Νέα ευρήματα στη Σμύρνη: Τι ανακαλύφθηκε στην αγορά και το θέατρο

Αρχαιολόγοι στη Σμύρνη αποκάλυψαν τρεις νέες αίθουσες της ύστερης αρχαιότητας, δύο με μωσαϊκά και μία με μαρμάρινο δάπεδο, επεκτείνοντας σημαντικά το σύνολο των διακοσμημένων χώρων που είχαν εντοπιστεί πέρυσι. Παράλληλα, τοιχογραφίες που εντοπίστηκαν γύρω από την αγορά και το αρχαίο θέατρο αποτελούν την πρώτη τέτοια ανακάλυψη στις συγκεκριμένες περιοχές.

Τρεις νέοι χώροι πίσω από το μωσαϊκό δωμάτιο

Οι νέες αίθουσες αποκαλύφθηκαν καθώς η ανασκαφή συνεχίστηκε πέρα από το μωσαϊκό δάπεδο που είχε εντοπιστεί την προηγούμενη περίοδο. Δύο από τους χώρους διατηρούν μωσαϊκά, ενώ ο τρίτος είναι στρωμένος με μαρμάρινες πλάκες, γεγονός που αλλάζει το πλαίσιο της αρχικής ανακάλυψης: το μωσαϊκό δωμάτιο φαίνεται πλέον να αποτελεί μέρος ενός μεγαλύτερου, επιμελώς διακοσμημένου συγκροτήματος.Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη δημοσιεύσει πλήρη κάτοψη ή λειτουργία των χώρων, ωστόσο η διαφοροποίηση μεταξύ μωσαϊκού και μαρμάρου ενδέχεται να αποκαλύψει μελλοντικά τον τρόπο χρήσης τους.

Οι ανασκαφές στο ιστορικό κέντρο της Σμύρνης

Οι εργασίες πραγματοποιούνται στο ιστορικό κέντρο της σύγχρονης Σμύρνης, υπό τη διεύθυνση του Καθηγητή Ακίν Ερσόι του Πανεπιστημίου İzmir Katip Çelebi. Οι θολωτές στοές κάτω από τη ρωμαϊκή αγορά, ένα από τα σημαντικότερα δημόσια κτίρια της αρχαίας πόλης, συνεχίζουν να αποκαλύπτουν νέα στοιχεία για την πολεοδομική εξέλιξη της Σμύρνης.

Πρώτη φορά τοιχογραφίες στην αγορά και στο θέατρο

Παράλληλα με τις αίθουσες, καταγράφηκαν τοιχογραφίες γύρω από την αγορά και το αρχαίο θέατρο. Ο  καθηγητής Ερσόι επισημαίνει ότι είναι η πρώτη φορά που εντοπίζονται ζωγραφικές επιφάνειες σε αυτές τις περιοχές, γεγονός που καθιστά την ανακάλυψη ιδιαίτερα σημαντική. Δεν έχουν ακόμη δημοσιευθεί λεπτομέρειες για τα χρώματα, τα μοτίβα ή τις μορφές των τοιχογραφιών. Μέχρι να υπάρξει τεκμηρίωση, η σημασία τους αφορά κυρίως το σημείο εύρεσης και όχι την ερμηνεία του εικονογραφικού περιεχομένου.

Προσεκτική σύγκριση με τις Οικίες της Εφέσου

Ο Ερσόι ανέφερε ότι οι νέοι χώροι παρουσιάζουν ορισμένες ομοιότητες με τις περίφημες Οικίες της Εφέσου, οι οποίες ήταν πλούσια διακοσμημένες με μωσαϊκά, μάρμαρο και ζωγραφικό διάκοσμο.Ωστόσο, η σύγκριση αφορά διακοσμητικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία, όχι τη λειτουργία: οι Οικίες της Εφέσου ήταν κατοικίες, ενώ ο χαρακτήρας του συγκροτήματος στη Σμύρνη παραμένει αδιευκρίνιστος.

Η θέση του δίπλα στην αγορά καθιστά το ερώτημα ιδιαίτερα ενδιαφέρον, καθώς η περιοχή είχε ποικίλες χρήσεις κατά την αρχαιότητα.

Σμύρνη στην Ύστερη Αρχαιότητα

Η χρονολόγηση των χώρων στον 5ο–6ο αιώνα μ.Χ. τοποθετεί την κατασκευή τους στην Ύστερη Αρχαιότητα, όταν η πόλη ανήκε στο ανατολικό τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Κατά την περίοδο αυτή, παλαιότερα δημόσια κτίρια συχνά επισκευάζονταν, αναδιαμορφώνονταν ή αποκτούσαν νέες χρήσεις.Τα νέα δάπεδα δείχνουν ότι η περιοχή γύρω από την αγορά συνέχισε να δέχεται επενδύσεις, χωρίς όμως να είναι ακόμη σαφές ποιος χρηματοδότησε το έργο ή ποιος χρησιμοποίησε τους χώρους.

Η αναζήτηση της αρχαίας υδροδότησηςΣε άλλο σημείο της ανασκαφής, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν περίπου 150 μέτρα υδραγωγείου που εξακολουθεί να μεταφέρει νερό. Η πηγή του δεν έχει ακόμη εντοπιστεί.Η ομάδα εξετάζει εάν το νερό προέρχεται από φυσικές πηγές νότια της αγοράς, κοντά στα λουτρά Namazgah και το τζαμί Kurşunlu. Ο εντοπισμός της πηγής θα βοηθήσει στην κατανόηση της αρχικής διαδρομής του υδραγωγείου και των μεταβολών που υπέστη καθώς η σύγχρονη Σμύρνη αναπτυσσόταν πάνω από την αρχαία πόλη.

