Δύο νέες εκθέσεις στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης Βαρσοβίας: Σουρεαλισμός, Αντιφασισμός και η «Μαύρη» Ιστορία της Πολωνίας

 

Πριν λίγες ημέρες άνοιξαν στις πύλες τους στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Βαρσοβίας δύο μεγάλες εκθέσεις που συνομιλούν με την ιστορία, την πολιτική και τις σύγχρονες κοινωνικές αναζητήσεις. Η πρώτη, In the Very Bowels of Changes: Surrealism and Antifascism, επανεξετάζει τον σουρεαλισμό ως διεθνές κίνημα αντίστασης. Η δεύτερη, Ways of the Black Spread Over the White Land, φωτίζει τη σχέση της Πολωνίας με τη Μαύρη κουλτούρα και την υποσαχάρια Αφρική κατά την περίοδο του Ανατολικού Μπλοκ. Μαζί, οι δύο εκθέσεις συνθέτουν ένα πολυπολιτισμικό ταξίδι που ενώνει ηπειρώτικες ιστορίες με έναν κοινό στόχο: την καταπολέμηση της βίας και την ενίσχυση της διεθνούς αλληλεγγύης.

Σουρεαλισμός και Αντιφασισμός: Η τέχνη ως αντίσταση

Η έκθεση για τον σουρεαλισμό παρουσιάζει το κίνημα όχι ως αισθητικό ύφος, αλλά ως πολιτική και κοινωνική δύναμη που αντιστάθηκε στον φασισμό, τον ναζισμό και τον αποικιοκρατικό λόγο της Δύσης. Όπως αναφέρεται στο κείμενο: «Surrealists would condemn Europe’s colonial project, organize themselves against fascists, fight in the Spanish Civil War… Their resistance was art itself.»

Η έκθεση αναπτύσσεται ως χάρτης διεθνών διαδρομών: από την Πράγα στο Μεξικό, από το Κάιρο στη Μαρτινίκα, από το Παρίσι στο Σικάγο. Παρουσιάζονται έργα των Max Ernst, Hans Arp, Dora Maar, Miró, Magritte, αλλά και Πολωνών καλλιτεχνών που επηρεάστηκαν από τον αντιφασιστικό και αντι-αποικιοκρατικό πυρήνα του σουρεαλισμού. Οι επιμελητές τονίζουν ότι οι αξίες του κινήματος – ελευθερία, ισότητα, χειραφέτηση – παραμένουν επίκαιρες σε μια εποχή νέων κοινωνικών αναταραχών.

Ways of the Black Spread Over the White Land: Η «Μαύρη» ιστορία της Πολωνίας

Η δεύτερη έκθεση εξετάζει τη σχέση της Πολωνίας με την υποσαχάρια Αφρική από το 1945 έως το 1989, αναδεικνύοντας ξεχασμένες ιστορίες συνεργασίας, πολιτισμικών ανταλλαγών και καλλιτεχνικών επιρροών.

Όπως σημειώνεται στο κείμενο: «Works on show revive the memory of relations that have been set aside since democratic transition began.» Η έκθεση περιλαμβάνει έργα Πολωνών και Αφρικανών καλλιτεχνών, αποφοίτων πολωνικών σχολών, καθώς και ιστορικά τεκμήρια από την εποχή που περίπου 3.000 Αφρικανοί φοιτητές σπούδαζαν στην Πολωνία. Παρουσιάζονται έργα που συνομιλούν με αντιρατσιστικά και αντι-αποικιοκρατικά κινήματα, όπως το Colonial Exploitation του Strzemiński και το Black Land του Jonasz Stern.

Ξεχωρίζει η ανακατασκευή του μνημείου της Alina Ślesińska για τον Kwame Nkrumah, που καταστράφηκε το 1966 και επανέρχεται σήμερα ως μέρος της εγκατάστασης One man does not rule a nation.

Η πρώτη μονογραφική έκθεση της Ewa Juszkiewicz στο Museo Thyssen‑Bornemisza – Η ανατροπή του γυναικείου πορτρέτου

Το Museo Nacional Thyssen‑Bornemisza παρουσιάζει την πρώτη μονογραφική έκθεση της Πολωνής καλλιτέχνιδας Ewa Juszkiewicz, στο πλαίσιο του προγράμματος της Συλλογής Blanca & Borja Thyssen‑Bornemisza. Με περισσότερα από είκοσι έργα, η έκθεση φωτίζει μια από τις πιο ανατρεπτικές φωνές της σύγχρονης ευρωπαϊκής ζωγραφικής, η οποία επαναδιατυπώνει το γυναικείο πορτρέτο μέσα από παραμόρφωση, μεταμόρφωση και σουρεαλιστική ανατροπή.

