αυτοκρατορική Ρώμη στον 14ο αιώνα

Η ομάδα των αρχαιολόγων εντόπισε επίσης νόμισμα από την περίοδο του Μπέηλικ των Aydınoğulları, επιβεβαιώνοντας τη χρήση του χώρου και κατά την Τουρκο-Ισλαμική εποχή. Η ανακάλυψη περιγράφεται πλέον ως «ζωντανό χρονολόγιο» που αποτυπώνει τη συνεχή κατοίκηση της Καύνου από την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορική περίοδο έως τον 14ο αιώνα μ.Χ..

Το Ιερό Λιμάνι της Καρίας: Σταυροδρόμι Θεραπείας και Πίστης

Η Καύνος υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Καρίας, συνδέοντας την Ανατολία με το Αιγαίο. Οι ναοί και τα δημόσια κτίρια της εξυπηρετούσαν τόσο θρησκευτικές όσο και πρακτικές ανάγκες, αποτελώντας σημείο συνάντησης της ιατρικής, της θρησκείας και του εμπορίου.

Η πρόσφατα αποκαλυφθείσα βυζαντινή εκκλησία, χτισμένη πάνω από τα ερείπια ρωμαϊκού νοσοκομείου, αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα πολιτισμικής και αρχιτεκτονικής συνέχειας στη νοτιοδυτική Ανατολία.

Πηγή :anatolianarcheology.net