ΠΗΓΗ Anatolioanarcheology.net

photo  Credit: Anadolu Agency

Μεγάλα αρχαιολογικά ευρήματα στη Villa Sora του Torre del Greco- Αποκαλύπτονται σπάνιες τοιχογραφίες

Εντυπωσιακά νέα ευρήματα έφερε στο φως η ανασκαφική περίοδος 2025–2026 στο Αρχαιολογικό Πάρκο Ηρακλείου, αποκαλύπτοντας άγνωστες πτυχές της πολυτελούς Villa Sora στο Torre del Greco. Σπάνιες τοιχογραφίες εξαιρετικής ποιότητας, ένας μοναδικός φτερωτός ιχθυοκένταυρος, μαρμάρινα κιονόκρανα και στοιχεία που μαρτυρούν ότι η έπαυλη βρισκόταν σε φάση ανακαίνισης τη στιγμή της έκρηξης του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. παρουσιάστηκαν σε ειδικό συμπόσιο στο Palazzo Vallelonga, στο πλαίσιο των Ευρωπαϊκών Ημερών Αρχαιολογίας 2026.

Μια από τις σημαντικότερες  επαύλεις της Καμπανίας

Η Villa Sora, χτισμένη στα μέσα του 1ου αιώνα π.Χ. και επεκτεινόμενη σταδιακά κατά την πρώιμη αυτοκρατορική περίοδο, αποτελεί μία από τις πιο επιβλητικές παραθαλάσσιες επαύλεις της αρχαίας Καμπανίας. Εκτεινόταν σε μήκος περίπου 150 μέτρων κατά μήκος της ακτογραμμής, με εντυπωσιακές αναβαθμίδες που κατέληγαν στη θάλασσα. Η πολυτέλεια της διακόσμησης και η στρατηγική της θέση την κατατάσσουν ανάμεσα στις πιο εκλεκτές κατοικίες της ρωμαϊκής αριστοκρατίας.

Οι νέες ανασκαφές, οι πρώτες συστηματικές μετά από τρεις δεκαετίες, χρηματοδοτήθηκαν από το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού (150.000 ευρώ), με πρόσθετη υποστήριξη από το Packard Humanities Institute και τον Δήμο Torre del Greco μέσω του προγράμματος Art Bonus.

Η αποκάλυψη του Δωματίου 22: ένα αριστούργημα  ζωγραφικής

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το Δωμάτιο 22, ένας μικρός χώρος περίπου 10 τ.μ., αλλά με εξαιρετικά πλούσια διακόσμηση. Η νέα έρευνα επέτρεψε την πλήρη τεκμηρίωση των τοιχογραφιών και της οροφής, που χρονολογούνται στα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ.

Τα ευρήματα περιλαμβάνουν:

• τοιχογραφίες με μαύρο φόντο και ταινίες κινναβάρεως

• χρυσίζοντα μεταλλικά κηροπήγια

• ερωδιούς αποδοσμένους με εντυπωσιακό νατουραλισμό

• περίτεχνα γιρλάντες και μυθολογικά μοτίβα στην οροφή

• γρύπες σε δυναμικές συνθέσεις

Το σημαντικότερο εύρημα είναι η παράσταση ενός φτερωτού ιχθυοκένταυρου, μια εξαιρετικά σπάνια εικονογραφική μορφή. Η ανασύνθεση των θραυσμάτων αποκάλυψε μια φιγούρα υψηλής καλλιτεχνικής ποιότητας, με έντονη πλαστικότητα, σκιοφωτισμούς και κίνηση. Οι ειδικοί θεωρούν ότι πρόκειται για μοναδικό δείγμα ρωμαϊκής ζωγραφικής, ικανό να αναδιαμορφώσει τη γνώση μας για τις διακοσμήσεις των αυτοκρατορικών επαύλεων.

Μαρμάρινα ευρήματα και ίχνη οικοδομικών εργασιών

Στο ίδιο δωμάτιο βρέθηκαν τρεις περίτεχνες μολύβδινες κίστες, πιθανότατα προϊόντα του ίδιου εργαστηρίου, καθώς και σημαντικά μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη. Ξεχωρίζει ένα κορινθιακό κιονόκρανο με διακόσμηση λύρας, άριστα διατηρημένο και χρονολογούμενο στην Αυγουστεία περίοδο.

Η συγκέντρωση πολλών μαρμάρινων θραυσμάτων σε συγκεκριμένο σημείο υποδηλώνει ότι η Villa Sora βρισκόταν σε φάση ανακαίνισης ή επέκτασης όταν ο Βεζούβιος εξερράγη. Η έκρηξη «πάγωσε» την εικόνα ενός εργοταξίου σε εξέλιξη, προσφέροντας στους αρχαιολόγους μια σπάνια ευκαιρία να μελετήσουν τις διαδικασίες μετατροπής μιας ρωμαϊκής αριστοκρατικής κατοικίας.

Η σημασία των νέων ευρημάτων

Η διευθύντρια του Αρχαιολογικού Πάρκου Ηρακλείου, Federica Colaiacomo, τόνισε ότι η ανοιχτή παρουσίαση των ανασκαφών στο κοινό αποτελεί βασική αρχή του φορέα:

«Το να μοιραζόμαστε τις ανακαλύψεις τη στιγμή που έρχονται στο φως είναι ο πυρήνας των Ευρωπαϊκών Ημερών Αρχαιολογίας. Τα νέα δεδομένα επιβεβαιώνουν την εξαιρετική θέση της Villa Sora ανάμεσα στις πολυτελείς επαύλεις του Κόλπου της Νάπολης».