Μια καλλιτέχνιδα που επαναπροσδιορίζει το ευρωπαϊκό πορτρέτο

Από το 2011, η Ewa Juszkiewicz αναπτύσσει μια συνεκτική σειρά έργων βασισμένη σε γυναικεία πορτρέτα του 18ου και 19ου αιώνα. Αντλώντας από την ιστορία της τέχνης, αλλά και από τη γλώσσα του σουρεαλισμού, αντικαθιστά τα πρόσωπα των γυναικών με περίτεχνες συνθέσεις από υφάσματα, μαλλιά, λουλούδια, φρούτα ή οργανικές μορφές.

Με αυτόν τον τρόπο, αποδομεί τα στερεότυπα της θηλυκής ομορφιάς και αποκαλύπτει πώς η ιστορική ζωγραφική διαμόρφωσε – και συχνά περιόρισε – την εικόνα της γυναίκας.

Η τεχνική της μεταμόρφωσης

Η Juszkiewicz χρησιμοποιεί μια εξαιρετικά εκλεπτυσμένη τεχνική που παραπέμπει στη ζωγραφική των παλιών δασκάλων, ενώ ταυτόχρονα εισάγει μια σύγχρονη, έντονα κορεσμένη χρωματική παλέτα.

Η σύγκρουση ανάμεσα στο κλασικό και το ανατρεπτικό δημιουργεί ένα νέο είδος πορτρέτου, όπου η ταυτότητα δεν είναι δεδομένη αλλά ανοιχτή σε πολλαπλές αναγνώσεις.

Τα έργα της κινούνται ανάμεσα στο ανθρώπινο και το μη ανθρώπινο, επεκτείνοντας τα όρια του πορτρέτου ως είδους.

Η κριτική ματιά στη γυναικεία αναπαράσταση

Στην ευρωπαϊκή ζωγραφική του 18ου και 19ου αιώνα, το πρόσωπο λειτουργούσε ως φορέας κοινωνικών προσδοκιών και κανόνων. Η Juszkiewicz αποκαλύπτει αυτήν την ιστορική κατασκευή, μετατοπίζοντας την προσοχή σε στοιχεία όπως υφάσματα, λουλούδια και διακοσμητικά μοτίβα – στοιχεία που συχνά αισθητικοποιούσαν τις γυναίκες.

Με την απόκρυψη του προσώπου, οι μορφές της αποφεύγουν την ταύτιση και αποκτούν νέα, απροσδόκητη δύναμη.

Η διεθνής πορεία της καλλιτέχνιδας

Τα έργα της έχουν παρουσιαστεί σε κορυφαία μουσεία, όπως το Brooklyn Museum, το Centre Pompidou‑Metz, το Musée d’Art Moderne de Paris, το Museo Picasso Málaga και το National Museum of China.

Παράλληλα, βρίσκονται σε σημαντικές συλλογές, όπως της Albertina στη Βιέννη, του Long Museum στη Σαγκάη και του Museum of Contemporary Art San Diego.

Μυθικά τέρατα της ελληνικής μυθολογίας και άλλες σουρεαλιστικές ιστορίες στο Μουσείο Τέχνης Φιλαδέλφειας

Η έκθεση «Dreamworld: Surrealism at 100» εγκαινιάζετα στο Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας, αποτελώντας τον μοναδικό σταθμό της συλλογής στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά από παρουσιάσεις σε Βρυξέλλες, Παρίσι, Αμβούργο και Μαδρίτη. Η έκθεση σηματοδοτεί τα εκατό χρόνια του σουρεαλισμού, παρουσιάζοντας έργα από εμβληματικούς καλλιτέχνες όπως οι Σαλβαδόρ Νταλί, Πάμπλο Πικάσο, Φρίντα Κάλο, Μαξ Έρνστ, Ρενέ Μαγκρίτ, Λεονόρα Κάρινγκτον και Μαν Ρέι.

 Έκθεση με Νταλί, Πικάσο και μυθολογικά τέρατα στη Φιλαδέλφεια

Ο σουρεαλισμός, που θεμελιώθηκε το 1924 με το «Μανιφέστο του Σουρεαλισμού» του Αντρέ Μπρετόν, εξερευνά τη φαντασία και το ασυνείδητο μέσα από εικόνες ονειρικές και αλλόκοτες. Στην έκθεση, οι επισκέπτες θα δουν το «Αφροδισιακό Τηλέφωνο» του Νταλί, ένα λευκό σταθερό τηλέφωνο με ένα γλυπτό αστακού στη θέση του ακουστικού, το οποίο εντάσσεται στην ενότητα περί ερωτισμού. Άλλες ενότητες εξετάζουν την προέλευση του κινήματος, τη σχέση του με τη φύση και τις υπερφυσικές εκφάνσεις του.

