Ανέγγιχτο ναυάγιο 2.500 ετών στο Ιόνιο αποκαλύπτει τα μυστικά του αρχαίου θαλάσσιου εμπορίου

Ένα ανέγγιχτο ναυάγιο φέρνει στο φως τη Μεσόγειο των αρχαίων εμπόρων...Μια εντυπωσιακή αρχαιολογική ανακάλυψη στα νερά του Ιονίου Πελάγους, κοντά στις ακτές της Κάτω Ιταλίας, αποκαλύπτει νέα στοιχεία για το θαλάσσιο εμπόριο της αρχαιότητας. Στα ανοικτά του Μοναστεράτσε, στην επαρχία του Ρέτζιο Καλάμπρια, εντοπίστηκε ένα ανέγγιχτο ναυάγιο που χρονολογείται μεταξύ 5ου και 4ου αιώνα π.Χ., διατηρώντας στο εσωτερικό του περισσότερους από 300 αμφορείς. Το εύρημα, που χαρακτηρίζεται ήδη ως «θησαυρός της Μεγάλης Ελλάδας», προσφέρει μια σπάνια ματιά στις εμπορικές ροές της Μεσογείου.

Άμεση κινητοποίηση των ιταλικών αρχών

Το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού ενεργοποίησε άμεσα σχέδιο διάσωσης, καθώς το ναυάγιο απειλείται από την αλιεία με τράτα. Η ανακάλυψη έγινε το 2023 στο πλαίσιο προληπτικών αρχαιολογικών ερευνών για την εγκατάσταση υπεράκτιου αιολικού πάρκου. Η τεχνική έκθεση που προέκυψε από τις πρώτες αυτοψίες υποβλήθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων του Ρέτζιο Καλάμπρια και του Βίμπο Βαλέντια, η οποία άρχισε τις διαδικασίες προστασίας σε συνεργασία με τις ειδικές μονάδες των Καραμπινιέρων.

Φως στους εμπορικούς δρόμους και τα κρασιά της Μεγάλης Ελλάδας

Οι αμφορείς του φορτίου, όλοι της ίδιας περιόδου, αναμένεται να προσφέρουν κρίσιμα στοιχεία για την παραγωγή και διανομή οίνου στη Μεγάλη Ελλάδα. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι τα σχήματα των αγγείων παραπέμπουν σε εργαστήρια της ιωνικής ακτής και της Σικελίας, επιβεβαιώνοντας την έντονη εμπορική δραστηριότητα μεταξύ των ελληνικών αποικιών της Κάτω Ιταλίας.

Τεχνολογίες αιχμής για την αποτύπωση του ναυαγίου

Για τον εντοπισμό και τη μελέτη του ναυαγίου χρησιμοποιήθηκαν προηγμένες τεχνολογίες αποτύπωσης του βυθού, φωτογραμμετρικά μοντέλα υψηλής ανάλυσης και μορφολογική χαρτογράφηση. Η διεπιστημονική ομάδα περιλαμβάνει ενάλιους αρχαιολόγους, γεωλόγους, φυσικούς, χημικούς και θαλάσσιους βιολόγους, ενώ το έργο συντονίζεται από την αρχιτέκτονα Roberta Filocamo και την ενάλια αρχαιολόγο Alessandra Ghelli.

Δύο συγκεντρώσεις αμφορέων – Οι πληγές της τράτας

Οι έρευνες αποκάλυψαν δύο ξεχωριστές συγκεντρώσεις αμφορέων σε απόσταση δέκα μέτρων, γεγονός που αποδίδεται σε ανθρώπινες παρεμβάσεις από αλιευτικά εργαλεία. Η αλλοίωση της αρχικής διάταξης οδήγησε τις αρχές να επιλέξουν την πλήρη ανάσυρση του φορτίου, παρά την προτίμηση της UNESCO για διατήρηση in situ.

Ανάσυρση, συντήρηση και ανάδειξη

Το Υπουργείο Πολιτισμού της Ιταλίας χρηματοδοτεί εξ ολοκλήρου το έργο, το οποίο περιλαμβάνει την ανάσυρση, συντήρηση και μελλοντική έκθεση των ευρημάτων. Στην επιχειρησιακή ομάδα συμμετέχουν ειδικοί όπως οι ενάλιοι αρχαιολόγοι Laura Sanna και Francesco Tiboni, καθώς και συντηρητές με εμπειρία σε υλικά που έχουν παραμείνει επί αιώνες στον βυθό.

Ένα ναυάγιο που αλλάζει την ιστορία της Μεσογείου

Οι αναλύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη θα καθορίσουν την κατάσταση διατήρησης των υλικών και τα επόμενα βήματα της ανάσυρσης. Το ναυάγιο υπόσχεται να φωτίσει κρίσιμες πτυχές του εμπορίου οίνου, της ναυσιπλοΐας και της οικονομίας της Μεγάλης Ελλάδας, προσφέροντας ένα σπάνιο παράθυρο στον κόσμο των αρχαίων θαλασσοπόρων.