Οι έρευνες συνεχίζονται, με έμφαση στην ανασύνθεση των τοιχογραφιών και την επέκταση των ανασκαφών σε θαμμένες περιοχές. Παράλληλα, σχεδιάζονται νέες διαδρομές επίσκεψης, ώστε η Villa Sora —ένα από τα λιγότερο γνωστά αλλά πιο συναρπαστικά σύνολα της Βεζουβιανής ακτής— να γίνει πιο προσβάσιμη στο κοινό.

πηγή: https://www.finestresullarte.info/

Ακρωτήρι και Πομπηία: Δύο πόλεις παγωμένες στον χρόνο- Η κοινή μοίρα και οι διαφορές

Η εικόνα δύο πόλεων που χάθηκαν κάτω από τόνους ηφαιστειακής τέφρας μοιάζει σχεδόν μυθική. Κι όμως, τόσο το Ακρωτήρι της Σαντορίνης όσο και η Πομπηία της Ιταλίας αποτελούν πραγματικά, συγκλονιστικά παραδείγματα του πώς η φύση μπορεί να διακόψει απότομα την ανθρώπινη ιστορία. 

Αν και μοιράζονται το ίδιο τέλος,μια ηφαιστειακή έκρηξη που έπαψε την ζωή και την ανθρώπινη δραστηριότητα σε έναν χώρο, οι ιστορίες που αφηγούνται είναι εντελώς διαφορετικές: η μία μιλά για πρόνοια και οργάνωση, η άλλη για ξαφνικό τρόμο και ανθρώπινη απώλεια. Μαζί, σχηματίζουν ένα μοναδικό δίπολο μνήμης για το πώς έζησαν, δημιούργησαν και χάθηκαν δύο αρχαίοι κόσμοι.

Ακρωτήρι: Μια πρωτοποριακή κοινωνία της Εποχής του Χαλκού

Περίπου τον 17ο αιώνα π.Χ., πολύ πριν από την κλασική Ελλάδα, το Ακρωτήρι άνθιζε στη Θήρα ως μέρος του μινωικού κόσμου. Ήταν μια κοινωνία με εμπορική δύναμη, καλλιτεχνική ευαισθησία και τεχνολογική πρόοδο που εντυπωσιάζει ακόμη και σήμερα.

 Οι ανασκαφές αποκάλυψαν μια πόλη σχεδιασμένη με τρόπο που θυμίζει σύγχρονη πολεοδομία: πολυώροφα κτίρια με πέτρα και ξύλο, οργανωμένο οδικό δίκτυο, προηγμένα αποχετευτικά συστήματα και μεγάλους αποθηκευτικούς χώρους.

Η τέχνη του Ακρωτηρίου αποτελεί ένα από τα πιο ζωντανά παράθυρα στην καθημερινότητα της εποχής. Οι τοιχογραφίες του απεικονίζουν πλοία, θαλάσσια τοπία, παιδιά σε τελετουργίες, ζώα και φυτά, σκηνές γεμάτες κίνηση και χρώμα. Σε αντίθεση με άλλους αρχαίους πολιτισμούς που επικεντρώνονταν σε ηγεμόνες και πολέμους, το Ακρωτήρι υμνεί την καθημερινή ζωή.

Το μεγαλύτερο μυστήριο, όμως, είναι η απουσία ανθρώπινων σκελετών. Παρά την καταστροφική έκρηξη, οι κάτοικοι φαίνεται πως είχαν εγκαταλείψει την πόλη εγκαίρως. Ίσως προειδοποιήθηκαν από σεισμούς ή μικρότερες εκρήξεις. Αν αυτό ισχύει, το Ακρωτήρι δεν είναι μόνο μια χαμένη πόλη,  είναι ένα σπάνιο παράδειγμα επιτυχημένης διαχείρισης φυσικής απειλής στην αρχαιότητα.

Πομπηία: Η ρωμαϊκή πόλη που χάθηκε σε μια στιγμή

Περισσότερο από χίλια χρόνια αργότερα, το 79 μ.Χ., η Πομπηία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια πολύ διαφορετική μοίρα. Η έκρηξη του Βεζούβιου την κάλυψε μέσα σε λίγες ώρες με στάχτη και πυροκλαστικό υλικό, παγώνοντας την καθημερινότητα της ρωμαϊκής ζωής με τρομακτική λεπτομέρεια.

Η Πομπηία προσφέρει μια πλήρη εικόνα της ρωμαϊκής κοινωνίας: σπίτια με μωσαϊκά και τοιχογραφίες, αρτοποιεία, ταβέρνες, λουτρά, ναούς, δρόμους με αυλακώσεις από άμαξες. Από εργαλεία και σκεύη μέχρι επιγραφές και γκράφιτι, όλα διατηρήθηκαν σαν να περίμεναν να επιστρέψουν οι κάτοικοί τους.

Αυτό που κάνει την Πομπηία μοναδική είναι η ανθρώπινη παρουσία της. Ταγύψινα εκμαγεία των θυμάτων αποτυπώνουν τις τελευταίες τους στιγμές: ανθρώπους που προσπαθούν να προστατευτούν, οικογένειες που αγκαλιάζονται, άλλους που τρέχουν να σωθούν. Η πόλη δεν είναι απλώς αρχαιολογικός χώρος· είναι μνημείο ανθρώπινου πόνου. 

Σε αντίθεση με το Ακρωτήρι, η Πομπηία δεν είχε χρόνο. Η έκρηξη ήταν αιφνίδια και θανατηφόρα. Οι περισσότεροι κάτοικοι δεν κατάλαβαν τον κίνδυνο μέχρι που ήταν αργά.

Δύο πόλεις, δύο μοίρες

Παρότι και οι δύο πόλεις διατηρήθηκαν χάρη στην ίδια φυσική δύναμη, οι διαφορές τους είναι αποκαλυπτικές. Το Ακρωτήρι δείχνει μια κοινωνία που πιθανότατα πρόλαβε να σωθεί. Η Πομπηία, αντίθετα, καταγράφει την τραγική αδυναμία του ανθρώπου μπροστά σε μια ξαφνική καταστροφή. Η μία διατηρεί την αρχιτεκτονική και την τέχνη· η άλλη διατηρεί την ανθρώπινη εμπειρία.