Η έκθεση περιλαμβάνει έργα σε διάφορα μέσα, από ελαιογραφίες και κουτιά σκιάς μέχρι μια ομπρέλα φτιαγμένη από σφουγγάρια. Τρεις βιντεοεγκαταστάσεις προβάλλουν ασπρόμαυρες εικόνες στους τοίχους, ενώ ένα κινητικό γλυπτό του Φιλαδελφιώτη καλλιτέχνη Αλεξάντερ «Σάντι» Κάλντερ αιωρείται διακριτικά σε έναν από τους χώρους.

Δύο ενότητες εστιάζουν στον πόλεμο και την πολιτική. Οι σουρεαλιστές χρησιμοποίησαν μυθικά τέρατα της ελληνικής μυθολογίας, όπως τον Μινώταυρο και τη Χίμαιρα, για να συμβολίσουν την άνοδο του αυταρχισμού στην Ισπανία του Φράνκο και στη Γερμανία του Χίτλερ. Η έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οδήγησε πολλούς από αυτούς τους καλλιτέχνες στην εξορία, με έργα που δημιουργήθηκαν στο Μεξικό και τις ΗΠΑ να παρουσιάζονται αποκλειστικά στη Φιλαδέλφεια.

Η έκθεση θα φιλοξενείται στον δεύτερο όροφο του μουσείου έως τις 16 Φεβρουαρίου 2026. Την ημέρα των εγκαινίων, ο επιμελητής Matthew Affron θα δώσει διάλεξη στις 14:00, ενώ θα ακολουθήσουν θεματικές ξεναγήσεις με εκπαιδευτικό και ταρώ περιεχόμενο.

ΠΗΓΗ:https://www.phillyvoice.com/

ΦΩΤΟ:Kristin Hunt/for PhillyVoice

«Η Ομορφιά της Ύπαρξης»: Σουρεαλιστική ωδή στο υπαρξιακό κενό

Κινηματογραφικό ποιήμα που μοιάζει με όνειρο χωρίς ξύπνημα...
Εσωτερικός μονόλογος που δεν ειπώθηκε ποτέ. Σαν να κοιτάς τον κόσμο μέσα από ένα θολό τζάμι την αυγή, όταν όλα είναι ακόμη πιθανά και τίποτα δεν έχει ειπωθεί με βεβαιότητα.

Εδώ, η εικόνα προηγείται της σκέψης. Η σιωπή βαραίνει περισσότερο από τον διάλογο. Οι ήρωες δεν ζουν, αλλά αιωρούνται...

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Κινηματογραφικά tableaux ή ζωντανοί πίνακες;

Η ταινία «Η Ομορφιά της Ύπαρξης»(About Endlessness)  με μια υπέροχη πανοραμική εικόνα, μια εικαστική αναφορά στον Μαρκ Σαγκάλ, που προϊδεάζει για το ποιητικό και ονειρικό ύφος που ακολουθεί. Ο Roy Andersson έχει δηλώσει ότι αγαπά τον Marc Chagall επειδή τα έργα του αποπνέουν ανθρωπιά, ποίηση και μια αίσθηση ελευθερίας που τον συγκινεί βαθιά.Ο Andersson φαίνεται να αντλεί έμπνευση από αυτή την ποιητική ελευθερία, δημιουργώντας κινηματογραφικά tableaux που μοιάζουν με ζωντανούς πίνακες — στατικούς, αλλά γεμάτους νόημα.

Η αισθητική συγγένεια μεταξύ των δύο δημιουργών είναι εμφανής: και οι δύο αποφεύγουν τον ρεαλισμό για να φτάσουν σε κάτι πιο ουσιαστικό, πιο υπαρξιακό. Όπως ο Chagall ζωγραφίζει την ψυχή της μνήμης και της αγάπης, έτσι και ο Andersson κινηματογραφεί την αμηχανία, τη μοναξιά και την ελπίδα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Η γοητεία του αφηρημένου- Ο συμβολισμός του Pierrot

Πρόκειται για ένα φιλμ σε σουρεαλιστικό τόνο, χωρίς εμφανή συνοχή, σαν ελεύθερος συνειρμός εικόνων και σκηνών. Οι ήρωες εμφανίζονται σαν να φορούν μάσκες, αποστασιοποιημένοι από την πραγματικότητα, σαν φαντάσματα που περιπλανώνται σε έναν κόσμο χωρίς σταθερές.Ο Roy Andersson χρησιμοποιεί βαμμένους ήρωες ως εικαστική και θεματική αναφορά στον Pierrot, τον παλιάτσο της commedia dell’arte, για να ενισχύσει την αίσθηση υπαρξιακής αποστασιοποίησης και μελαγχολίας.