  πηγές: https://archaeologymag.com/

https://www.finestresullarte.info/

Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες της αρχαιολογικής αποστολής στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της φετινής ερευνητικής περιόδου της αρχαιολογικής αποστολής του Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επιφανειακή επισκόπηση, ανασκαφές και μελέτη, υπό τη διεύθυνση της καθηγήτριας Κλασικών Σπουδών Joan Breton Connelly. Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στο αρχαίο λιμάνι στη θέση Μανίκι και στο νεκροταφείο της θέσης Πέγεια–Μελέτης.

Διεθνής συνεργασία και μελέτη των ευρημάτων

Στο διεπιστημονικό πρόγραμμα συμμετείχαν επιστήμονες και φοιτητές από το NYU, το Πανεπιστήμιο Κύπρου και το Ινστιτούτο Κύπρου. Η καθηγήτρια Στέλλα Δεμέστιχα διηύθυνε την καταγραφή περισσότερων από 700 κιλών οστράκων αμφορέων της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου. Κυρίαρχος τύπος ήταν οι αμφορείς Late Roman 1, τοπικής και κιλικιακής παραγωγής, καθώς και εισαγωγές από Παλαιστίνη και Γάζα του 6ου αιώνα μ.Χ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι 68 επιγραφές με κόκκινη μελάνη που διασώζονται σε αμφορείς από το Μανίκι, προσφέροντας σημαντικές προοπτικές για μελλοντική έρευνα.

Το μεγάλο σύνολο οστράκων προέρχεται από στρώμα επιχωμάτωσης που δημιουργήθηκε για την εξομάλυνση του απότομου βράχου, προκειμένου να κατασκευαστούν λιμενικά έργα. Τα έργα αυτά διευκόλυναν τη μεταφορά μαρμάρινων όγκων από την Προκόννησο, καθώς και σπονδύλων κιόνων και κιονοκράνων για τις βασιλικές που ανεγέρθηκαν στο Ακρωτήριο Δρέπανον επί Ιουστινιανού.

Ο λαξευτός τάφος και οι νέες αναλύσεις

Σημαντικό μέρος των φετινών εργασιών αφορούσε τον λαξευτό τάφο της Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου, ο οποίος είχε εντοπιστεί το 2018. Η Καθηγήτρια Jolanta Mlynaczyk συνέχισε τη μελέτη της κεραμικής, που χρονολογείται από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Η Δρ. Rebecca Gerdes από το Πανεπιστήμιο Cornell συνέλεξε δείγματα από ρωμαϊκά μαγειρικά σκεύη για ανάλυση οργανικών υπολειμμάτων, με στόχο την κατανόηση των διατροφικών συνηθειών και των ταφικών τελετουργιών της περιόδου.

Ο Δρ. Mariusz Burdajewicz συνέχισε την τεκμηρίωση των γυάλινων αγγείων, που χρονολογούνται από τα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. έως τις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ., με ευρήματα που περιλαμβάνουν χυτά και φυσητά γυάλινα σκεύη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορικής περιόδου.

Παρά τις εκτεταμένες αρχαίες και νεότερες διαρρήξεις του τάφου, εντοπίστηκαν πολύτιμα μεταλλικά αντικείμενα στην αρχική τους θέση. Ακόμη, μελετώνται από τη Δρ. Marianna Dági σε συνεργασία με το STARC του Ινστιτούτου Κύπρου,όπου διεξάγονται αναλύσεις hhXRF και προγραμματίζεται ανάλυση SEM.

Ανθρώπινα και ζωικά κατάλοιπα

Η Δρ. Έφη Νικήτα συνέχισε τη μελέτη των ανθρώπινων σκελετικών καταλοίπων, ενώ ο Δρ. Paul Croft ανέλυσε τα ζωικά οστά, τα οποία περιλαμβάνουν πρόβατα, αίγες, χοίρους, λαγούς, ψάρια και κοτόπουλα. Πολλά από αυτά φέρουν ίχνη καύσης, υποδηλώνοντας τελετουργικές πρακτικές ή προσφορές προς τους νεκρούς.

Επιφανειακές επισκοπήσεις και προφορική ιστορία

Ο Καθηγητής Thomas Tartaron καθοδήγησε φοιτητές σε νέα επιφανειακή επισκόπηση της Νεκρόπολης Μελέτης και προετοιμάζει συγκριτική μελέτη με τα δεδομένα του 2018 και 2019. Παράλληλα, συνέχισε το Πρόγραμμα Προφορικής Ιστορίας των Ψαράδων της Πέγειας, καταγράφοντας μαρτυρίες ντόπιων που ψάρευαν στο Μανίκι από μικρή ηλικία.