Μαζί, μας θυμίζουν ότι οι φυσικές καταστροφές δεν είναι μόνο γεγονότα του παρελθόντος. Είναι μαθήματα για το σήμερα: για την ανάγκη προετοιμασίας, για τη σημασία των προειδοποιητικών συστημάτων, για την ευθραυστότητα ακόμη και των πιο προηγμένων κοινωνιών. Οι δύο πόλεις παραμένουν παγωμένες στον χρόνο, αλλά οι ιστορίες τους συνεχίζουν να ζουν—μαρτυρίες της ανθρώπινης δημιουργίας, της απώλειας και της αντοχής απέναντι στη φύση.

πηγή : www.thearchaeologist.org, /cyclades.culture.gov.gr/

Η κρυμμένη ομορφιά του Palazzo Altemps: Η λότζια που αφηγείται την Αναγέννηση

Στην καρδιά της Ρώμης, λίγα βήματα από την Piazza Navona, το Palazzo Altemps στέκει σαν ένα από τα πιο ατμοσφαιρικά και καλοδιατηρημένα αναγεννησιακά παλάτια της πόλης. Σήμερα λειτουργεί ως τμήμα του Museo Nazionale Romano, όμως η γοητεία του ξεπερνά κατά πολύ τον ρόλο ενός απλού μουσείου. Είναι ένας χώρος όπου η αρχιτεκτονική, η ιστορία και η τέχνη συνυπάρχουν σε απόλυτη αρμονία, δημιουργώντας μια εμπειρία σχεδόν θεατρική.

Γιατι αξίζει μια επίσκεψη

Ανάμεσα στους πολλούς χώρους του παλατιού, η Loggia del piano nobile ξεχωρίζει ως ένα από τα πιο ποιητικά σημεία του. Πρόκειται για τη λότζια του κύριου ορόφου, έναν χώρο που σχεδιάστηκε για να εντυπωσιάζει τους επισκέπτες της αριστοκρατικής οικογένειας Altemps. Το 1595, η λότζια διακοσμήθηκε με μια σειρά από τοιχογραφίες που αποδίδονται στον Antonio Viviani (1560–1620), τον καλλιτέχνη από το Ουρμπίνο που υπήρξε μαθητής και συνεχιστής της σχολής του Federico Barocci.

Οι τοιχογραφίες του Viviani μεταμορφώνουν τη λότζια σε ένα σκηνικό γεμάτο φως, χρώμα και μυθολογικές αναφορές. Αλληγορίες αρετών, μορφές εμπνευσμένες από την αρχαιότητα και διακοσμητικά μοτίβα σε στυλ grottesche δημιουργούν ένα περιβάλλον που θυμίζει περισσότερο ιδιωτικό παλάτι της Αναγέννησης παρά μουσείο. Η τεχνική του καλλιτέχνη, λεπτή και ακριβής, δίνει την αίσθηση ότι οι τοίχοι αναπνέουν, ότι οι μορφές κινούνται, ότι η ιστορία συνεχίζει να γράφεται πάνω στο σοβά.

Το Palazzo Altemps δεν είναι απλώς ένας χώρος έκθεσης αρχαίων γλυπτών — αν και φιλοξενεί μερικές από τις σημαντικότερες συλλογές της Ρώμης, όπως τη Boncompagni Ludovisi και τον περίφημο Έρωτα του Πραξιτέλη. Είναι ένα παλάτι που διατηρεί ζωντανή την ατμόσφαιρα της εποχής του, επιτρέποντας στον επισκέπτη να περιηγηθεί σε αυλές, παρεκκλήσια, αίθουσες και λότζιες που μοιάζουν να έχουν μείνει ανέγγιχτες από τον χρόνο.

Η Loggia del piano nobile αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της διαχρονικής ομορφιάς. Είναι ένας χώρος που δεν επιδεικνύεται — αποκαλύπτεται. Ένα σημείο όπου η Αναγέννηση συναντά την αρχαιότητα, όπου η αρχιτεκτονική συναντά τη ζωγραφική, όπου το παρελθόν συναντά τον σύγχρονο επισκέπτη με τρόπο άμεσο και συγκινητικό.

Για όσους αγαπούν την τέχνη, την ιστορία και τα κρυμμένα διαμάντια της Ρώμης, το Palazzo Altemps δεν είναι απλώς μια στάση. Είναι εμπειρία.

Πηγές:cultura.gov.it/,, romaguida.com/

Νέα έκδοση της UNESCO για τις τοιχογραφίες του τάφου του Αμενχοτέπ Γ΄

Η UNESCO παρουσιάζει μια νέα, εκτενή έκδοση που αποτυπώνει 20 χρόνια έρευνας, συντήρησης και διεθνούς συνεργασίας για τη διάσωση των μοναδικών τοιχογραφιών στον βασιλικό τάφο του Αμενχοτέπ Γ΄ (KV22), στη Δυτική Κοιλάδα των Βασιλέων στο Λούξορ. Η δημοσίευση αποτελεί σημαντικό τεκμήριο για την προστασία ενός από τα σπουδαιότερα καλλιτεχνικά μνημεία της αρχαίας Θήβας.