Η επιλογή του συνδέεται βαθιά με την παράδοση του Pierrot, του «λυπημένου κλόουν» που εμφανίζεται στην ευρωπαϊκή τέχνη από τον 17ο αιώνα και συμβολίζει τη μοναξιά, την απογοήτευση και την αδυναμία επικοινωνίας. Ο Pierrot, με το λευκό του πρόσωπο και την αθώα, συχνά αμήχανη στάση, έγινε σύμβολο της υπαρξιακής θλίψης και της εσωτερικής απομόνωσης. Οι καλλιτεχνικές αναφορές στον Pierrot — από τον Watteau και τον Fragonard έως τη μοντέρνα τέχνη και τον κινηματογράφο — τον παρουσιάζουν ως φιγούρα που «κλαίει από μέσα», αποκομμένη από τον κόσμο, αλλά γεμάτη εσωτερική ένταση.

Βιβλικές αλληγορίες

Η σκηνοθετική ματιά του Ρόι Άντερσον παλεύει ανάμεσα στο όνειρο και τον εφιάλτη, δημιουργώντας μια μουντή ατμόσφαιρα με ήπια χρώματα και αργό ρυθμό. Η αφήγηση είναι αποσπασματική, θυμίζοντας θεατρικό έργο με ασύνδετα επεισόδια με μαύρο χιούμορ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αλληγορία της σταύρωσης, με μια πομπή σαδιστών σταυρωτών, καθώς και η σκηνή με τον ιερέα που τρεκλίζει, αποδομώντας τη θρησκευτική βεβαιότητα. Το μεγάλο κλου είναι η σκηνή με τον Χίτλερ, που λειτουργεί ως σύμβολο της απόλυτης βίας και του υπαρξιακού τρόμου.

Ο Roy Andersson χρησιμοποιεί βιβλικές αλληγορίες για να σχολιάσει τηνανθρώπινη ύπαρξη, την ηθική ευθύνη και την πνευματική αποξένωση της σύγχρονης κοινωνίας, αξιοποιώντας τη δύναμη των θρησκευτικών συμβόλων ως παγκόσμιας γλώσσας.Στην παράδοση της βιβλικής αλληγορίας, κάθε εικόνα ή πράξη φέρει διπλό νόημα: το κυριολεκτικό και το πνευματικό.

 Ο Andersson αξιοποιεί αυτή τη δομή για να δημιουργήσει σκηνές που μοιάζουν με σύγχρονες παραβολές — στατικές, σχεδόν θεατρικές, στις οποίες οι χαρακτήρες δεν δρουν αλλά υπομένουν. Η σταύρωση, για παράδειγμα, δεν είναι απλώς θρησκευτικό σύμβολο, αλλά μετατρέπεται σε εικόνα της κοινωνικής ταπείνωσης, της βίας και της υπαρξιακής εγκατάλειψης.Η επιλογή του να ενσωματώνει τέτοιες αλληγορίες συνδέεται με την επιθυμία του να μιλήσει για καθολικά ανθρώπινα θέματα — τον πόνο, την ελπίδα, την αδικία, την ανάγκη για συγχώρεση — με τρόπο που ξεπερνά τις πολιτισμικές και γλωσσικές διαφορές. Όπως και οι παραβολές της Βίβλου, οι σκηνές του Andersson δεν προσφέρουν λύσεις, αλλά θέτουν ερωτήματα.

Νοήματα

Η ταινία στέλνει μηνύματα για τη μοναχικότητα, την τιμή, τον πόλεμο, την αγωνία του θανάτου και την έλλειψη νοήματος στη ζωή. Θυμίζει τα λόγια του Ίρβιν Γιάλομ: «Η ζωή είναι μια σπίθα ανάμεσα σε δύο όμοια κενά: το σκοτάδι πριν από τη γέννηση και το σκοτάδι μετά τον θάνατο». Σαν ο σκηνοθέτης να πραγματεύεται τα σκοτάδια που φέρουμε στην ψυχή μας πριν ακόμη γεννηθούμε. Το υπαρξιακό άγχος εδώ δεν είναι κινητήριος δύναμη, αλλά μαγνήτης που βυθίζει τους ήρωες στον πάτο.

Οι ερμηνείες των Μπενγκτ Μπέργκιους, Άνια Μπρομς και Μάρτιν Σέρνερ είναι εσωστρεφείς και συμβολικές, με τους ηθοποιούς να λειτουργούν περισσότερο ως φορείς ιδεών παρά ως ψυχολογικά ολοκληρωμένοι χαρακτήρες. 

