Απολλωνία στην Ιλλυρία: Η νέα αρχαιολογική αποστολή της ΕΦΑ αποκαλύπτει ναούς, θερμές εγκαταστάσεις και μνημειακή αρχιτεκτονική

Η φετινή αποστολή της Αρχαιολογικής Αποστολής Απολλωνίας στην Ιλλυρία ολοκληρώθηκε από 1 έως 28 Αυγούστου 2026, με μια σειρά σημαντικών ανασκαφικών και ερευνητικών αποτελεσμάτων. Η αποστολή, αλβανο-γαλλική συνεργασία, πραγματοποιήθηκε υπό τη διεύθυνση των Belisa Muka, Saimir Shpuza και François Quantin, στο πλαίσιο νέας συμφωνίας (2026–2029) που ενισχύει το θεσμικό της υπόβαθρο με νέους εταίρους: το Πανεπιστήμιο Τιράνων, το Ινστιτούτο Πολιτιστικής Κληρονομιάς, την EPHE–PSL και την Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή . Όπως κάθε χρόνο, κεντρικός στόχος υπήρξε η πρακτική εκπαίδευση φοιτητών και νέων ερευνητών.

Νέα ευρήματα στα ρωμαϊκά θερμά λουτρά

Μετά τον καθαρισμό του 2024 και τις ανασκαφές του 2025, η φετινή περίοδος επέτρεψε την ολοκλήρωση του γενικού σχεδίου του συγκροτήματος των θερμών λουτρών. Η χρήση μηχανικών μέσων αποκάλυψε στρώματα κατεδάφισης και έφερε στο φως το praefurnium, επιτρέποντας την ανασύσταση της κυκλοφορίας του θερμού αέρα κάτω από τα δάπεδα και μέσα στους tubuli.

Στην ανατολική πλευρά του συγκροτήματος εντοπίστηκαν δύο νέες δεξαμενές, ενώ η ακριβής θέση του apodyterium θα διερευνηθεί το 2027. Πλήθος μαρμάρινων και στυπτικών διακοσμητικών θραυσμάτων εμπλουτίζουν την εικόνα της εσωτερικής διακόσμησης του κτιρίου.

Ανασκαφές στη συνοικία της Άνω Πόλης

Στην Άνω Πόλη, άνοιξε νέο ανασκαφικό τομέας νότια του ναού που είχε ερευνηθεί τις δεκαετίες 1990–2000, κοντά στο μνημειακό Περίστυλο με τις 17 κόγχες. Η περιοχή, ανάμεσα στην κλιτύ της κορυφής 104, τον ναό και το περίστυλο, αποδεικνύεται ιδιαίτερα πλούσια σε ευρήματα:

– Μεγάλη ποσότητα λεπτότοιχης ελληνιστικής κεραμικής

– Θραύσματα μνημειακών επιγραφών

– Αντέξιες με παλαμέτες της κλασικής εποχής

– Αρχιτεκτονικά μέλη, όπως δίπτυχες αρχιτραβές

– Μολύβδινο φύλλο χωρίς επιγραφή

Η στρωματογραφία δείχνει ότι η περιοχή οργανώνεται ήδη πριν την ελληνιστική περίοδο και παρουσιάζει έντονη οικοδομική δραστηριότητα έως την αυγουστεία εποχή, όταν ο ναός της περιοχής αποκτά την τελική του μορφή.

Έρευνα των οδικών αξόνων και της αστικής οργάνωσης

Η αποστολή συνέχισε την έρευνα των αρχαίων οδικών αξόνων, με στόχο την κατανόηση της διαχείρισης των υδάτων και της κυκλοφορίας στην πόλη. Νέος τομέας άνοιξε νοτιοδυτικά των κατοικιών που είχε ανακαλύψει ο Léon Rey το 1924, με στόχο την επιβεβαίωση ύπαρξης οδού που ξεκινούσε από το θέατρο. Η περιοχή περιλαμβάνει θεμέλια τοίχου και επιστέγασμα μικρού μνημείου με επιγραφή του 1ου αι. μ.Χ. Το ερευνητικό αυτό μέτωπο θα ολοκληρωθεί το 2027.

Μελέτη υλικού από παλαιότερες ανασκαφές

Στις αποθήκες της αποστολής και στο μοναστήρι της Αγίας Μαρίας συνεχίστηκε η μελέτη υλικού από παλαιότερες ανασκαφές, με στόχο την έκδοση μονογραφιών:

– Ελληνιστική κεραμική

– Αρχαιοζωολογικά κατάλοιπα

– Αρχιτεκτονικά θραύσματα (γρυπές, μεάνδρους)

– Πήλινες μορφές

– Θραύσματα γλυπτών

– Επιγραφές

Παράλληλα, συνεχίστηκε η σύνταξη της συνολικής μελέτης για την οχύρωση της Απολλωνίας.

https://www.efa.gr/

Ολοκληρώθηκαν οι εργασίες της αρχαιολογικής αποστολής στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της φετινής ερευνητικής περιόδου της αρχαιολογικής αποστολής του Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας. Το πρόγραμμα περιλάμβανε επιφανειακή επισκόπηση, ανασκαφές και μελέτη, υπό τη διεύθυνση της καθηγήτριας Κλασικών Σπουδών Joan Breton Connelly. Οι εργασίες επικεντρώθηκαν στο αρχαίο λιμάνι στη θέση Μανίκι και στο νεκροταφείο της θέσης Πέγεια–Μελέτης.