Είκοσι χρόνια επιστημονικής έρευνας και τεκμηρίωσης

Ο Αμενχοτέπ Γ΄, από τους πιο επιδραστικούς φαραώ της 18ης Δυναστείας, άφησε πίσω του έναν από τους πιο εντυπωσιακά διακοσμημένους τάφους της Θηβαϊκής Νεκρόπολης. Οι τοιχογραφίες του, εμπνευσμένες από την αιγυπτιακή κοσμολογία και τις ταφικές δοξασίες, είχαν υποστεί σοβαρές φθορές λόγω περιβαλλοντικών παραγόντων και ανθρώπινης δραστηριότητας. Η ανάγκη συντήρησης ήταν επιτακτική, όχι μόνο για την επιστημονική κοινότητα αλλά και για τη διαφύλαξη της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η νέα έκδοση της UNESCO παρουσιάζει αναλυτικά το έργο δύο δεκαετιών επιστημονικής τεκμηρίωσης, συμπεριλαμβανομένης της μελέτης των εικονογραφικών κύκλων του «Βιβλίου του Αμντουάτ» και άλλων συμβολικών παραστάσεων που κοσμούν τον τάφο.

Διεθνής συνεργασία υψηλού επιπέδου

Το έργο συντήρησης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα διεθνούς συνεργασίας. Στο πρόγραμμα συμμετείχαν η UNESCO, οι αιγυπτιακές αρχές, Ιάπωνες και Ιταλοί ειδικοί, καθώς και τοπικοί συντηρητές. Η διεπιστημονική αυτή σύμπραξη επέτρεψε την εφαρμογή προηγμένων τεχνικών και την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διάσωση των τοιχογραφιών.

Προηγμένες τεχνικές συντήρησης και αποκατάστασης

Η έκδοση παρουσιάζει τις μεθόδους που χρησιμοποιήθηκαν για τη σταθεροποίηση των εύθραυστων χρωστικών και του επιχρίσματος, καθώς και τα αποτελέσματα των επιστημονικών αναλύσεων και της περιβαλλοντικής παρακολούθησης. Χάρη σε αυτές τις παρεμβάσεις, αποκαλύφθηκαν χρώματα και τεχνικές που είχαν χαθεί με το πέρασμα των αιώνων, προσφέροντας νέα δεδομένα για την καλλιτεχνική δεξιοτεχνία της εποχής.

Ένα πρότυπο για την προστασία μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς

Η δημοσίευση αναδεικνύει τη σημασία του έργου ως μοντέλου για τη διαχείριση και προστασία άλλων μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς στην Αίγυπτο και διεθνώς. Η επιτυχία του προγράμματος υπογραμμίζει τον ρόλο της διεθνούς συνεργασίας στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και εξασφαλίζει ότι οι τοιχογραφίες του Αμενχοτέπ Γ΄ θα παραμείνουν προσβάσιμες σε μελλοντικούς ερευνητές, επαγγελματίες συντήρησης και το ευρύ κοινό.

Οι τοιχογραφίες της Οδηγήτριας επιστρέφουν στο φως του ναού της Ιεράς Μονής της Απόλπαινας στη Λευκάδα

Σαν να περίμεναν αιώνες να ανασάνουν ξανά τον αέρα της Λευκάδας, οι αποτοιχισμένες τοιχογραφίες της Ιεράς Μονής Υπεραγίας Θεοτόκου Οδηγήτριας ετοιμάζονται να επιστρέψουν στο καθολικό τους. Μετά από χρόνια συντήρησης και περιπλάνησης σε μουσεία, τα έργα που μαρτυρούν την καλλιτεχνική και πνευματική ακμή του 15ου αιώνα θα βρουν και πάλι τη θέση τους εκεί που γεννήθηκαν.

Απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού για επανατοποθέτηση

Με απόφαση που υπέγραψε η Ολυμπία Βικάτου, Προϊσταμένη της Γενικής Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαιοτήτων, εγκρίθηκε η μελέτη συντήρησης και αποκατάστασης των αποτοιχισμένων τοιχογραφιών και του ξυλόγλυπτου τέμπλου. Δώδεκα τμήματα που φυλάσσονται στη Διεύθυνση Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων, δύο που εκτίθενται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο και το διακοσμητικό στοιχείο του ναού που παρουσιάζεται στο ίδιο μουσείο θα επιστρέψουν και θα επανατοποθετηθούν στη Μονή της Απόλπαινας.

Τοιχογραφίες κακοποιημένες από την Τουρκοκρατία

Σύμφωνα με τη μελέτη του Πρωτοπρεσβύτερου Παναγιώτη Ζαβιτσάνου, οι τοιχογραφίες υπέστησαν πρώτη καταστροφή την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Τα πρόσωπα των μορφών βανδαλίστηκαν, οι παραστάσεις ασβεστώθηκαν και σε σημεία προστέθηκαν φράσεις από το Κοράνι. Παρά τα τραύματα, η τέχνη τους διασώθηκε και σήμερα θεωρούνται μοναδικό δείγμα του συμφυρμού βυζαντινού και υστερογοτθικού ύφους στη Λευκάδα.

Η αποκάλυψη από τον Πάνο Ροντογιάννη

Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα οι τοιχογραφίες έμεναν κρυμμένες κάτω από στρώματα ασβέστη. Το 1953 ο ιστορικός Πάνος Ροντογιάννης, με προσωπική πρωτοβουλία, άρχισε να αποκαλύπτει τον μνημειακό διάκοσμο, φέρνοντας στο φως το ξεχασμένο παρελθόν της Οδηγήτριας. Παρά τις φθορές που προκάλεσαν οι μη εξειδικευμένες επεμβάσεις, η συμβολή του ήταν καθοριστική για τη διάσωση του έργου.

Η επέμβαση της Αρχαιολογικής Εταιρείας το 1960

Υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Δημητρίου Πάλλα, η Αρχαιολογική Εταιρεία άρχισε έργα στερέωσης της τοιχοποιίας και αποκάλυψης του διακόσμου. Ακολούθησε η αποτοίχιση σε δύο φάσεις, το 1968 και το 1969, προκειμένου να προστατευθούν οι τοιχογραφίες από την υγρασία και την κατάρρευση του ναού.