Αξίζεις νας δεις της ταινίας γιατί:

Πέρα απός τα νοήματα, η τεχνική πλευρά της ταινίας είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα: συχνά η δράση εκτυλίσσεται στο δεύτερο πλάνο, μέσα από ανοιχτές πόρτες ή ημιδιαφανείς κουρτίνες, ενώ ο φωτισμός είναι αχνός, σαν όλα να διαδραματίζονται την αυγή. Ιδιαίτερα προσεγμένη είναι και η μουσική, που ενισχύει την αίσθηση του υπαρξιακού κενού.

Ο θεατής θα απολαύσει την ποιητική αισθητική της ταινίας, αλλά χρειάζεται καθαρό μυαλό και διάθεση για στοχασμό, ώστε να κατανοήσει τα βαθύτερα νοήματα που αναδύονται μέσα από τις εικόνες και τις σιωπές. 

Max Ernst έως Dorothea Tanning: Μια έκθεση για τα Δίκτυα του Σουρεαλισμού

 

Έναν αιώνα μετά το «Πρώτο Μανιφέστο του Σουρεαλισμού» (1924), η Neue Nationalgalerie του  Staatliche Museen zu Berlinανοίγει τις πόρτες της σε μια έκθεση που φωτίζει τα πολύπλοκα δίκτυα μιας καλλιτεχνικής επανάστασης που σημάδεψε τον 20ό αιώνα. 

Με το βλέμμα στραμμένο όχι μόνο στα έργα αλλά και στις ιστορίες ζωής των δημιουργών, εμπόρων και συλλεκτών, η έκθεση αναδεικνύει τον Σουρεαλισμό ως ζωντανό οργανισμό σχέσεων, μετακινήσεων και ανατροπών.

Τα δίκτυα του Σουρεαλισμού και οι διαδρομές των έργων

Η έκθεση «Max Ernst έως Dorothea Tanning: Networks of Surrealism» παρουσιάζεται από τις 17 Οκτωβρίου 2025 έως την 1η Μαρτίου 2026, σε συνεργασία με το Κεντρικό Αρχείο (Zentralarchiv), και εστιάζει στις προελεύσεις των έργων της συλλογής Ulla και Heiner Pietzsch. Μέσα από αντιπροσωπευτικά έργα ζωγραφικής και γλυπτικής καλλιτεχνών όπως οι Leonora Carrington, Salvador Dalí, Max Ernst, Leonor Fini, René Magritte, Joan Miró και Dorothea Tanning, οι επισκέπτες θα ανακαλύψουν πώς προσωπικές σχέσεις, ιστορικές αναταράξεις και κοινωνικά δίκτυα διαμόρφωσαν την εξάπλωση του Σουρεαλισμού.

Από το Παρίσι στην εξορία και οι ιστορίες πίσω από τα έργα

Η έκθεση αρθρώνεται σε τρεις ενότητες και χαρτογραφεί τις περιπετειώδεις διαδρομές των έργων, από το Παρίσι και τις ευρωπαϊκές πόλεις του Μεσοπολέμου έως το Μεξικό και τις Ηνωμένες Πολιτείες, μέσα στον ζόφο του ναζισμού και του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. 

Οι καλλιτέχνες και οι συλλέκτες τους, συχνά αναγκασμένοι σε φυγή ή κρυψώνα, έφεραν μαζί τους –ή άφησαν πίσω– έργα που σήμερα μαρτυρούν όχι μόνο φιλίες και συνεργασίες αλλά και διωγμούς, απώλειες και νέες αρχές.

Η κληρονομιά του Σουρεαλισμού μέσα από τις βιογραφίες των έργων

Οι «βιογραφίες» αυτών των έργων τέχνης, που αντανακλούν προσωπικές διαδρομές και συλλογικές τραγωδίες, ξεπερνούν την απλή αφήγηση ιδιοκτησίας. Αποκαλύπτουν τον Σουρεαλισμό ως ένα πυκνό δίκτυο ιδεών, σχέσεων και εμπειριών που άνθισε παρά τις μεγαλύτερες πολιτικές και κοινωνικές καταιγίδες του 20ού αιώνα. 

Η έκθεση προσφέρει ένα σπάνιο βλέμμα στο πώς η τέχνη, ακόμα και μέσα στην εξορία, διατήρησε τη δύναμή της να μεταμορφώνει και να εμπνέει.