Στα βήματα του Hogarth

Η φετινή περίοδος περιλάμβανε και άτυπη επισκόπηση στο Ακρωτήριο Δρέπανον και στη Νεκρόπολη του Δάσους Μελέτης, ακολουθώντας τη διαδρομή του David George Hogarth όπως καταγράφεται στο Devia Cypria του 1889. Ο George Marshall Peters και ο Καθηγητής Lorenzo Calvelli συνόδευσαν την καθηγήτρια Connelly στην αναβίωση της πορείας και των παρατηρήσεων του Hogarth

70 αμφορείς ανελκύθηκαν από το ναυάγιο του Μαζωτού! Ίχνη για το εμπόριο στο Αιγαίο & την Αν.Μεσόγειο

Εβδομήντα εν μέρει ή πλήρως διατηρημένοι Χιακοί αμφορείς εντοπίστηκαν και ανελκύστηκαν  από το ναυάγιο 4ου αιώνα π.Χ., στη θαλάσσια περιοχή του χωριού Μαζωτού, στην Λάρνακα της Κύπρου, σε βάθος 45 μέτρων το οποίο ερευνάται από τους ειδικούς από το 2007. Οι περισσότεροι από αυτούς τους αμφορείς είχαν κατά πάσα πιθανότητα κρασί αλλά τουλάχιστον ένας ήταν γεμάτος ελιές, ενδεχομένως για κατανάλωση από το πλήρωμα. Επίσης, εντοπίστηκαν δύο αλιευτικά βάρη, τα οποία μας προσφέρουν τη δυνατότητα να δημιουργηθεί η εικόνα της ζωής των εμπόρων της εποχής. 

Τα στοιχεία αυτά έδωσε στη δημοσιότητα Τμήμα Αρχαιοτήτων, το Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων της Κύπρου μετά την ολοκλήρωση της έβδομης πλήρους ανασκαφικής περιόδου.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες θεωρείται ότι είναι το πρώτο ναυάγιο αυτής της περιόδου που εντοπίστηκε στη Ν.Α Μεσόγειο να μεταφέρει Χιακούς αμφορείς, σε βάθος που μπορούν να εργαστούν δύτες. Συνεπώς, η επιστημονική του σημασία είναι μεγάλη καθώς η έρευνά του μπορεί να απαντήσει σε ερωτήματα που αφορούν τους θαλάσσιους δρόμους και το εμπόριο μεταξύ των λαών του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου κατά την ύστερη κλασσική περίοδο.

Το έργο διεξάγεται από το Εργαστήριο Θαλάσσιων Αρχαιολογικών Ερευνών (MARELab) της Μονάδας Αρχαιολογικής Έρευνας του Πανεπιστημίου Κύπρου σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων της Κύπρου υπό τη διεύθυνση της Δρ Στέλλα Δεμέστιχα, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας . Η φωτογραμμετρική χαρτογράφηση του χώρου συντονίστηκε από τον Δρ. Δημήτριο Σκαρλάτο, Επίκουρο Καθηγητή στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Γεωπληροφορικής του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου.

Αυτή τη στιγμή εκτιμάται ότι ο αριθμός των αμφορέων που στοιβάζονταν κάτω από το εμπρόσθιο τμήμα του κάδου του πλοίου ότι είναι  ενενήντα εννέα . Ο στόχος της φετινής ανασκαφικής περιόδου ήταν να συνεχιστεί και να ολοκληρωθεί η ανασκαφή της περιοχής του τόξου του αρχαίου πλοίου.

Σημειώνεται ότι μόνο δύο ημέρες πριν από το τέλος της ανασκαφικής περιόδου, ένα από τα πολύ καλύτερα διατηρημένα τμήματα του πλοίου άρχισε να εμφανίζεται, γεγονός που αποτελεί πολλά υποσχόμενη ένδειξη ότι θα βρεθούν πιο συνεκτικά στοιχεία σχετικά με την τεχνολογία της ναυπηγικής βιομηχανίας.

Μετά από προσεκτική μελέτη των ευρημάτων, έχει ήδη φανεί ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της ναυπηγικής τεχνολογίας σχετικά με τις παραδόσεις δύο σημαντικών μεσογειακών ναυτικών, των Ελλήνων και των Φοίνικων. Συγκεκριμένα, αυτές οι δύο τεχνικές που βρέθηκαν στο ίδιο πλοίο προσθέτουν ένα σημαντικό κομμάτι στο παζλ που είναι η ιστορία της κλασσικής ναυπηγικής στην ανατολική Μεσόγειο. Αυτή η ιστορία έχει μέχρι στιγμής βασιστεί μόνο σε δύο ναυάγια που ανασκάφηκαν: ο Μάανγκαν Μιχαήλ, το Ισραήλ, που χρονολογείται στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. και το ναυάγιο της Κερύνειας, Κύπρος, χρονολογείται στις αρχές του τρίτου αιώνα π.Χ. Έτσι, το ναυάγιο του Μαζωτού που χρονολογείται τον 4ο αιώνα π.Χ., ταιριάζει μεταξύ αυτών των δύο και καλύπτει ένα κενό στην ανάπτυξη της ναυτικής τεχνολογίας στην αρχαιότητα.

Η ερευνητική ομάδα αποτελείται από 43 μέλη (αρχαιολόγους, δύτες και μαθητές), οι περισσότεροι εθελοντές από την Κύπρο και οκτώ διαφορετικές χώρες: Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Ισπανία, ΗΠΑ, Ιταλία, Σλοβενία, Πολωνία και Γερμανία. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Honor Frost, την CYTAVISION, το ίδρυμα THETIS και το Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Πηγές: archaeologynewsnetwork, ucy.ac.cy