Από το μουσείο πίσω στη Μονή

Το μεγαλύτερο μέρος των τοιχογραφιών μεταφέρθηκε στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο για συντήρηση. Εκτέθηκαν το 2000 και το 2001, ενώ επιλεγμένα τμήματα παραμένουν σε μόνιμη έκθεση. Τώρα, μετά την απόφαση του υπουργείου, επιστρέφουν στη φυσική τους θέση, εντάσσοντας ξανά τον ναό στο πολιτιστικό τοπίο της Λευκάδας.

Ο άγνωστος δημιουργός και η χορηγία των Ρούφων

Η ταυτότητα του ζωγράφου παραμένει μυστήριο. Οι ειδικοί εικάζουν ότι επρόκειτο για Ιταλό καλλιτέχνη ή βυζαντινό με ιταλικές επιρροές, πιθανότατα από την Κωνσταντινούπολη. Η εικονογράφηση τοποθετείται γύρω στο 1450, με χορηγούς τον Ιάκωβο Ρούφο και τη Ζαμπία. Ο συνδυασμός παλαιολόγειου στυλ και γοτθικών στοιχείων καθιστά τις τοιχογραφίες μοναδικό δείγμα καλλιτεχνικής σύνθεσης στον ελλαδικό χώρο.

Ο ναός της Οδηγήτριας στην Απόλπαινα

Το καθολικό της Μονής, κτισμένο στα μέσα του 15ου αιώνα, αποτελεί ένα από τα παλαιότερα βυζαντινά μνημεία της Λευκάδας. Σύμφωνα με την παράδοση, εδώ μόνασε η Ελένη Παλαιολογίνα, αδελφή του αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄. Η μνημειακή παράσταση της Ανάληψης, σήμερα στο Βυζαντινό Μουσείο, θεωρείται η καλύτερα σωζόμενη και πιο επιβλητική. Με την επιστροφή των τοιχογραφιών, η Μονή Οδηγήτριας ανακτά τη χαμένη της αίγλη και ενισχύει τον πολιτιστικό πλούτο της Λευκάδας.

Πηγή: https://www.kolivas.de/

Ανακατασκευή του Ναού Αγίου Νικολάου στη Χάλκη από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου

 

Σημαντική παρέμβαση πραγματοποίησε η Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου στο μεγαλύτερο ναό της ιπποτοκρατίας στο νησί της Χάλκης με στόχο τη διατήρηση της ιστορικής και καλλιτεχνικής του αξίας.

Ειδικότερα, ολοκλήρωσε την ανακατασκευή του ναού του Αγίου Νικολάου στο κάστρο του Χωριού στη Χάλκη, στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007–2013. Το έργο αποκατάστασης αφορά ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της περιόδου της ιπποτοκρατίας στο νησί, με στόχο τη διατήρηση της αρχιτεκτονικής του ταυτότητας και του πλούσιου εσωτερικού του διακόσμου.

Ο Ναός Αγίου Νικολάου ως μνημείο της Ιπποτοκρατίας και της Βυζαντινής Τέχνης

Ο ναός του Αγίου Νικολάου είναι ο μεγαλύτερος σε διαστάσεις ναός της ιπποτικής περιόδου στη Χάλκη. Η παλαιότερη οικοδομική του φάση χρονολογείται πιθανότατα στον 13ο αιώνα, όπως τεκμηριώνεται από την ανακάλυψη τοιχογραφίας αγίου σε μονολιθικό πεσσό στη θεμελίωση του νοτιοδυτικού τμήματος. Στην ίδια περίοδο ανήκουν και τα λείψανα τοιχογραφιών πίσω από το ενισχυτικό τόξο του Ιερού Βήματος, καθώς και στις γωνίες του κυρίως ναού. Το μεταγενέστερο ζωγραφικό στρώμα, που σώζεται στον κυρίως ναό, χρονολογείται στον 15ο αιώνα και περιλαμβάνει σκηνές από τον βίο του Αγίου Νικολάου και μορφές ολόσωμων αγίων.

Αναφορές περιηγητών και Ιστορικών για την κατάσταση του μνημείου

Ο ναός μνημονεύεται από τον Cristoforo Buondelmonti στις αρχές του 15ου αιώνα και από τον Benedetto Bordone σε isolario του 16ου αιώνα. Σύμφωνα με τον Ιταλό ιστορικό Giusepe Gerola, στις αρχές του 20ού αιώνα ο θόλος του ναού είχε καταρρεύσει, χωρίς όμως να επηρεαστεί η κατάσταση των τοιχογραφιών. Την ίδια πληροφορία επιβεβαιώνει και η Αθηνά Ταρσούλη, η οποία μετά την απελευθέρωση των Δωδεκανήσων επιχείρησε να καταγράψει τον πολιτιστικό πλούτο της περιοχής.

Αποκατάσταση της αρχικής μορφής και συντήρηση του εσωτερικού διακόσμου

Η ανακατασκευή του ναού πραγματοποιήθηκε με ενιαία ελαφρά οξυκόρυφη στέγαση, επιλογή που βασίστηκε σε εμπεριστατωμένη μελέτη και τεκμηρίωσε την αρχική μορφή του μνημείου. Παράλληλα, συντηρήθηκε ο τοιχογραφικός διάκοσμος και στερεώθηκε το ψηφιδωτό δάπεδο στο εσωτερικό του ναού, συμβάλλοντας στην ανάδειξη της ιστορικής και καλλιτεχνικής του αξίας.

Η παρέμβαση της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου αποτελεί σημαντικό βήμα για την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Χάλκης, ενισχύοντας τη σύνδεση του νησιού με την ιστορική του ταυτότητα και την πνευματική του παράδοση.