΄Έκθεση έργων του Man Ray στο ΜΕΤ- Ιστορική δωρεά έργων Ντανταϊσμού και Σουρεαλισμού

Τριάντα πέντε έργα της Bluff Collection που έγιναν δωρεά στο ΜΕΤ θα παρουσιαστούν στην έκθεση Man Ray: When Objects Dream, η οποία θα διαρκέσει από τις 14 Σεπτεμβρίου 2025 έως την 1 Φεβρουαρίου 2026. Η έκθεση θα εξετάσει τη διεπιστημονική πειραματική πρακτική του Man Ray, με έμφαση στις rayographs, φωτογραφίες χωρίς κάμερα. Συγκεκριμένα, θα περιλαμβάνει περίπου 160 rayographs, ζωγραφικά έργα, αντικείμενα, τυπώματα και φωτογραφίες.

Η  δωρεά περιλαμβάνει 188 έργα από 37 κορυφαίους καλλιτέχνες της πρωτοποριακής τέχνης, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τα έργα του Man Ray, του Jean Arp, του Marcel Duchamp, του Max Ernst και άλλων. Η συλλογή, γνωστή ως Bluff Collection, αποτελεί υπόσχεση δωρεάς από τον Trustee του Met, John Pritzker. Η συλλλογή περιλαμβάνει κολάζ, ζωγραφικά έργα, φωτογραφίες, αντικείμενα και έργα σε χαρτί, συνοδευόμενα από σπάνιους καταλόγους εκθέσεων και άλλες εκδόσεις σχετικές με τον Ντανταϊσμό και τον Σουρεαλισμό.

Η σημασία της Bluff Collection για το Met

Ο Max Hollein, Διευθυντής και CEO του Met, τόνισε ότι η συλλογή του John Pritzker με έργα του Man Ray και των καλλιτεχνών από τον στενό κύκλο του είναι ανεπανάληπτη και προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα για τους πρωτοπόρους του μοντερνισμού. Η δωρεά έρχεται σε κρίσιμη στιγμή, καθώς το μουσείο προετοιμάζεται για το άνοιγμα της νέας πτέρυγας Tang για τη μοντέρνα και σύγχρονη τέχνη.

Ο ρόλος του Ντανταϊσμού και του Σουρεαλισμού στην τέχνη του 20ού αιώνα

Οι καλλιτεχνικές και λογοτεχνικές κινήσεις του Ντανταϊσμού και του Σουρεαλισμού προέκυψαν από τις ριζοσπαστικές κοινωνικές και πολιτιστικές μεταμορφώσεις των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Οι Ντανταϊστές επιδίωκαν να καταστρέψουν τα ψέματα της λογικής και να ανακαλύψουν μια νέα άλογη τάξη, ενώ οι Σουρεαλιστές, εμπνεόμενοι από τον Freud και τον Marx, προσπάθησαν να υπερβούν τον καταπιεστικό ορθολογισμό και να εξερευνήσουν το υποσυνείδητο και την ανώτερη πραγματικότητα των ονείρων.

Κεντρικός ρόλος του Man Ray και μοναδικά έργα της συλλογής

Η Bluff Collection περιλαμβάνει μοναδικά έργα του Man Ray, όπως είναι το εμβληματικό Le violon d’Ingres (1924), που απεικονίζει την Kiki de Montparnasse με τα ηχητικά ανοίγματα ενός βιολιού στην πλάτη της. Άλλα έργα περιλαμβάνουν το Torso (Retour à la raison), Noire et blanche και L’homme. Η συλλογή περιλαμβάνει επίσης πορτφόλιο και έργα σε χαρτί του Marcel Duchamp, φωτογραφίες των Lee Miller, Charles Sheeler και Edward Steichen, κεραμικά της Beatrice Wood και πάνω από 100 βιβλία, μανιφέστα και περιοδικά σχετιζόμενα με τις σημαντικότερες στιγμές του Ντανταϊσμού και του Σουρεαλισμού.

Νέα ερευνητική πρωτοβουλία Bluff Collaborative

Η δωρεά συνοδεύεται από την ίδρυση της Bluff Collaborative for Research on Dada and Surrealist Art, μιας διεπιστημονικής πρωτοβουλίας για υποστήριξη νέων ερευνών και προγραμμάτων γύρω από τον Ντανταϊσμό και τον Σουρεαλισμό. Η πρωτοβουλία στοχεύει στην προώθηση νέων ιδεών για τη δύναμη της τέχνης στην κοινωνία και στην έμπνευση καλλιτεχνών, επισκεπτών και ερευνητών. Η Bluff Collection και η ερευνητική πρωτοβουλία υπόσχονται να ενισχύσουν τη θέση του Metropolitan Museum of Art ως κεντρικού προορισμού για την κατανόηση της ιστορίας της μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης.