Διεθνής συνεργασία και μελέτη των ευρημάτων

Στο διεπιστημονικό πρόγραμμα συμμετείχαν επιστήμονες και φοιτητές από το NYU, το Πανεπιστήμιο Κύπρου και το Ινστιτούτο Κύπρου. Η καθηγήτρια Στέλλα Δεμέστιχα διηύθυνε την καταγραφή περισσότερων από 700 κιλών οστράκων αμφορέων της Ύστερης Ρωμαϊκής περιόδου. Κυρίαρχος τύπος ήταν οι αμφορείς Late Roman 1, τοπικής και κιλικιακής παραγωγής, καθώς και εισαγωγές από Παλαιστίνη και Γάζα του 6ου αιώνα μ.Χ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι 68 επιγραφές με κόκκινη μελάνη που διασώζονται σε αμφορείς από το Μανίκι, προσφέροντας σημαντικές προοπτικές για μελλοντική έρευνα.

Το μεγάλο σύνολο οστράκων προέρχεται από στρώμα επιχωμάτωσης που δημιουργήθηκε για την εξομάλυνση του απότομου βράχου, προκειμένου να κατασκευαστούν λιμενικά έργα. Τα έργα αυτά διευκόλυναν τη μεταφορά μαρμάρινων όγκων από την Προκόννησο, καθώς και σπονδύλων κιόνων και κιονοκράνων για τις βασιλικές που ανεγέρθηκαν στο Ακρωτήριο Δρέπανον επί Ιουστινιανού.

Ο λαξευτός τάφος και οι νέες αναλύσεις

Σημαντικό μέρος των φετινών εργασιών αφορούσε τον λαξευτό τάφο της Ελληνιστικής και Ρωμαϊκής περιόδου, ο οποίος είχε εντοπιστεί το 2018. Η Καθηγήτρια Jolanta Mlynaczyk συνέχισε τη μελέτη της κεραμικής, που χρονολογείται από τον 1ο αιώνα π.Χ. έως τον 5ο αιώνα μ.Χ.

Η Δρ. Rebecca Gerdes από το Πανεπιστήμιο Cornell συνέλεξε δείγματα από ρωμαϊκά μαγειρικά σκεύη για ανάλυση οργανικών υπολειμμάτων, με στόχο την κατανόηση των διατροφικών συνηθειών και των ταφικών τελετουργιών της περιόδου.

Ο Δρ. Mariusz Burdajewicz συνέχισε την τεκμηρίωση των γυάλινων αγγείων, που χρονολογούνται από τα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. έως τις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ., με ευρήματα που περιλαμβάνουν χυτά και φυσητά γυάλινα σκεύη της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορικής περιόδου.

Παρά τις εκτεταμένες αρχαίες και νεότερες διαρρήξεις του τάφου, εντοπίστηκαν πολύτιμα μεταλλικά αντικείμενα στην αρχική τους θέση. Ακόμη, μελετώνται από τη Δρ. Marianna Dági σε συνεργασία με το STARC του Ινστιτούτου Κύπρου,όπου διεξάγονται αναλύσεις hhXRF και προγραμματίζεται ανάλυση SEM.

Ανθρώπινα και ζωικά κατάλοιπα

Η Δρ. Έφη Νικήτα συνέχισε τη μελέτη των ανθρώπινων σκελετικών καταλοίπων, ενώ ο Δρ. Paul Croft ανέλυσε τα ζωικά οστά, τα οποία περιλαμβάνουν πρόβατα, αίγες, χοίρους, λαγούς, ψάρια και κοτόπουλα. Πολλά από αυτά φέρουν ίχνη καύσης, υποδηλώνοντας τελετουργικές πρακτικές ή προσφορές προς τους νεκρούς.

Επιφανειακές επισκοπήσεις και προφορική ιστορία

Ο Καθηγητής Thomas Tartaron καθοδήγησε φοιτητές σε νέα επιφανειακή επισκόπηση της Νεκρόπολης Μελέτης και προετοιμάζει συγκριτική μελέτη με τα δεδομένα του 2018 και 2019. Παράλληλα, συνέχισε το Πρόγραμμα Προφορικής Ιστορίας των Ψαράδων της Πέγειας, καταγράφοντας μαρτυρίες ντόπιων που ψάρευαν στο Μανίκι από μικρή ηλικία.

Στα βήματα του Hogarth

Η φετινή περίοδος περιλάμβανε και άτυπη επισκόπηση στο Ακρωτήριο Δρέπανον και στη Νεκρόπολη του Δάσους Μελέτης, ακολουθώντας τη διαδρομή του David George Hogarth όπως καταγράφεται στο Devia Cypria του 1889. Ο George Marshall Peters και ο Καθηγητής Lorenzo Calvelli συνόδευσαν την καθηγήτρια Connelly στην αναβίωση της πορείας και των παρατηρήσεων του Hogarth