Πηγή: https://www.facebook.com/Efadod

Αγιος Ιωάννης Θεολόγος στον Δανακό Νάξου: Συντήρηση ενός εικονομαχικού βυζαντινού μνημείου με ιστορική και καλλιτεχνική αξία

Στη γαλήνια σιγή του Δανακού Νάξου,ένας ναός αιώνων ανοίγει ξανά τις πύλες του στους ανθρώπους και στην Ιστορία. Ο Αγιος Ιωάννης ο Θεολόγος, εικονομαχικό μνημείο μοναδικής σημασίας για την βυζαντινή τέχνη και αρχιτεκτονική, αναστήθηκε κυριολεκτικά μέσα από τσιμέντα και σκιές λήθης. Το έργο αποκατάστασης του ναού — που πραγματοποιήθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων με τη συνδρομή της ενορίας Ζωοδόχου Πηγής Δανακού — αποτελεί υπόδειγμα πολιτιστικής φροντίδας και αρχαιολογικής ευαισθησίας.

Τα θυρανοίξια του μνημείου θα τελεστούν από τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Παροναξίας κ. Καλλίνικο τη Δευτέρα 21 Ιουλίου 2025, ώρα 19:30.

Ιστορικό και αρχιτεκτονικό προφίλ του ναού

Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Ιωάννη ανάγεται στη περίοδο της Εικονομαχίας (726–787, 814–842), και φέρει σπάνια χαρακτηριστικά δίκλιτου καμαροσκέπαστου αρχιτεκτονικού τύπου. Η αρχική μορφή είχε αλλοιωθεί σημαντικά από μεταγενέστερες επεμβάσεις με σκυρόδεμα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στον περιβάλλοντα χώρο.

Εργασίες αποκατάστασης και αποκαλύψεις

Οι εργασίες περιελάμβαναν καθαίρεση των τσιμεντένιων επιστρώσεων, αποκάλυψη παλαιών αρχιτεκτονικών στοιχείων, νέα αρμολογήματα με συμβατά υλικά, και επικάλυψη των θόλων με ντόπια λίθινα πλακίδια. Στο εσωτερικό, αφαιρέθηκε το σύγχρονο τέμπλο και αναδείχθηκε το αρχικό κτιστό σύνθρονο με επισκοπικό θρόνο.

Κατά την ανασκαφική διερεύνηση αποκαλύφθηκαν τρεις κτιστοί τάφοι, μερικώς λαξευμένοι στον βράχο, που περιείχαν σκελετικά κατάλοιπα και θραύσματα με εγχάρακτη επιγραφή ΙC XC NIKA και αστέρι του Δαβίδ. Το δάπεδο ανακατασκευάστηκε με ενσωμάτωση των παλαιών πλακών και νέα υποδαπέδια ηλεκτρολογική εγκατάσταση.

Τοιχογραφικός διάκοσμος και αφιερωματικές επιγραφές

Στον ανατολικό τοίχο διατηρείται στρώμα ανεικονικής διακόσμησης,  εκεί που δεσπόζει μεγάλος διάλιθος σταυρός μέσα σε κυκλική δόξα, φολιδωτός κάμπος και γεωμετρικά-φυτικά μοτίβα. Εντοπίστηκαν επίσης θωράκια με σταυρό μέσα σε ρόμβο και αφιερωματική επιγραφή του οικονόμου Αγαπητού.

Στον βόρειο τοίχο εντοπίστηκε νεότερο στρώμα τοιχογραφίας, με σπαράγματα από σκηνή Δέησης, τον Χριστό ένθρονο, και μορφή ιεράρχη, χρονολογούμενα στην ύστερη βυζαντινή περίοδο.

Διαμόρφωση αύλειου χώρου και ανάδειξη του μνημείου

Μετά την απομάκρυνση νεότερων τάφων, διαμορφώθηκε και πλακοστρώθηκε ο εξωτερικός χώρος του ναού. Η επέμβαση επέτρεψε την εύκολη περιήγηση γύρω από το μνημείο και ανέδειξε τη θέασή του από διαφορετικούς οπτικούς άξονες, διαχωρίζοντας παράλληλα τον χώρο από το σύγχρονο νεκροταφείο.

Πολιτιστική σημασία και θεσμική υποστήριξη

Το έργο εντάσσεται στο πρόγραμμα αποκατάστασης βυζαντινών ναών της Νάξου που υλοποιεί η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων με εθνικούς πόρους του Υπουργείου Πολιτισμού και δωρεές της ενορίας Ζωοδόχου Πηγής Δανακού. Με την αποκατάσταση του ναού στον Δανακό, παραδίδεται στο κοινό ένα σπάνιο δείγμα της εικονομαχικής θρησκευτικής αρχιτεκτονικής.

Εντυπωσιακές τοιχογραφίες έφερεαν στο φως αρχαιολόγοι στον λόφο του Φρουρίου Τραπεσίτσα της Βουλγαρίας

Μια μέχρι πρότινος άγνωστη εκκλησία του 13ου αιώνα ανακαλύφθηκε στο Φρούριο Τραπεσίτσα της μεσαιωνικής βουλγαρικής πόλης Τάρνοβγκραντ (σημερινό Βελίκο Τάρνοβο), περιοχή που ήταν η πρωτεύουσα της Δεύτερης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας από το 1186 μέχρι το 1393. 

Αυτή είναι η 23η μεσαιωνική εκκλησία που έχει βρεθεί στον λόφο του Φρουρίου Τραπεσίτσα, αλλά και η πέμπτη άγνωστη έως τώρα εκκλησία, που έχει ανακαλυφθεί στην ίδια περιοχή τα τελευταία δέκα χρόνια. 