Πηγή : artdaily.cc

Διεθνής έκθεση σουρεαλισμού στο Εθνικό Μουσείο της Εσθονίας

Το  Εθνικό Μουσείο της Εσθονίας εγκαινιάζει σήμερα 4 Απριλίου την έκθεση «Σουρεαλισμός 100. Πράγα, Ταρτού και άλλες ιστορίες...», την οποία επιμελήθηκαν από κοινού το Μουσείο Τέχνης του Ταρτού και η Εθνική Πινακοθήκη της Πράγας. Οι επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν έργα των διασημότερων Εσθονών και Τσέχων σουρεαλιστών του 20ού και 21ου αιώνα και όχι μόνο. Η έκθεση αποτελεί μέρος του κύριου προγράμματος της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης Ταρτού 2024.

 

Ο τσεχικός και ο εσθονικός υπερρεαλισμός ξεκινούν διάλογο. Στην αρχή μπορεί να φαίνεται εκπληκτικός συνδυασμός, αλλά τα δύο κράτη μοιράζονται μια περίπλοκη ιστορία υπό την επιρροή της Σοβιετικής Ένωσης τον 20ό αιώνα. Όπως και η εσθονική τέχνη και κουλτούρα, η τέχνη των Τσέχων και της υπόλοιπης Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης έχει μείνει αδικαιολόγητα εκτός του πεδίου των ευρύτερων αφηγήσεων. «Φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από την ίδρυση του υπερρεαλιστικού λογοτεχνικού και καλλιτεχνικού κινήματος, το οποίο προσέφερε κατά τη διάρκεια του αιώνα έμπνευση σε πολλούς δημιουργούς και συναρπαστικές εμπειρίες σε ευρύτερα ακροατήρια», λέει μία από τις επιμελήτριες, η Joanna Hoffmann.

 

Καλλιτεχνικό κέντρο

 

Εκτός από το Παρίσι, η Πράγα ήταν το σημαντικότερο κέντρο του υπερρεαλισμού στην Ευρώπη κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα: οι καλλιτέχνες επικοινωνούσαν στενά με τους Παριζιάνους ομολόγους τους και ο υπερρεαλισμός χρησιμοποιούσε μια προγραμματική προσέγγιση. Οι σημαντικότεροι δημιουργοί του υπερρεαλιστικού κινήματος στην Πράγα ήταν οι Toyen και Jindřich Štyrský από την πρώτη γενιά, οι Mikuláš Medek, Emila Medková, Josef Istler και Václav Tikal από τη δεύτερη και οι Jan Švankmajer και Eva Švankmajerová από την τρίτη. Στην Εσθονία, ο υπερρεαλισμός προσεγγίστηκε με λιγότερο οργανωμένο τρόπο. Πολλοί καλλιτέχνες, όπως ο Eduard Wiiralt και η Karin Luts, συμπεριέλαβαν υπερρεαλιστικά μοτίβα στα έργα τους, αλλά δεν αφιερώθηκαν στο κίνημα. Ο Ülo Sooster και σίγουρα ο Ilmar Malin μπορούν να θεωρηθούν ως οι πιο συνεπείς υπερρεαλιστές δημιουργοί στην Εσθονία. Ο τελευταίος ήταν επίσης ένας από τους ιδρυτές της ομάδας υπερρεαλιστών καλλιτεχνών PARA '89. Συναρπαστικά δείγματα υπερρεαλισμού μπορούν επίσης να βρεθούν στο έργο πολλών Εσθονών καλλιτεχνών του 20ού αιώνα και μπορούν να παρουσιαστούν με υπερηφάνεια στο κοινό με την ευκαιρία της 100ής επετείου αυτού του διεθνώς αναγνωρισμένου κινήματος. Η Δυτική Ευρώπη αφηγείται δυναμικά τη δική της ιστορία, και είναι καιρός να κάνουμε το ίδιο και εμείς σε αυτή την πλευρά της Ευρώπης.

Εκθέματα

Εκτός από έργα Εσθονών και Τσέχων καλλιτεχνών, οι επισκέπτες μπορούν επίσης να απολαύσουν ένα χαρακτικό του Σαλβαδόρ Νταλί που ανήκει στο Μουσείο Τέχνης του Ταρτού, καθώς και έργα συγγραφέων που συνδέονται με το υπερρεαλιστικό κίνημα, όπως ο Luis Buñuel, ο Max Ernst, ο Man Ray και ο Giorgio de Chirico.

Η έκθεση συνοδεύεται από πλούσια εικονογραφημένο εκτενή κατάλογο που παρουσιάζει τον εσθονικό και τσεχικό υπερρεαλισμό. Η έκθεση αποτελεί μέρος του κύριου προγράμματος της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης Tartu 2024.

