Νέο κεφάλαιο για τον Βόρειο Ναό της Βλαύνδου στη δυτική Τουρκία, φωτίζει ένα παλαιότερο – και μέχρι σήμερα άγνωστο – κεφάλαιο της θρησκευτικής ιστορίας της πόλης. Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν έναν ιερό περίβολο ηλικίας 2.500 ετών γύρω από τον Βόρειο Ναό, αποδεικνύοντας ότι ο χώρος είχε καθιερωθεί ως τέμενος πολλούς αιώνες πριν από την ανέγερση του ρωμαϊκού ναού, ο οποίος χρονολογείται περίπου 1.900 χρόνια πριν. Η ανακάλυψη αναδιαμορφώνει την εικόνα που είχαμε για την εξέλιξη του θρησκευτικού τοπίου , μιας πόλης χτισμένης εντυπωσιακά πάνω από τους βαθιούς χαράδρες του σημερινού Ουσάκ.
Η πόλη ιδρύθηκε από Μακεδόνες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η πόλη ανήκει στον ελληνιστικό κόσμο, δηλαδή στο δίκτυο πόλεων που δημιουργήθηκαν από ελληνικούς πληθυσμούς στην Ανατολία. Στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ρωμαϊκή πόλη, με έντονη ελληνική γλώσσα, λατρείες και αρχιτεκτονική. Τα ευρήματα (επιγραφές, ναοί, πολεοδομία) δείχνουν ελληνιστική ταυτότητα, αλλά όχι ίδρυση από κλασικούς Έλληνες αποίκους όπως στη Μικρά Ασία του 8ου–6ου αιώνα π.Χ.
Η θέση και η γεωγραφία της αρχαίας Μλαύνδου/Βλαύνδου
Η αρχαία πόλη Μλαύνδος, γνωστή αργότερα ως Βλαύνδος, έχει εντοπιστεί απέναντι από το σημερινό χωριό Sülümenli, στην περιοχή Ulubey της επαρχίας Uşak. Βρίσκεται περίπου σαράντα χιλιόμετρα νότια του Uşak και διακόσια χιλιόμετρα ανατολικά της Σμύρνης, σε μια άγονη ζώνη της λυδοφρυγικής μεθορίου. Ο οικισμός, μεσαίου μεγέθους, είναι κτισμένος σε υψόμετρο εξακοσίων 80 μέτρων, στην κορυφή ενός στενού ασβεστολιθικού βράχου που περιβάλλεται στις τρεις πλευρές του από βαθιές κοιλάδες. Η φυσική αυτή οχύρωση καθόρισε την πολεοδομική ανάπτυξη της πόλης και εξηγεί σε μεγάλο βαθμό τη διατήρηση πολλών από τα μνημεία της μέχρι σήμερα.
Οι νομισματικές εκδόσεις της Ελληνιστικής περιόδου φέρουν την ονομασία Μλαύνδος, ένδειξη της προελληνικής προέλευσης του τοπωνυμίου, το οποίο αργότερα εξελληνίστηκε σε Βλαύνδος. Το πρόσφυμα -νδ- είναι χαρακτηριστικό των αυτόχθονων ονομάτων της Μικράς Ασίας, ενώ η αρχική μορφή πιθανόν συνδέεται με χεττιτική ή λουβιακή ρίζα. Η πόλη, αν και μικρότερη από τα μεγάλα κέντρα της ενδοχώρας όπως οι Σάρδεις ή η Ιεράπολις, προσφέρει εξαιρετική ευκαιρία μελέτης χάρη στη σχετικά καλή διατήρηση των κτηρίων, της πολεοδομίας και των μικροευρημάτων της. Μέσα από τις κατόψεις, τη διάταξη των δημόσιων χώρων και τις δίγλωσσες επιγραφές που μαρτυρούν έντονη ρωμαϊκή παρουσία, οι αρχαιολόγοι μπορούν να ανασυνθέσουν την κοινωνική, θρησκευτική και οικονομική ζωή της πόλης από την Ελληνιστική έως τη Βυζαντινή περίοδο. Παρότι η προελληνική ονομασία υποδηλώνει κατοίκηση ήδη από τη δεύτερη χιλιετία π.Χ., δεν έχουν εντοπιστεί ακόμη ευρήματα αυτής της πρώιμης φάσης. Από το 2000, οι ανασκαφές διεξάγονται συστηματικά από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο, αποκαλύπτοντας σταδιακά το ιστορικό βάθος και τη σημασία της Βλαύνδου.