Ο ναός είναι μοναδικός για τις σωζόμενες εντυπωσιακές τοιχογραφίες του Παντοκράτορα Ιησού Χριστού, οι πρώτες στο είδος τους τοιχογραφίες που έχουν εντοπιστεί σε εκκλησία μέσα στο μεσαιωνικό Φρούριο Τραπεσίτσα.  

Του Ανδρέα Αναγνωστόπουλου

Μαζί με το γειτονικό Φρούριο Τσάρεβετς, το μερικώς ανακατασκευασμένο Φρούριο Τραπεσίτσα ήταν ένα από τα δύο κύρια κάστρα του Τάρνοβγκραντ, πρωτεύουσας της Δεύτερης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας για 208 χρόνια (μέχρι το 1393 οπότε η πόλη κατακτήθηκε από τα στρατεύματα των Οθωμανών Τούρκων). 

Από τα δύο κάστρα του Τάρνοβγκραντ, το Φρούριο Τσάρεβετς έχει ερευνηθεί περισσότεροι από τους ειδικούς, ενώ ανακατασκευάστηκε μερικώς μεταξύ των ετών 1930-1980. Στις μέρες μας, το Φρούριο Τσάρεβετς είναι το μεγαλύτερο τουριστικό αξιοθέατο πολιτιστικής κληρονομιάς στη Βουλγαρία.        

Από την άλλη μεριά, το Φρούριο Τραπεσίτσα δεν έχει ακόμα ερευνηθεί πλήρως από τους αρχαιολόγους, και οι αρχαιολογικές αποκαταστάσεις σε αυτό το μνημείο είναι μικρές, σε σύγκριση με αυτές που έχουν γίνει στο γειτονικό Τσάρεβετς. 

Αξίζει να σημειωθεί ότι το 2017, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν άλλον έναν άγνωστο χριστιανικό ναό στο Φρούριο Τραπεσίτσα, την υπ' αριθμόν 22 μεσαιωνική εκκλησία, όπου εντόπισαν έναν κρυμμένο θησαυρό από ασημένιους σταυρούς εγκολπίων, καθώς και άλλα χριστιανικά αριστουργήματα.

Τη νέα εκκλησία, υπ' αριθμόν 23, ανακάλυψε μια ομάδα αρχαιολόγων με επικεφαλής τον καθηγητή Κονσταντίν Τότεφ, από το τοπικό Παράρτημα του Εθνικού Ινστιτούτου και Μουσείου της Σόφιας. 

Ο επικεφαλής της ανασκαφής, Κονσταντίν Τόνεφ, δείχνει τα ευρήματα  

Η εκκλησία είναι ενωμένη με τον δυτικό τοίχο του φρουρίου και βρίσκεται δίπλα σε μια έπαλξη του μεσαιωνικού φρουρίου, η οποία ακόμα ανασκάβεται, σύμφωνα με τα βουλγαρικά μέσα ενημέρωσης. 

Τα σωζόμενα μέρη των πλούσια διακοσμημένων τοιχογραφιών χρονολογούνται στον 13ο αιώνα όταν η εκκλησία ανεγέρθη, κατά την περίοδο μέγιστης ακμής της Δεύτερης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας. 

Οι τοιχογραφίες του ανακαλυφθέντος ναού είναι εξαιρετικής ποιότητας και αποτελούν τυπικό δείγμα της μεσαιωνικής Σχολής Αγιογραφίας του Τάρνοβγκραντ. 

"Οι τοιχογραφίες είναι πολύ όμορφες. Όσον αφορά την ποιότητα και την πολιτιστική αξία, ξεπερνούν τις τοιχογραφίες που βρέθηκαν στις εκκλησίες υπ' αριθμόν 13 και 2. Μέχρι τώρα, οι εν λόγω ναοί έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο όμορφοι στο Φρούριο Τραπεσίτσα", εξήγησε ο Βούλγαρος επικεφαλής των ανασκαφών.    

"Προς το παρόν, έχουμε ανακαλύψει τρεις ανθρώπινες φιγούρες που έχουν ζωγραφιστεί με μνημειακό τρόπο, με φωτοστέφανα", πρόσθεσε ο Τόνεφ. 

Τρισδιάστατη απεικόνιση της νότιας πλευράς του Φρουρίου Τραπεσίτσα

Η εκκλησία έχει πλάτος 4 μέτρα και μήκος 10 μέτρα, ενώ ο Βούλγαρος αρχαιολόγος σημειώνει ότι είναι ενωμένη με το εξωτερικό τείχος του φρουρίου. Μόνο μία άλλη τέτοια εκκλησία (η υπ' αριθμόν 10), ενωμένη στο εξωτερικό τείχος του φρουρίου Τραπεσίτσα, έχει ανακαλυφθεί στην τελευταία πρωτεύουσα του μεσαιωνικού βουλγαρικού βασιλείου.  

Στην αρχή, οι αρχαιολόγοι βρήκαν τάφους και απομεινάρια από οικοδομικά υλικά, ενώ αργότερα αποκαλύφθηκαν τα θεμέλια της νεοανακαλυφθείσας εκκλησίας.    

Η αρχαιολογική ομάδα του Τότεφ εντόπισε μια νεκρόπολη, η οποία αρχίζει από τον βόρειο τοίχο της μεσαιωνικής εκκλησίας, ενώ έχει ήδη ανασκάψει έξι τάφους. "Πιθανότατα, αυτός ήταν ενοριακός ναός, στον οποίο εκκλησιάζονταν έμποροι και τεχνίτες που ζούσαν στη κοντινή συνοικία μαζί με τις οικογένειές τους", εικάζει ο Βούλγαρος αρχαιολόγος. 

    

Πηγή 

http://archaeologyinbulgaria.com