Η Dorothea Tanning διεύρυνε τα όρια του σουρεαλισμού! Μια έκθεση στη Tate Modern Gallery

Όνειρα κι ασυνείδητο… Ένας από τους τρόπους με τους οποίους τέτοιου είδους καταπιεσμένα συναισθήματα θα αναδυθούν στην επιφάνεια. Ο Breton και οι συνεργάτες του ισχυρίστηκαν ότι οι καλλιτέχνες και οι συγγραφείς πρέπει να προσπαθούν ενεργά να ξεκλειδώσουν το ασυνείδητο, απελευθερώνοντας τις κρυφές επιθυμίες και παράλογη αγάπη, το παραλήρημα εμμονής και τρέλας. Διεθνείς καλλιτέχνες ανέπτυξαν τις δικές τους προσεγγίσεις για το παράλογο… Μια από αυτούς ήταν και η Dorothea Tanning, έργα της οποίας θα εκτεθούν από τις 27 Φεβρουαρίου 2019 στη Tate Modern Gallery στο Λονδίνο!

της Μαρίας Αλιμπέρτη

Κατά τη διάρκεια της καριέρας επτά δεκαετιών, η Dorothea Tanning διεύρυνε τα όρια του σουρεαλισμού. Η πρώτη μεγάλη αναδρομική έκθεση του έργου της Tanning στο Ηνωμένο Βασίλειο από το θάνατό της, το 2012, σε ηλικία 101 ετών, στη Tate Modern, θα παρουσιάσει την ιστορία της καριέρας επτά δεκαετιών της Tanning, από τους αινιγματικούς πρώιμους πίνακές της, όπως την αυτοπροσωπογραφία 1942  έως τα πιο πρωτοποριακά έργα της. Η καλλιτεχνης ήθελε να απεικονίσει «άγνωστες αλλά γνωστές καταστάσεις», να υποδείξει ότι υπήρχε  κάτι περισσότερο στη ζωή από το  ανθρώπινο μάτι.

Για πρώτη φορά αντιμετώπισε τον υπερρεαλισμό στη Νέα Υόρκη τη δεκαετία του 1930, ενώ ο ποιητής Αντρέ Μπρετόν δημοσίευσε το πρώτο μανιφέστο του σουρεαλισμού στο Παρίσι το 1924. Στη δεκαετία του 1940 παντρεύτηκε τον Max Ernst και μετακόμισε στην έρημο της Αριζόνας. Παρά το γεγονός ότι περιβαλλόταν  από ένα τεράστιο τοπίο, πολλοί από τους πίνακές της από αυτή την εποχή απεικονίζουν κλειστοφοβικούς και ανησυχητικούς οικιακούς χώρους. Από την "Μικρή νυχτερινή μουσική", εμπνευσμένο από τον Μότσαρτ, αναφέρεται στην καταπιεστική παιδική της ηλικίας και το ηλιοτρόπιο γίνεται σύμβολο της, επιδεικνύοντας εικονική τελειότητα!

Από τη δεκαετία του 1950, που έπειτα εργάστηκε στο Παρίσι, οι πίνακες της Tanning έγιναν πιο αφηρημένοι σε μια εικαστική μετατόπιση και στυλιστική αλλαγή, απομακρυνόμενη από το τυπικό σουρεαλιστικό όνειρο. Κατά τη δεκαετία του 1960 άρχισε να κάνει περίεργα μαλακά γλυπτά. Πολλά από αυτά τα έργα - συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης μεγέθους δωματίου Hôtel du Pavot, Chambre 202 -  με όργανα σκισμένα, μεταμορφωμένα και συνυφασμένα, συνδέονται με το ενδιαφέρον της για χορό.

Στη μεταγενέστερη ζωή της, η Tanning αφιέρωσε περισσότερο χρόνο για να γράψει, να εκδώσει ποίηση και ένα μυθιστόρημα στα 80 χρόνια της. Η συνεχής αναζήτηση της γυναικείας μορφής την έχει συνδέσει με το φεμινιστικό κίνημα. Μαζί με τις άλλες σουρεαλίστριες θεωρείται ότι υπήρξε ενεργό πρότυπο για να δρπατεύσουν οι καλλιτέχνιδες από τις περιοριστικές απόψεις περί ζωής και να γίνουν ανεξάρτητες καλλιτέχνιδες.

Παλαιότερα διοργανώθηκε έκθεση από το Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía της Μαδρίτης σε συνεργασία με την Tate Modern.

 Επιμέλεια έκθεσης στη Tate Modern Gallery  από τους Alyce Mahon και Ann Coxon, επιμελητή, διεθνή τέχνη, Tate Modern. Στις 28 Φεβρουαρίου η Mimi Johnson μοιράζεται προσωπικές αναμνήσεις της θείας της, της Dorothea Tanning.

Έως 9 Ιουνίου 2019.

Πηγές:www.tate.org.uk