Ένας ιερός περίβολος που προηγείται του ναού
Οι φετινές ανασκαφές επικεντρώθηκαν στον Βόρειο Ναό, περίπου 200 μέτρα από την κύρια είσοδο της αρχαίας πόλης. Σύμφωνα με τον διευθυντή του Μουσείου Ουσάκ και επικεφαλής των ανασκαφών, Ιλχάν Τσαβούς, οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν έναν ορθογώνιο περίβολο μήκους περίπου 250 μέτρων, ο οποίος όριζε το τέμενος του ναού. Η χρονολόγηση του τοίχου στα 2.500 χρόνια πριν αποδεικνύει ότι ο χώρος είχε ήδη καθιερωθεί ως ιερός πολύ πριν από την ανέγερση του ρωμαϊκού ναού. Η διαφορά των αιώνων ανάμεσα στον περίβολο και το μνημείο μεταβάλλει την ερμηνεία της περιοχής: ο ναός δεν σηματοδοτεί την απαρχή της λατρείας, αλλά εντάσσεται σε μια προϋπάρχουσα ιερή ζώνη.
Το εσωτερικό του Ιερού: Υποδομές και οργάνωση του ιερού χώρου
Στο εσωτερικό του περιβόλου εντοπίστηκαν υδραυλικά κανάλια που τροφοδοτούσαν τον χώρο του ναού, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για την πρακτική οργάνωση . Οι εργασίες συνεχίζονται στο δάπεδο του ιερού και προς το κεντρικό τμήμα του ναού, αποκαλύπτοντας σταδιακά τη διάταξη και την εξέλιξη του συγκροτήματος. Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο Βόρειος Ναός δεν ήταν ένα μεμονωμένο μνημείο, αλλά μέρος ενός ευρύτερου, σχεδιασμένου θρησκευτικού τοπίου.
Νομίσματα και ίχνη λατρευτικών πρακτικών
Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνονται και ρωμαϊκά νομίσματα, τα οποία πιθανόν συνδέονται με τελετουργικές πρακτικές, όπως προσφορές εντός ή γύρω από το τέμενος. Παρόμοιες καταθέσεις είναι γνωστές από άλλα αρχαία ιερά, ενώ η ακριβής ερμηνεία εξαρτάται από το αρχαιολογικό τους πλαίσιο. Τα νομίσματα προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο στην ιστορία του Βόρειου Ναού, αποδεικνύοντας ότι ο χώρος παρέμεινε ενεργός τόπος λατρείας κατά τη ρωμαϊκή περίοδο.
Ένα βαθύτερο παρελθόν
Η Βλαύνδος, χτισμένη σε φυσικά οχυρή θέση πάνω από τις χαράδρες του φαραγγιού Ulubey, συνδέεται με μακεδονικούς πληθυσμούς που εγκαταστάθηκαν στην Ανατολία μετά τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Στους αιώνες που ακολούθησαν εξελίχθηκε σε σημαντικό περιφερειακό κέντρο. Οι ανασκαφές έχουν αποκαλύψει μνημειακούς δρόμους, λουτρά, εργαστήρια, θρησκευτικά κτίρια και πολυάριθμους λαξευτούς τάφους στις πλαγιές των χαραδρών, ορισμένοι από τους οποίους διατηρούν ίχνη τοιχογραφιών της ρωμαϊκής περιόδου.
Η αποκάλυψη του αρχαϊκού περιβόλου γύρω από τον Βόρειο Ναό μεταφέρει την ιστορία του συγκεκριμένου ιερού ακόμη πιο πίσω στον χρόνο. Η αφήγηση δεν ξεκινά με την ανέγερση του ρωμαϊκού ναού, αλλά με την προγενέστερη χάραξη του χώρου ως ιερού εδάφους.
πηγές: anatolianarcheology.net,http://asiaminor.ehw.gr/
